Καθοριστική φέρεται να ήταν η στάση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέναντι σε ένα απόρρητο σχέδιο που είχαν εξετάσει ΗΠΑ και Ισραήλ για την αποσταθεροποίηση του καθεστώτος στην Τεχεράνη.
Ο ρόλος του Ερντογάν σε σχέδιο ΗΠΑ και Ισραήλ για το Ιράν
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Telegraph, το σχέδιο προέβλεπε τη μεταφορά χιλιάδων Κούρδων μαχητών από το ιρακινό Κουρδιστάν προς το δυτικό Ιράν, με την υποστήριξη αμερικανικών αεροσκαφών. Στόχος ήταν να αξιοποιηθεί η στρατιωτική πίεση που ήδη αντιμετώπιζε το Ιράν και να δημιουργηθεί ένα νέο μέτωπο εξέγερσης στο εσωτερικό της χώρας.
Το σχέδιο φέρεται να είχε επεξεργαστεί η Μοσάντ και να είχε συζητηθεί με τη CIA, ωστόσο τελικά δεν προχώρησε. Ο βασικός λόγος, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, ήταν η αντίθεση του Ερντογάν στην ενίσχυση κουρδικών ένοπλων ομάδων στην περιοχή, καθώς η Άγκυρα θεωρεί ιδιαίτερα ευαίσθητο οποιοδήποτε σχέδιο θα μπορούσε να ενισχύσει την κουρδική στρατιωτική παρουσία στα σύνορά της.
Η μη υλοποίηση της επιχείρησης στέρησε από τους σχεδιαστές της μία πιθανή ευκαιρία να συνδυάσουν την εξωτερική στρατιωτική πίεση με εσωτερική εξέγερση, με απώτερο στόχο την αποδυνάμωση ή ακόμη και την πτώση του καθεστώτος της Τεχεράνης.
Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν REUTERS/Umit Bektas
Η ιδέα του Νετανιάχου στον Τραμπ
Η πρόταση για την αξιοποίηση κουρδικών δυνάμεων φέρεται να συζητήθηκε στη συνάντηση που είχαν ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο Ντόναλντ Τραμπ στις 11 Φεβρουαρίου, σε αίθουσα επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου.
Όπως αναφέρει η Telegraph, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός υποστήριξε ότι υπήρχε ένα παράθυρο ευκαιρίας για να προκληθεί πολιτική ανατροπή στο Ιράν. «Του είπε ότι εάν μπορέσουμε να κάνουμε ορισμένα πράγματα, έχουμε την ευκαιρία να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε ο ιρανικός λαός να πάρει τη μοίρα του στα χέρια του», ανέφερε στην εφημερίδα ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος που φέρεται να συμμετείχε στη συνάντηση.
Διαβάστε Επίσης
Βασικό σκέλος της πρότασης ήταν η μετακίνηση χιλιάδων Κούρδων μαχητών προς το ιρανικό έδαφος. Η παρουσία τους στο δυτικό τμήμα της χώρας θα μπορούσε, σύμφωνα με το σχέδιο, να ανοίξει ένα εσωτερικό μέτωπο και να εντείνει την πίεση προς την κυβέρνηση της Τεχεράνης.
Η αντίδραση της Άγκυρας
Η συγκεκριμένη προοπτική φαίνεται πως προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία. Πηγές από το Ισραήλ και τον αραβικό κόσμο που επικαλείται η Telegraph αναφέρουν ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διαμήνυσε στον Τραμπ πως η Άγκυρα δεν επρόκειτο να αποδεχθεί οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας ανεξάρτητης κουρδικής οντότητας στην περιοχή.
Η τουρκική στάση συνδέεται με τη μακρά αντιπαράθεση της χώρας με το PKK, καθώς και με τον φόβο ότι η ενίσχυση κουρδικών ένοπλων οργανώσεων θα μπορούσε να ενθαρρύνει τις αυτονομιστικές τάσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας. Η σύγκρουση με το PKK, που διαρκεί περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, έχει αφήσει πίσω της δεκάδες χιλιάδες νεκρούς.
Για την Άγκυρα, επομένως, η δημιουργία μιας μεγάλης και ισχυρής κουρδικής ένοπλης δύναμης στην περιοχή, ιδιαίτερα κοντά στα ανατολικά σύνορα της Τουρκίας, αποτελούσε σοβαρή απειλή και μια εξέλιξη που ο Ερντογάν δεν ήταν διατεθειμένος να επιτρέψει.
Γιατί το Ισραήλ στράφηκε προς τους Κούρδους
Η συνεργασία του Ισραήλ με κουρδικές οργανώσεις δεν είναι καινούργια. Εδώ και χρόνια το Τελ Αβίβ διατηρεί επαφές με κουρδικές δυνάμεις, τις οποίες αντιμετωπίζει ως πιθανό αντίβαρο απέναντι σε εχθρικές δυνάμεις στην περιοχή. Οι Κούρδοι, που αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνική ομάδα χωρίς ανεξάρτητο κράτος, ζουν κυρίως σε Τουρκία, Ιράν, Ιράκ και Συρία.
Στο Ιράν, οι κουρδικές κοινότητες έχουν αντιμετωπίσει διαχρονικά καταστολή, τόσο πριν όσο και μετά την Ισλαμική Επανάσταση. Σύμφωνα με την Telegraph, το σχέδιο που εξεταζόταν προέβλεπε τη συμμετοχή έξι κουρδικών οργανώσεων. Μαχητές τους θα περνούσαν στο ιρανικό έδαφος και θα ενίσχυαν με οπλισμό τις κουρδικές δυνάμεις που βρίσκονταν ήδη στο εσωτερικό της χώρας.
