Οι τοπικές Αρχές της Θέουτα ανέφεραν ότι τουλάχιστον 34 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, πολλοί από τους οποίους πνίγηκαν, καθώς πλήθη συνέρρευσαν μαζικά στα σύνορα, προσπαθώντας να περάσουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, άλλοι από την ξηρά κι άλλοι από τη θάλασσα. Μέχρι στιγμής, περισσότεροι από 25.000 άνθρωποι έχουν επιστρέψει οικειοθελώς στο Μαρόκο, με την ισπανική προεδρία να σημειώνει ότι οι μετανάστες εγκαταλείπουν τη Θέουτα με ρυθμό περίπου 150 ατόμων ανά λεπτό.

Πολλοί από όσους πέρασαν τα σύνορα ήταν νεαροί, κυρίως άνδρες, αν και ανάμεσα στο πλήθος βρίσκονταν επίσης γυναίκες, παιδιά, ακόμη και βρέφη. Οι Αρχές εκτιμούν ότι τουλάχιστον 7.000 από όσους εισήλθαν παράνομα στη Θέουτα το τελευταίο 24ωρο είναι ανήλικοι.

Ο Πέδρο Σάντσεθ που βρέθηκε στον ισπανικό θύλακα την Παρασκευή (31/07), χαρακτήρισε την κατάσταση «επίθεση και παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ισπανίας» και δήλωσε ότι όλοι οι παράτυποι μετανάστες θα επιστραφούν στο Μαρόκο «το συντομότερο δυνατό».

Ο Σάντσεθ δήλωσε ότι η κυβέρνηση εξετάζει την περαιτέρω ενίσχυση των συνόρων με το Μαρόκο. Κατηγόρησε εγκληματικά δίκτυα ότι εκμεταλλεύτηκαν την πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, προσθέτοντας ότι λανθασμένες πληροφορίες «διαδόθηκαν σαν πυρκαγιά τις τελευταίες ώρες».

Η Ισπανία έχει πλέον αναπτύξει τις ένοπλες δυνάμεις της για την ενίσχυση της ασφάλειας στη Θέουτα και στη γειτονική Μελίγια, όπου αναφέρθηκαν επίσης 300 έως 400 παράτυπες διελεύσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας, σύμφωνα με το BBC.

Αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν την ανησυχία τους, ενώ ορισμένοι δεσμεύτηκαν να ενισχύσουν τους συνοριακούς ελέγχους. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν προσφέρθηκαν να συνδράμουν την Ισπανία.

Βασικός μεταναστευτικός κόμβος η Θέουτα

Εσωτερική εικόνα άρθρου

Ένας νεαρός επιστρέφει στο Μαρόκο περνώντας μέσα από ένα φράχτη υπό το βλέμμα Ισπανών στρατιωτών, στη Θέουτα της Ισπανίας. REUTERS/Jon Nazca

Η Θέουτα, που βρίσκεται στις βόρειες ακτές του Μαρόκου, απέναντι από το Στενό του Γιβραλτάρ, αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό σημείο διέλευσης για μετανάστες που επιδιώκουν να φτάσουν στην Ευρώπη. Η Θέουτα και η Μελίγια συνδέονται με την Ισπανία ήδη από τον 15ο αιώνα και από το 1995 απολαμβάνουν περιορισμένο καθεστώς αυτοδιοίκησης.

Οι δύο πόλεις, τις οποίες διεκδικεί το Μαρόκο, αποτελούν διαχρονικά σημείο έντασης στις διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών. Παράλληλα, συνιστούν τα μοναδικά χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική.

Η τελευταία φορά που σημειώθηκε σημαντική αύξηση μεταναστευτικών ροών, αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα, ήταν το 2021, όταν οι μαροκινές Αρχές επέτρεψαν σε περίπου 8.000 ανθρώπους να περάσουν τα σύνορα μετά από διπλωματική διαμάχη με τη Μαδρίτη σχετικά με την κυριαρχία στη Δυτική Σαχάρα.

