ΟΗΕ: Η κούρσα των 8 για τη διαδοχή Γκουτέρες – Ποιος προηγείται

Ο νέος επικεφαλής του ΟΗΕ θα αναλάβει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2027, για πενταετή θητεία. Η κούρσα έχει ήδη αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αρκετοί από τους υποψηφίους διαθέτουν σημαντική διπλωματική εμπειρία, ενώ για πρώτη φορά υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο ο οργανισμός να αποκτήσει γυναίκα Γενική Γραμματέα.

Στο μεταξύ, το Συμβούλιο Ασφαλείας προχώρησε σήμερα, Παρασκευή, στη δεύτερη άτυπη ψηφοφορία για τους υποψηφίους. Οι συγκεκριμένες ψηφοφορίες είναι μη δεσμευτικές και πραγματοποιούνται προκειμένου να καταγραφούν οι τάσεις και να διαπιστωθεί ποιοι υποψήφιοι μπορούν να συγκεντρώσουν την απαραίτητη υποστήριξη.

Η διαδικασία και ο ρόλος των πέντε ισχυρών

Η εκλογή του Γενικού Γραμματέα δεν πραγματοποιείται με απευθείας ψηφοφορία των 193 κρατών-μελών. Το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι αυτό που θα πρέπει τελικά να προτείνει έναν υποψήφιο στη Γενική Συνέλευση, η οποία και εγκρίνει τον διορισμό. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οποιοσδήποτε υποψήφιος θα πρέπει να αποφύγει το βέτο ενός από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας: ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο.

Η πρώτη άτυπη ψηφοφορία, στις 30 Ιουλίου, είχε αναδείξει πρώτη τη Ρεμπέκα Γκρίνσπαν της Κόστα Ρίκα, με 10 ψήφους «ενθάρρυνσης», έναντι 9 της Κάρολιν Ροντρίγκες Μπίρκετ και 7 του Ραφαέλ Γκρόσι.

Η εικόνα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή και οι διπλωμάτες θεωρούν πιθανό να χρειαστούν αρκετοί ακόμη γύροι μέχρι να προκύψει σαφής υποψηφιότητα.

Κάρολιν Ροντρίγκες Μπίρκετ – Η υποψηφιότητα που κερδίζει έδαφος

Η Κάρολιν Αλίσον Φαριντά Ροντρίγκες Μπίρκετ είναι διπλωμάτης καριέρας από τη Γουιάνα και από το 2020 υπηρετεί ως μόνιμη αντιπρόσωπος της χώρας της στον ΟΗΕ.

Έχει διατελέσει υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας και ήταν η πρώτη γυναίκα που κατείχε το συγκεκριμένο αξίωμα, ενώ έχει υπηρετήσει και σε ανώτερες θέσεις στον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ.

Η υποψηφιότητά της έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς εάν επικρατήσει θα είναι η πρώτη γυναίκα αλλά και ο πρώτος Γενικός Γραμματέας από χώρα της Καραϊβικής.

Η Ροντρίγκες Μπίρκετ δίνει έμφαση στην πρόληψη των συγκρούσεων, στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και στην αποτελεσματικότερη λειτουργία των Ηνωμένων Εθνών.

Παράλληλα, έχει αποκτήσει σημαντική δυναμική στην εκστρατεία της. Σε δημόσια δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του UN Town Hall τον Ιούλιο, είχε βρεθεί καθαρά πρώτη μεταξύ των συμμετεχόντων, συγκεντρώνοντας 46% στο ερώτημα για το ποιος υποψήφιος είναι καταλληλότερος να ηγηθεί της μεταρρυθμιστικής ατζέντας «UN80».

Ραφαέλ Γκρόσι – Ο επικεφαλής της IAEA στο μεγάλο κάδρο

Ο 65χρονος Ραφαέλ Γκρόσι από την Αργεντινή είναι ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους υποψηφίους. Τα τελευταία έξι χρόνια βρίσκεται στο τιμόνι της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, έχοντας βρεθεί στο επίκεντρο μεγάλων διεθνών κρίσεων που αφορούν τα πυρηνικά προγράμματα του Ιράν και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η σημαντικότερη επιτυχία του θεωρείται η διασφάλιση μόνιμης παρουσίας ομάδας της IAEA στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια, που βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο.

