Ινδία: Μπορεί μια απεργία πείνας να αλλάξει την πολιτική;

Σύμφωνα με το BBC, ο 59χρονος ακτιβιστής συμπλήρωσε 19 ημέρες καταναλώνοντας μόνο νερό με αλάτι, έχοντας χάσει περισσότερα από εννέα κιλά. Η κινητοποίησή του πραγματοποιείται σε ένδειξη στήριξης του σατιρικού διαδικτυακού κινήματος Cockroach Janta Party (CJP), το οποίο ζητά μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση.

Καθώς αυξάνονται οι εκκλήσεις να σταματήσει την απεργία πείνας, το Ανώτατο Δικαστήριο του Δελχί διέταξε την κυβέρνηση να παρακολουθεί την κατάσταση της υγείας του και να του παρέχει ιατρική φροντίδα όταν απαιτείται.

Η απεργία πείνας που άλλαξε τον χάρτη της Ινδίας

Όπως αναφέρει το BBC, η πιο χαρακτηριστική περίπτωση απεργίας πείνας στην ιστορία της Ινδίας ήταν εκείνη του Πότι Σριραμούλου το 1952. Ο Σριραμούλου ξεκίνησε την απεργία ζητώντας τη δημιουργία ξεχωριστού κρατιδίου για τους ομιλητές της γλώσσας τελούγκου, αίτημα στο οποίο αντιδρούσε ο τότε πρωθυπουργός Τζαβαχαρλάλ Νεχρού.

Ύστερα από 58 ημέρες χωρίς τροφή, ο Σριραμούλου πέθανε, γεγονός που προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις, επεισόδια και συγκρούσεις. Λίγες ημέρες αργότερα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε τη δημιουργία της πολιτείας Άντρα, ενώ τα επόμενα χρόνια ακολούθησε η αναδιοργάνωση των πολιτειών της χώρας με γλωσσικά κριτήρια. Ο ιστορικός Ραματσάντρα Γκούχα έχει χαρακτηρίσει τον Σριραμούλου ως μια ξεχασμένη προσωπικότητα που, παρά την περιορισμένη αναγνώριση σήμερα, επηρέασε καθοριστικά τόσο την ιστορία όσο και τη γεωγραφία της Ινδίας.

Ο Γκάντι και η πολιτική της αυτοθυσίας

Η απεργία πείνας αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της πολιτικής ζωής της Ινδίας. Η πρακτική έχει βαθιές ρίζες στον Ινδουισμό, τον Βουδισμό και τον Τζαϊνισμό, όμως ο Μαχάτμα Γκάντι ήταν εκείνος που τη μετέτρεψε σε ισχυρό πολιτικό εργαλείο. Ο ίδιος θεωρούσε ότι η απεργία πείνας δεν αποτελούσε μέσο εκβιασμού, αλλά πράξη προσωπικής θυσίας με στόχο να αφυπνίσει τη συνείδηση της κοινωνίας. Μεταξύ 1918 και 1948 πραγματοποίησε τουλάχιστον 15 μεγάλες απεργίες πείνας, διαμαρτυρόμενος για τη θρησκευτική βία, τις κοινωνικές διακρίσεις και τις πολιτικές συγκρούσεις.

Μια μορφή διαμαρτυρίας που συνεχίζεται

Μετά την ανεξαρτησία της χώρας, οι απεργίες πείνας χρησιμοποιήθηκαν σε διεκδικήσεις που αφορούσαν τα δικαιώματα των αγροτών, την προστασία του περιβάλλοντος, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την κατάργηση αμφιλεγόμενων νόμων ασφαλείας. Το BBC υπενθυμίζει ότι η 13ήμερη απεργία πείνας του Άννα Χαζάρε το 2011 αναζωπύρωσε το αντικυβερνητικό κίνημα κατά της διαφθοράς, ενώ η ακτιβίστρια Ίρομ Σαρμίλα αρνήθηκε να τραφεί επί 16 χρόνια διαμαρτυρόμενη για ειδική νομοθεσία που ίσχυε στις βορειοανατολικές περιοχές της χώρας.

Η απεργία πείνας ως πολιτικό εργαλείο

Ο ανθρωπολόγος Σαγιαντάν Σάχα Ρόι, από το Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, σημειώνει ότι οι απεργίες πείνας αποτελούν διεθνή μορφή διαμαρτυρίας και δεν είναι αποκλειστικά ινδικό φαινόμενο. Ωστόσο, εκτιμά ότι στην Ινδία απέκτησαν ξεχωριστή σημασία, επειδή ο Γκάντι τις καθιέρωσε ως πράξη ηθικής και πολιτικής αυτοθυσίας. Όπως επισημαίνει, όσο επιδεινώνεται η κατάσταση της υγείας ενός απεργού πείνας, τόσο αυξάνεται η πολιτική και ηθική πίεση προς την εκάστοτε κυβέρνηση. Παράλληλα, τονίζει ότι η επιτυχία μιας τέτοιας κινητοποίησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανταπόκριση της κοινής γνώμης.

Η κριτική στις απεργίες πείνας

Παρά τον συμβολισμό τους, οι απεργίες πείνας έχουν δεχθεί έντονη κριτική. Ο Μπιμράο Αμπεντκάρ, ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς της σύγχρονης Ινδίας, είχε υποστηρίξει ότι μετά την καθιέρωση των δημοκρατικών θεσμών τέτοιες μορφές διαμαρτυρίας θα έπρεπε να εγκαταλειφθούν, χαρακτηρίζοντάς τες «γραμματική της αναρχίας». Ανάλογη κριτική διατυπώθηκε και το 2011 από τον πολιτικό φιλόσοφο Πρατάπ Μπανού Μεχτά, ο οποίος υποστήριξε ότι οι απεργίες πείνας μέχρι θανάτου μπορεί να λειτουργήσουν ως μέσο πίεσης ή ακόμη και εκβιασμού. Τα τελευταία χρόνια, μέρος της κοινής γνώμης αντιμετωπίζει με μεγαλύτερο σκεπτικισμό τέτοιες κινητοποιήσεις, ενώ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν λείπουν τα σχόλια και οι αμφισβητήσεις για την αυθεντικότητα ορισμένων απεργιών πείνας.

Οι κίνδυνοι για την υγεία

Οι γιατροί επισημαίνουν ότι μετά από περίπου δύο εβδομάδες χωρίς τροφή ο οργανισμός αρχίζει να καταναλώνει μυϊκή μάζα εκτός από λίπος, ενώ σοβαρές διαταραχές των ηλεκτρολυτών μπορεί να προκαλέσουν ακόμη και θανατηφόρες επιπλοκές. Παράλληλα, η επανασίτιση έπειτα από παρατεταμένη αποχή από την τροφή ενέχει επίσης κινδύνους, γεγονός που μετατρέπει κάθε μακροχρόνια απεργία πείνας σε ιατρικό περιστατικό υψηλού κινδύνου.

Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό

Σύμφωνα με το BBC, η απεργία πείνας του Σόναμ Γουάνγκτσουκ ακολουθεί την παράδοση που καθιέρωσε ο Μαχάτμα Γκάντι, αξιοποιώντας την προσωπική θυσία ως μέσο πολιτικής πίεσης. Το κατά πόσο η κινητοποίησή του θα οδηγήσει σε αλλαγές ή θα προστεθεί στον κατάλογο των διαμαρτυριών που δεν πέτυχαν τον στόχο τους, παραμένει ανοιχτό.