Στο στόχαστρο η μεταναστευτική πολιτική του Σάντσεθ

Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ. REUTERS/Fabian Bimmer TPX IMAGES OF THE DAY

Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ. REUTERS/Fabian Bimmer TPX IMAGES OF THE DAY

Στη Μαδρίτη, οι επικριτές του Σάντσεθ υποστήριξαν ότι η κρίση είναι αποτέλεσμα των δικών του πολιτικών επιλογών, τις οποίες απέδωσαν στο κυβερνητικό σχέδιο νομιμοποίησης περισσότερων από ενός εκατομμυρίου παράτυπων μεταναστών.

Ο Σαντιάγο Αμπασκάλ, ηγέτης του ακροδεξιού κόμματος Vox, κατηγόρησε τον Σάντσεθ ότι με τη μεταναστευτική του πολιτική υποκινεί «μια εισβολή» και δήλωσε ότι η κρίση αποδεικνύει πως ο πρωθυπουργός «συμπεριφέρεται σαν εχθρός της Ισπανίας».

«Κάθε μελλοντικός βιασμός ή μαχαίρωμα θα έχει εισαχθεί από τον Πέδρο Σάντσεθ και η πολιτική του κληρονομιά θα είναι η κατάρρευση της στεγαστικής αγοράς και του συστήματος υγείας μας», πρόσθεσε. «Ο Πέδρο Σάντσεθ είναι ο βασικός υπεύθυνος για όσα υποφέρουν και θα υποφέρουν οι Ισπανοί».

Κατέληξε λέγοντας ότι «αυτή η εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης μπορεί να λυθεί μόνο αν απομακρυνθεί από την εξουσία πριν επιχειρήσει να κλέψει τις επόμενες εκλογές και αν οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη ο προδότης και μαφιόζος Πέδρο Σάντσεθ».

Ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, επικεφαλής του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος, συνέδεσε επίσης την κρίση στη Θέουτα με «ανεύθυνες αποφάσεις, όπως εκείνες που ελήφθησαν σχετικά με τη μεταναστευτική μας πολιτική», υποστηρίζοντας ότι τα βίντεο από τα συνοριακά φυλάκια που κατακλύστηκαν παρουσιάζουν «μια εικόνα παρακμής που δεν αξίζει στην Ισπανία».

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο γενικός γραμματέας του Λαϊκού Κόμματος, Μιγκέλ Τεγιάδο, δήλωσε ότι «κανείς δεν μπορεί να εκπλήσσεται όταν χιλιάδες άνθρωποι θέλουν να μπουν σε μια χώρα που νομιμοποιεί πάνω από ένα εκατομμύριο παράτυπους μετανάστες μέσα σε μια νύχτα. Όχι μόνο δεν σταματάμε αυτή τη χιονοστιβάδα, αλλά στέλνουμε και το μήνυμα ότι όσοι έρθουν σύντομα θα μπορέσουν να γίνουν Ισπανοί».

Παράλληλα, η πρόεδρος της Περιφέρειας της Μαδρίτης και προβεβλημένο στέλεχος του κόμματος, Ισαβέλ Ντίαθ Αγιούσο, κατηγόρησε τον Σάντσεθ ότι «επιτρέπει την εισβολή στην Ισπανία μέσω της Θέουτα για να αποσπάσει την προσοχή από όλες τις δικαστικές υποθέσεις που τον αφορούν», αναφερόμενη στις υποθέσεις διαφθοράς που πλήττουν το Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Δικαστική απόφαση η αιτία;

Εκπρόσωπος του ισπανικού υπουργείου Εξωτερικών αντέτεινε ότι η κρίση στη Θέουτα δεν σχετίζεται με τη μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης και υπογράμμισε ότι κανένας από όσους εισήλθαν παράνομα στη Θέουτα δεν πληροί τις προϋποθέσεις για να ενταχθεί στο πρόγραμμα νομιμοποίησης.