Ο Γκρόσι έχει καλλιεργήσει σχέσεις με τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, κάτι που θεωρείται σημαντικό πλεονέκτημα για έναν υποψήφιο. Ωστόσο, η στάση της Ρωσίας απέναντί του παραμένει ένα από τα ερωτήματα της κούρσας.

Ρεμπέκα Γκρίνσπαν – Η πρώτη στην αρχική ψηφοφορία

Η 70χρονη Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και νυν επικεφαλής της UNCTAD, ήταν η πρώτη μεγάλη έκπληξη της διαδικασίας.

Στην πρώτη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας βρέθηκε στην κορυφή, λαμβάνοντας 10 ψήφους «ενθάρρυνσης». Η ίδια παρουσιάζεται ως υποψήφια που θέλει να μεταρρυθμίσει τον ΟΗΕ χωρίς να εγκαταλείψει τις βασικές αρχές του πολυμερούς συστήματος. Εάν εκλεγεί, θα γράψει ιστορία ως η πρώτη γυναίκα Γενική Γραμματέας του ΟΗΕ.

Η Γκρίνσπαν έχει επίσης σημαντική εμπειρία από τη διαχείριση διεθνών οικονομικών και ανθρωπιστικών ζητημάτων, ενώ είχε εμπλακεί στις προσπάθειες του ΟΗΕ για την εξαγωγή ουκρανικών και ρωσικών σιτηρών στις παγκόσμιες αγορές.

Μισέλ Μπατσελέτ – Η πρώην πρόεδρος της Χιλής

Η 74χρονη Μισέλ Μπατσελέτ διαθέτει ίσως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτικά βιογραφικά μεταξύ των υποψηφίων. Έχει διατελέσει δύο φορές πρόεδρος της Χιλής, Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και επικεφαλής της UN Women.

Η υποψηφιότητά της έχει, ωστόσο, συναντήσει αντιδράσεις στις ΗΠΑ, κυρίως από συντηρητικούς κύκλους, εξαιτίας των θέσεών της σε ζητήματα όπως το δικαίωμα στην άμβλωση.

Παράλληλα, η Χιλή απέσυρε τον Μάρτιο τη στήριξή της, μετά την πολιτική μετατόπιση της χώρας προς τα δεξιά.

Μάκι Σαλ – Η αφρικανική υποψηφιότητα

Ο 64χρονος Μάκι Σαλ, πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης, προέρχεται από τον χώρο της πολιτικής και της γεωλογίας. Βασική προτεραιότητά του είναι η ενίσχυση της φωνής των αναπτυσσόμενων χωρών, ιδιαίτερα εκείνων που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα χρέους.

Έχει ζητήσει επίσης μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας και μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων κρατών.

Εάν εκλεγεί, θα γίνει ο τρίτος Αφρικανός Γενικός Γραμματέας στην ιστορία του ΟΗΕ, μετά τον Μπούτρος Μπούτρος-Γκάλι και τον Κόφι Ανάν.

Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα – Με έμφαση στην κλιματική κρίση

Η 61χρονη Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα από τον Ισημερινό έχει ήδη μεγάλη εμπειρία στους διαδρόμους των Ηνωμένων Εθνών.

Έχει διατελέσει υπουργός Εξωτερικών και υπουργός Άμυνας του Ισημερινού, μόνιμη αντιπρόσωπος της χώρας στον ΟΗΕ και πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης.

Το χαρτοφυλάκιό της περιλαμβάνει ζητήματα βιοποικιλότητας, κλιματικής αλλαγής και δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών.

Η ίδια υποστηρίζει ότι ο ΟΗΕ χρειάζεται μεγαλύτερη πολιτική αυτοπεποίθηση, σαφείς προτεραιότητες και αποτελεσματικότερη εφαρμογή των αποφάσεών του.

