Σε νέα φάση κλιμακώνεται η διεθνής πίεση προς το Ιράν, καθώς το Συμβούλιο των Διοικητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) αποφάσισε να παραπέμψει την Τεχεράνη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, καταγγέλλοντας μη τήρηση των υποχρεώσεών της σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Πρόκειται για την πρώτη αντίστοιχη παραπομπή του Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας εδώ και περίπου 20 χρόνια, σε μια κίνηση που ενισχύει σημαντικά τη διεθνή πίεση προς την Τεχεράνη.
Το σχετικό ψήφισμα εγκρίθηκε με 23 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 8 αποχές. Κατά τάχθηκαν η Ρωσία, η Κίνα και ο Νίγηρας.
Η απόφαση του ΔΟΑΕ
Στο ψήφισμα εκφράζεται «η βαθύτατη ανησυχία» για τη συνεχιζόμενη μη συμμόρφωση του Ιράν με τις υποχρεώσεις του.
Παράλληλα, ζητείται από τον γενικό διευθυντή του ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, να ενημερώσει τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και να διαβιβάσει στο Συμβούλιο Ασφαλείας το νέο ψήφισμα, δύο προηγούμενες αποφάσεις καθώς και την τελευταία έκθεση του Οργανισμού σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η κίνηση αποτελεί πρωτοβουλία της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες επιδιώκουν να αυξήσουν την πίεση στην Τεχεράνη.
Διαβάστε Επίσης
«Πολιτικό εργαλείο», λέει το Ιράν
Η ιρανική πλευρά απορρίπτει την απόφαση και κάνει λόγο για πολιτική σκοπιμότητα. Ο μόνιμος αντιπρόσωπος του Ιράν στον ΔΟΑΕ, Ρεζά Νατζαφί, χαρακτήρισε το ψήφισμα «πολιτικό εργαλείο», προειδοποιώντας ότι η συνεργασία της Τεχεράνης με τον Οργανισμό θα είναι περιορισμένη.
«Το Ιράν δεν θα συνεργαστεί παρά μόνο στον βαθμό που το επιτρέπουν οι συνθήκες και η ασφάλεια», δήλωσε μετά την ψηφοφορία.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει σταθερά ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικών όπλων και ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα αφορά αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
Χωρίς πρόσβαση οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο περίπλοκο λόγω της αδυναμίας του ΔΟΑΕ να έχει πλήρη πρόσβαση στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Ο Οργανισμός δεν έχει πρόσβαση σε εγκαταστάσεις που υπέστησαν πλήγματα από το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες τον Ιούνιο του 2025, ενώ ορισμένες εγκαταστάσεις έχουν δεχθεί επιθέσεις και κατά τη διάρκεια του σημερινού πολέμου.
Ο Ραφαέλ Γκρόσι έχει επανειλημμένα ζητήσει από την Τεχεράνη να επιτρέψει στους επιθεωρητές να επιστρέψουν στις εγκαταστάσεις, προειδοποιώντας ότι η έλλειψη πρόσβασης και αξιόπιστων πληροφοριών δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο για την παρακολούθηση του πυρηνικού προγράμματος.
Το ουράνιο στο 60% και η ανησυχία για πυρηνικά όπλα
Στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας βρίσκεται το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν. Σύμφωνα με τον ΔΟΑΕ, η Τεχεράνη είναι η μοναδική χώρα χωρίς πυρηνικά όπλα που εμπλουτίζει ουράνιο σε επίπεδο 60% και ταυτόχρονα διατηρεί σημαντικά αποθέματα.
Η επόμενη ημέρα και ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης
Η παραπομπή στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν σημαίνει αυτομάτως την επιβολή νέων κυρώσεων στο Ιράν. Ανοίγει όμως τον δρόμο για μια νέα διεθνή διαδικασία, αυξάνοντας σημαντικά την πολιτική και διπλωματική πίεση προς την Τεχεράνη.
