Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του 2024, το 13,5% των κρατουμένων στην Ιαπωνία ήταν άνω των 65 ετών, ποσοστό που αυξάνει διαρκώς. Περισσότεροι από τους μισούς ηλικιωμένους που καταγράφονται στα σωφρονιστικά καταστήματα έχουν οδηγηθεί εκεί για μικροαδικήματα, κυρίως για κλοπές, με στόχο να εξασφαλίσουν δωρεάν στέγη, φαγητό και πρόσβαση σε βασική ιατρική φροντίδα – υπηρεσίες που συχνά αδυνατούν να βρουν ελεύθεροι.

Το δημογραφικό

Η ετήσια έκθεση της ιαπωνικής κυβέρνησης για την εγκληματικότητα του 2024 καταγράφει ότι το 71% των εγκλημάτων που διέπραξαν ηλικιωμένες γυναίκες και το 39% εκείνων που διέπραξαν ηλικιωμένοι άνδρες αφορούσαν μικροκλοπές από καταστήματα. Στη ρίζα της νέας αυτής τάσης είναι η γήρανση του πληθυσμού. Σχεδόν το 30% των Ιαπώνων είναι άνω των 65 ετών, με το προσδόκιμο ζωής να φτάνει τα 81 χρόνια για τους άνδρες και τα 87 για τις γυναίκες.

Παράλληλα, οι συντάξεις είναι χαμηλές, υπάρχει απομόνωση και πολλοί ηλικιωμένοι ζουν σε οικονομική και κοινωνική επισφάλεια. Η υπογεννητικότητα, η έλλειψη εργατικού δυναμικού και η περιορισμένη μετανάστευση οδηγούν πολλούς ηλικιωμένους να συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση, κυρίως σε θέσεις μερικής ή άτυπης εργασίας. Ωστόσο, οι χαμηλές συντάξεις και η έλλειψη κοινωνικών δικτύων στήριξης εντείνουν την απομόνωση.

Ανεπαρκείς δομές

Οι ειδικοί σημειώνουν πως καταγράφεται μια αλλαγή του ρόλου των φυλακών, οι οποίες για έναν σημαντικό αριθμό ηλικιωμένων μετατρέπονται σε γηροκομεία, αναδεικνύοντας τις παθογένειες της ιαπωνικής κοινωνίας και οικονομίας. Ακόμη, υπογραμμίζουν ότι η μετατροπή των φυλακών σε de facto γηροκομεία αποκαλύπτει την αποτυχία του κοινωνικού κράτους να υποστηρίξει τους πιο ευάλωτους πολίτες.

Η μέση σύνταξη -περίπου 440 δολάρια το μήνα για κάποιον που έχει εργαστεί επί 40 χρόνια- είναι συχνά ανεπαρκής, καθιστώντας τις φυλακές μια «πιο ασφαλή» επιλογή για πολλούς ηλικιωμένους. Την ίδια ώρα, όμως, το κόστος λειτουργίας των σωφρονιστικών καταστημάτων είναι υψηλό – σχεδόν 1,7 δισ. δολάρια ετησίως, ή περίπου 40.000 δολάρια ανά κρατούμενο, πολύ πάνω από τα διαθέσιμα μέσα κοινωνικής φροντίδας εκτός φυλακής.