Η επιχείρηση που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε
Η κουρδική πλευρά φέρεται να είχε προετοιμαστεί για την έναρξη της επιχείρησης στις 18 Μαρτίου, αναμένοντας την τελική έγκριση από την Ουάσινγκτον. Ο Μπαμπασέιχ Χοσεϊνί, γενικός γραμματέας της κουρδικής οργάνωσης Khabat, είχε δηλώσει στην Telegraph: «Εάν δεν βρεθούμε σε αυτό το πεδίο μάχης, το τέλος του καθεστώτος είτε δεν θα έρθει είτε θα καθυστερήσει πολύ».
Ο ίδιος είχε υποστηρίξει επίσης: «Εάν οι δυνάμεις μας βρίσκονταν στο έδαφος και καλούσαμε τον λαό του Ροζελάτ να εξεγερθεί, η πτώση του καθεστώτος θα ήταν πολύ πιο κοντά».
Ωστόσο, όσο πλησίαζε η ημερομηνία της επιχείρησης, οι κουρδικές οργανώσεις φέρεται να εξέφραζαν ολοένα μεγαλύτερες επιφυλάξεις. Ζητούσαν, μεταξύ άλλων, συγκεκριμένες πολιτικές δεσμεύσεις και εγγυήσεις, πέρα από τη στρατιωτική βοήθεια.
Οι ισραηλινές επιθέσεις στο δυτικό Ιράν
Παράλληλα με τον σχεδιασμό της επιχείρησης, το Ισραήλ εξαπέλυε επιθέσεις σε στόχους στο δυτικό Ιράν. Μεταξύ αυτών βρίσκονταν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, πυραυλικά συστήματα, αστυνομικές δομές, μέλη του καθεστώτος και θέσεις της πολιτοφυλακής Μπασίτζ.
Οι βομβαρδισμοί δημιούργησαν την εκτίμηση ότι ενδεχομένως αποσκοπούσαν και στη δημιουργία ασφαλούς διαδρομής για την είσοδο κουρδικών δυνάμεων από το βόρειο Ιράκ προς το Ιράν.
Στην Ουάσινγκτον, ωστόσο, το συγκεκριμένο σενάριο αντιμετωπίστηκε με έντονο σκεπτικισμό. Οι New York Times αναφέρουν ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι εξέτασαν διάφορες επιλογές μετά τη συνάντηση Νετανιάχου – Τραμπ στις 11 Φεβρουαρίου, μεταξύ αυτών και μια πιθανή χερσαία επιχείρηση Κούρδων, αλλά θεώρησαν ορισμένα από τα σενάρια αλλαγής καθεστώτος υπερβολικά αποκομμένα από την πραγματικότητα.
Smoke rises following a strike, amid the U.S.-Israeli conflict with Iran, in Tehran, Iran, April 1, 2026. Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS ATTENTION EDITORS – THIS PICTURE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY
Όταν ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ φέρεται να ενημέρωσε τον Τραμπ για τις σχετικές εκτιμήσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος χρησιμοποίησε, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τη λέξη «Φαιδρά» για να χαρακτηρίσει τα σενάρια του Νετανιάχου.
Παρά τις επιφυλάξεις, ο Τραμπ δεν φαίνεται να έκλεισε οριστικά την πόρτα στην κουρδική παράμετρο. Την 1η Μαρτίου είχε επικοινωνία με Κούρδους ηγέτες, ενώ παράλληλα συνεχίστηκαν οι επαφές με παράγοντες της περιοχής που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν ενδεχόμενη αποδυνάμωση της Τεχεράνης.
Το τέλος της επιχείρησης
Το σχέδιο για την κουρδική επιχείρηση άρχισε να καταρρέει μετά τις διαρροές στον αμερικανικό Τύπο. Τον Μάρτιο, το Fox News μετέδωσε ότι είχε ξεκινήσει επίθεση, με τον Λευκό Οίκο να διευκρινίζει ότι οι ΗΠΑ δεν εξόπλιζαν τους Κούρδους για μια τέτοια επιχείρηση.
Την ίδια στιγμή, ο Ερντογάν φέρεται να πίεζε την Ουάσινγκτον να εγκαταλείψει το σχέδιο, ενώ χώρες του Κόλπου προειδοποιούσαν για τον κίνδυνο ευρύτερης αποσταθεροποίησης της περιοχής. Η αποτυχία του σχεδίου προκάλεσε δυσαρέσκεια στο Ισραήλ, με την ηγεσία της Μοσάντ να απομακρύνει στη συνέχεια δύο ανώτατα στελέχη που είχαν συμμετάσχει στον σχεδιασμό του.
Ο Νετανιάχου επανέφερε την ιδέα
Το ζήτημα επανήλθε στη συνάντηση Τραμπ – Νετανιάχου στις 28 Ιουλίου. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός φέρεται να υποστήριξε ξανά ότι η ανατροπή του καθεστώτος στην Τεχεράνη ήταν εφικτή, όμως ο Τραμπ δεν πείστηκε και προτίμησε τη συνέχιση της οικονομικής πίεσης αντί για νέα στρατιωτική επιχείρηση με στόχο την αλλαγή καθεστώτος.
