Ο Ράτκο Μλάντιτς, καταδικασμένος για γενοκτονία και για την ενορχήστρωση της σφαγής τουλάχιστον 8.000 Μουσουλμάνων το 1995 στη Σρεμπρένιτσα της Βοσνίας, πέθανε, όπως έγινε γνωστό από αξιωματούχο του ΟΗΕ την Πέμπτη (27/08).
Η σφαγή στη Σρεμπρένιτσα ήταν η φρικιαστική κορύφωση ενός πολέμου που διαρκούσε πάνω από τρία χρόνια, στον οποίο ο στρατηγός βομβάρδιζε καθημερινά την πολιορκημένη πρωτεύουσα Σαράγεβο με το πυροβολικό, τα άρματα μάχης, τα όλμους και τα βαριά πολυβόλα του εθνικιστικού σερβικού στρατού του, σκοτώνοντας 10.000 ανθρώπους.
Οι νεκροί της Σρεμπρένιτσα θάβονταν με μπουλντόζες σε ομαδικούς τάφους επί τέσσερις ημέρες τον Ιούλιο του 1995, ενώ σε ορισμένους έγινε εκταφή ώστε να μεταφερθούν σε απομακρυσμένα βουνά προκειμένου να κρυφτούν τα στοιχεία των δολοφονιών.
Ο στόχος, όπως διαπιστώθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο του ΟΗΕ για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), ήταν η «εθνοκάθαρση», ο βίαιος εκτοπισμός Βόσνιων Μουσουλμάνων, Κροατών και άλλων μη Σέρβων για να «καθαριστούν» τα βοσνιακά εδάφη για μια Μεγάλη Σερβία.
Σύμφωνα με το δικαστήριο, ο Μλάντιτς, μαζί με τον εκλιπόντα πρόεδρο της Σερβίας Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και τον πολιτικό ηγέτη των Σέρβων της Βοσνίας Ράντοβαν Κάρατζιτς, ήταν μέρος μιας εγκληματικής συνωμοσίας για την εφαρμογή του σχεδίου.
«Δεν αναγνωρίζω αυτό το δικαστήριο», είχε πει ο Μλάντιτς, που αποκαλούνταν «Χασάπης της Βοσνίας» από τους αντιπάλους του, σε ακροαματική διαδικασία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την υπόθεσή του το 2014. Όταν ανακοινώθηκε η καταδίκη του σε ισόβια κάθειρξη το 2017, φώναζε: «Αυτά είναι όλα ψέματα, είστε όλοι ψεύτες!».
Διαβάστε Επίσης
«Οι Γερμανοί είχαν τον Χίτλερ, οι Σέρβοι τον Μλάντιτς»
Ο Κάρατζιτς, επίσης καταδικασμένος για γενοκτονία το 2016, και ο Μλάντιτς βρίσκονταν στην κορυφή της λίστας καταζητούμενων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για χρόνια μετά τον τερματισμό του πολέμου από τις δυτικές δυνάμεις. Αλλά μέχρι την ανατροπή του Μιλόσεβιτς από μια λαϊκή εξέγερση το 2000, ο Μλάντιτς ζούσε με ασφάλεια – αν και διακριτικά – στο Βελιγράδι.
Ο Μιλόσεβιτς πέθανε υπό κράτηση στις 11 Μαρτίου 2006, λίγους μήνες πριν από την ετυμηγορία στη τετραετή δίκη του στο δικαστήριο για γενοκτονία και άλλα εγκλήματα πολέμου στην Κροατία, τη Βοσνία και το Κοσσυφοπέδιο.
Ο στρατός που δημιούργησε ο Μλάντιτς για να πολεμήσει στη Βοσνία ήταν πρότυπο ανελέητης σκληρότητας, τόλμης και βαρβαρότητας στη σερβική πολεμική παράδοση, η οποία κάποτε τιμούνταν στον αγώνα ζωής ή θανάτου των παρτιζάνων ενάντια στη ναζιστική κατοχή της Γιουγκοσλαβίας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σε μερικά από τα πιο φρικιαστικά παραδείγματα, κρατούμενοι ασφυκτιούσαν στη ζέστη αφού είχαν αναγκαστεί να φάνε αλάτι, ενώ τους στερούσαν το νερό. Λιμοκτονούσαν και υφίσταντο βιασμούς σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τούς ανάγκασαν να πηδήξουν από γέφυρα και στη συνέχεια τους πυροβόλησαν, ενώ άλλοι εκτελέστηκαν μαζικά, νύχτα, αφού βγήκαν από τα κρατητήρια λόγω χημικών αερίων.
«Για μένα ο Μλάντιτς είναι σύμβολο όλων των φρικτών εγκλημάτων που συνέβησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου – τα κορίτσια μας βιάστηκαν και τα αγόρια σκοτώθηκαν, μόνο και μόνο επειδή ήταν Μουσουλμάνοι», δήλωσε στο Reuters η Μουνίρα Σούμπασιτς, ο γιος και ο σύζυγος της οποίας σκοτώθηκαν από τις δυνάμεις των Σέρβων της Βοσνίας αφού κατέλαβαν τη Σρεμπρένιτσα.
«Οι Γερμανοί είχαν τον Χίτλερ, οι Σέρβοι έχουν τον Μλάντιτς», συνέχισε η Σούμπασιτς. «Δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των δύο».