Το μεγάλο εμπόδιο βρίσκεται στη στάση της Ρωσίας και της Κίνας. Οι δύο χώρες καταψήφισαν την απόφαση του ΔΟΑΕ και, ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, διαθέτουν δικαίωμα βέτο. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε προσπάθεια για την υιοθέτηση δεσμευτικών μέτρων κατά του Ιράν είναι πιθανό να συναντήσει ισχυρή αντίσταση.
Παρά τα εμπόδια, η σημερινή εξέλιξη έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Για πρώτη φορά εδώ και δύο δεκαετίες, το ζήτημα της συμμόρφωσης του Ιράν με τις πυρηνικές του υποχρεώσεις επιστρέφει με τόσο έντονο τρόπο στην ατζέντα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η «μαύρη τρύπα» των πυρηνικών αποθεμάτων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ο ΔΟΑΕ δεν είναι σήμερα σε θέση να επαληθεύσει πλήρως τι έχει απομείνει από τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν μετά τα πλήγματα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Πριν από τις επιθέσεις του 2025, ο Οργανισμός εκτιμούσε ότι η Τεχεράνη διέθετε περίπου 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%. Το υλικό αυτό δεν αποτελεί από μόνο του πυρηνικό όπλο, όμως το επίπεδο εμπλουτισμού βρίσκεται πολύ κοντά στις απαιτήσεις για στρατιωτική χρήση, εφόσον το υλικό υποστεί περαιτέρω επεξεργασία.
Το κρίσιμο ζήτημα πλέον είναι αν ο ΔΟΑΕ μπορεί να διαπιστώσει πού βρίσκεται το υλικό, σε ποια κατάσταση και αν έχει υπάρξει οποιαδήποτε μετακίνησή του.
Η Τεχεράνη ζητά να σταματήσουν οι επιθέσεις
Η ιρανική κυβέρνηση υποστηρίζει από την πλευρά της ότι η αδυναμία πρόσβασης των επιθεωρητών δεν αποτελεί άρνηση των υποχρεώσεών της, αλλά αποτέλεσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων που έχουν πλήξει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι επιθεωρητές δεν μπορούν να επιστρέψουν με ασφάλεια στις εγκαταστάσεις όσο συνεχίζονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ για παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
Ο Ιρανός εκπρόσωπος στον ΔΟΑΕ, Ρεζά Νατζαφί, χαρακτήρισε την απόφαση «πολιτικό εργαλείο» και όχι τεχνική απόφαση, απορρίπτοντας ουσιαστικά την επιχειρηματολογία των δυτικών χωρών.
Η κρίσιμη επιλογή του Ιράν
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να είναι καθοριστικό. Η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο επιλογές: είτε να επιχειρήσει μια νέα συμφωνία με τον ΔΟΑΕ, επιτρέποντας την επιστροφή των επιθεωρητών και παρέχοντας στοιχεία για τα πυρηνικά της αποθέματα, είτε να διατηρήσει τη σημερινή στάση, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω διεθνούς απομόνωσης.
Για τον Ραφαέλ Γκρόσι, η επιστροφή των επιθεωρητών και η δυνατότητα επαλήθευσης των πυρηνικών αποθεμάτων αποτελεί κρίσιμο βήμα για την αποκατάσταση της διεθνούς εμπιστοσύνης.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι η πυρηνική κρίση εξελίσσεται πλέον παράλληλα με μια ευρύτερη στρατιωτική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Έτσι, κάθε νέα κίνηση γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα μπορεί να έχει συνέπειες πολύ πέρα από το διπλωματικό επίπεδο.
Η παραπομπή του Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας, επομένως, δεν αποτελεί το τέλος μιας διαδικασίας αλλά την έναρξη ενός νέου, ιδιαίτερα κρίσιμου κεφαλαίου. Το ερώτημα πλέον είναι αν η διεθνής πίεση θα οδηγήσει την Τεχεράνη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ή αν θα αποτελέσει ακόμη έναν παράγοντα που θα οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης.