Ολάρα Οτούνου – Μεταρρύθμιση και τεχνητή νοημοσύνη

Ο 75χρονος Ολάρα Οτούνου είναι διπλωμάτης από την Ουγκάντα και πρώην υφυπουργός-γενικός γραμματέας του ΟΗΕ. Στην προεκλογική του εκστρατεία δίνει ιδιαίτερο βάρος στην αποκατάσταση του ηθικού κύρους του οργανισμού και στην αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας.

Έχει προτείνει, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία ειδικού οργάνου που θα επιβλέπει τη δράση του ΟΗΕ στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ υποστηρίζει ότι ο οργανισμός πρέπει να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στην πρόληψη και τον τερματισμό των μεγάλων διεθνών συγκρούσεων.

Ιβόν Μπάκι – Η τελευταία που μπήκε στην κούρσα

Η 75χρονη Ιβόν Μπάκι από τον Ισημερινό είναι η πιο πρόσφατη προσθήκη στη διαδικασία. Προτάθηκε από την Τόνγκα και έχει υπηρετήσει ως πρέσβειρα του Ισημερινού σε αρκετές χώρες, αλλά και ως υπουργός.

Η προσωπική της εμπειρία από τον εμφύλιο πόλεμο του Λιβάνου, όπου έζησε από το 1975 έως το 1990, αποτελεί βασικό στοιχείο της εκστρατείας της.

Η ίδια δηλώνει ότι θέλει έναν ΟΗΕ περισσότερο παρόν στο πεδίο, με έμφαση στην πρόληψη των συγκρούσεων πριν αυτές εξελιχθούν σε πολέμους.

Η Μπάκι μπήκε στην κούρσα μετά την πρώτη άτυπη ψηφοφορία και ως εκ τούτου δεν συμμετείχε σε εκείνον τον πρώτο γύρο.

Το μεγάλο ερώτημα: γυναίκα ή άνδρας;

Ένα από τα χαρακτηριστικά της φετινής διαδικασίας είναι ότι πέντε από τους οκτώ υποψηφίους είναι γυναίκες. Η πιθανότητα να εκλεγεί για πρώτη φορά γυναίκα στη θέση του Γενικού Γραμματέα έχει ήδη μετατραπεί σε ένα από τα βασικά θέματα της κούρσας. Παράλληλα, υπάρχει έντονη γεωγραφική διάσταση, καθώς αρκετές υποψηφιότητες προέρχονται από τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική.

Η Ροντρίγκες Μπίρκετ, μάλιστα, συνδυάζει και τα δύο ιστορικά στοιχεία: εάν επικρατήσει, θα είναι ταυτόχρονα η πρώτη γυναίκα και ο πρώτος επικεφαλής του ΟΗΕ από χώρα της Καραϊβικής.

Η επόμενη φάση θα κρίνει πολλά

Η δεύτερη άτυπη ψηφοφορία της Παρασκευής αναμένεται να δώσει νέα εικόνα για τους πραγματικούς συσχετισμούς. Ωστόσο, οι αριθμοί των πρώτων γύρων δεν αποτελούν τελική πρόβλεψη. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο ποιος συγκεντρώνει τις περισσότερες θετικές ψήφους, αλλά και ποιος μπορεί να αποφύγει ένα «όχι» από κάποιο μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η διαδικασία μπορεί να συνεχιστεί με νέους γύρους μέσα στις επόμενες εβδομάδες και να φτάσει ακόμη και μέχρι τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο, εφόσον δεν διαμορφωθεί νωρίτερα συναίνεση.

Ένα πράγμα, πάντως, είναι ήδη σαφές: η μάχη για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες εξελίσσεται σε μια από τις πιο κρίσιμες επιλογές για το μέλλον ενός ΟΗΕ που καλείται να λειτουργήσει σε ένα διεθνές περιβάλλον γεμάτο πολέμους, γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και αμφισβήτηση της αποτελεσματικότητας της πολυμέρειας.