Ο Μλάντιτς είχε έναν εικονολήπτη για να κινηματογραφεί τον βομβαρδισμό του περικυκλωμένου θύλακα της Σρεμπρένιτσα, με πλάνα του ίδιου να εγκωμιάζει τα «παλικάρια» του και να λογομαχεί με τους Ολλανδούς κυανόκρανους του ΟΗΕ που είχαν αποδεχθεί την παραπλανητική υπόσχεσή του ότι οι κάτοικοι θα ήταν ασφαλείς στα χέρια του. Η Σρεμπρένιτσα υποτίθεται ότι είχε καθεστώς «ασφαλούς περιοχής», που προοριζόταν να προστατεύσει τους αμάχους από την εθνοκάθαρση.
«Δίνουμε δώρο αυτή την πόλη στον σερβικό λαό», είπε ο Μλάντιτς στην κάμερα, διεκδικώντας τη νίκη ως εκδίκηση εναντίον των Μουσουλμάνων Τούρκων, οι οποίοι κάποτε κατείχαν την περιοχή ως μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Την επόμενη μέρα, οι δυνάμεις του Μλάντιτς κινηματογραφήθηκαν να μοιράζουν γλυκά σε παιδιά, υποσχόμενοι την ασφαλή διέλευσή τους. Εν τω μεταξύ, χιλιάδες άνδρες και αγόρια ετοιμάζονταν για εκτέλεση.
Όταν το NATO προσπάθησε το 1995 να περιορίσει τις δυνάμεις του με την απειλή περιορισμένων αεροπορικών επιδρομών, τα στρατεύματά του συνέλαβαν προκλητικά κυανόκρανους του ΟΗΕ ως ανθρώπινες ασπίδες, αλυσοδένοντάς τους σε πιθανούς στόχους.
Τον Νοέμβριο του 1996, ο Μλάντιτς και κορυφαίοι στρατηγοί υπέκυψαν στην ισχυρή δυτική πίεση να παραιτηθούν, όπως είχε διατάξει η πρόεδρος των Σέρβων της Βοσνίας Μπιλιάνα Πλάβσιτς, η οποία διαδέχθηκε τον Κάρατζιτς και αργότερα φυλακίστηκε για τον ρόλο της σε εγκλήματα πολέμου.
Γιος παρτιζάνου μαχητή
Γιος ενός παρτιζάνου μαχητή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου που σκοτώθηκε το 1945, ο Μλάντιτς ήταν αξιωματικός στον παλιό κομμουνιστικό Λαϊκό Στρατό της Γιουγκοσλαβίας (JNA) όταν ξεκίνησε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας το 1991.
Όταν οι Σέρβοι της Βοσνίας εξεγέρθηκαν το 1992 ενάντια στην απόσχιση της Βοσνίας υπό μουσουλμανική ηγεσία, ο Μλάντιτς επιλέχθηκε να διοικήσει τον νέο στρατό των Σέρβων της Βοσνίας που κατέλαβε γρήγορα το 70% της χώρας.
Δεκάδες πόλεις πολιορκήθηκαν με βαριά όπλα που κάποτε ανήκαν στον JNA και χωριά κάηκαν ολοσχερώς, καθώς 22.000 στρατιώτες της Δύναμης Προστασίας του ΟΗΕ παρακολουθούσαν σχεδόν αβοήθητοι, με εντολή να μην πάρουν το μέρος κανενός.
Ένας συνδυασμός δυτικής πίεσης, κρυφών αμερικανικών όπλων και εκπαίδευσης για τους Κροάτες και τους Μουσουλμάνους άλλαξε σταδιακά την κατάσταση εναντίον του στρατού του Μλάντιτς. Τα αποφασιστικά πλήγματα του NATO έκαναν τα υπόλοιπα.
Άρρωστος και εύθραυστος
Παρά τις δυτικές εκκλήσεις, οι μεταρρυθμιστές που κυβερνούσαν τη Σερβία μετά την πτώση του Μιλόσεβιτς δεν τόλμησαν να κινηθούν εναντίον ενός ανθρώπου που ήταν ήρωας για έναν πυρήνα εθνικιστών Σέρβων.
Περιστασιακά είχε εμφανιστεί σε ιπποδρομίες στο Βελιγράδι ή σε ποδοσφαιρικό αγώνα. Το 2004, το NATO δήλωσε ότι είχε συναντηθεί με παλιούς συντρόφους στο πρώην καταφύγιό του στο Χαν Πιέσακ της Βοσνίας.
Όταν τελικά συνελήφθη το 2011, δεν προέβαλε καμία αντίσταση. Το δεξί του χέρι ήταν παράλυτο, προφανώς αποτέλεσμα ενός αθεράπευτου εγκεφαλικού επεισοδίου. Δεν θύμιζε σε τίποτα τον εύρωστο στρατηγό με παραλλαγή που χάιδευε τα μαλλιά ενός αγοριού στη Σρεμπρένιτσα το 1995.
Υπέστη καρδιακή προσβολή το 2013 και έκτοτε έλεγε πως ένιωθε σαν ένας εύθραυστος ηλικιωμένος. Το 2019, ο Μλάντιτς δήλωσε στους δικαστές ότι ήταν πολύ άρρωστος και ζήτησε άδεια να επισκεφθεί τους τάφους μελών της οικογένειάς του στη Σερβία. Το αίτημα απορρίφθηκε.
Η έφεσή του κατά της καταδικαστικής απόφασης απορρίφθηκε το 2021, όπως και τα επαναλαμβανόμενα αιτήματα για την αποφυλάκισή του για ανθρωπιστικούς λόγους.
Τον Αύγουστο του 2026, γιατρός του ΟΗΕ διαπίστωσε ότι ο θάνατος του Μλάντιτς «μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή», πιθανώς εντός εβδομάδων, αλλά η αίτησή του για αποφυλάκιση απορρίφθηκε ξανά ως μη εξυπηρετούσα τα συμφέροντα της δικαιοσύνης.