«Η διαδικασία βασίζεται σε πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως η απόδειξη διαμονής στην Ισπανία πριν από την 1η Ιανουαρίου 2026 και η συνεχής διαμονή για πέντε μήνες κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης», δήλωσε ο εκπρόσωπος. Επιπλέον, η προθεσμία υποβολής αιτήσεων για το πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε τον Απρίλιο, έληξε τον Ιούνιο.

Η κυβέρνηση Σάντσεθ υπερασπίζεται το πρόγραμμα νομιμοποίησης ως αναγκαίο μέτρο για τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη της χώρας, εν μέσω της μείωσης των γεννήσεων. Την πρωτοβουλία στήριξαν, μεταξύ άλλων, η συντηρητική ένωση εργοδοτών της Ισπανίας και η Καθολική Εκκλησία.

Επισήμως, οι ισπανικές Αρχές αποδίδουν την κρίση σε πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου. Στις 8 Ιουλίου, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η διαδικασία άμεσης επαναπροώθησης δεν εφαρμόζεται σε μετανάστες που εντοπίζονται ενώ προσπαθούν να κολυμπήσουν προς τη Θέουτα ή τη Μελίγια. Σύμφωνα με την απόφαση, η ισχύουσα νομοθεσία επιτρέπει την άμεση επιστροφή χωρίς τυπική διαδικασία απέλασης μόνο όταν οι μετανάστες συλλαμβάνονται να παραβιάζουν φυσικό συνοριακό φράγμα.

Όσοι περνούν τα θαλάσσια σύνορα μπορούν να επιστραφούν, αλλά δικαιούνται να προηγηθεί επίσημη διαδικασία απέλασης. Το Δικαστήριο ανέφερε ότι οι Αρχές θα πρέπει να εγκαταστήσουν κάποιο είδος «θαλάσσιου φραγμού» αν επιθυμούν να εφαρμόζουν άμεσες επιστροφές. Ο Σάντσεθ είπε ότι η κυβέρνησή του θα δημιουργήσει αυτές τις προϋποθέσεις με την εγκατάσταση πλωτών φραγμάτων στα ανοικτά των ακτών των αυτόνομων πόλεων.

Η ιδιαίτερα τεχνική αυτή απόφαση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη και δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μεταβολές στις μεταναστευτικές ροές τις εβδομάδες που ακολούθησαν. Μόλις την Πέμπτη (30/07) άρχισαν μικρές ομάδες νεαρών μεταναστών να κολυμπούν γύρω από τον κυματοθραύστη που χωρίζει μία από τις παραλίες της Θέουτα από το μαροκινό έδαφος. Μέσα σε λίγες ώρες, η περιορισμένη αρχικά παραβίαση μετατράπηκε σε μαζική εισροή, με χιλιάδες ανθρώπους να περνούν στο ισπανικό έδαφος είτε από τη θάλασσα είτε σκαρφαλώνοντας στα βραχώδη σύνορα.

Στη μαροκινή πλευρά του κυματοθραύστη περιπολούν συνήθως δυνάμεις της χωροφυλακής, οι οποίες συνεργάζονται με την ισπανική Πολιτοφυλακή για να αποτρέπουν τις διελεύσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τις ισπανικές Αρχές, οι Μαροκινοί συνοριοφύλακες έχουν εξαφανιστεί τις τελευταίες ημέρες, αφήνοντας την περιοχή ουσιαστικά αφύλακτη.

Μοχλός πίεσης από το Μαρόκο;

Μετανάστες από το Μαρόκο συγκεντρώνονται κοντά στο συνοριακό φράχτη καθώς διασχίζουν τα ισπανικά σύνορα, κολυμπώντας στη θάλασσα, όπως φαίνεται από τη Θέουτα της Ισπανίας. REUTERS/Fabian Bimmer

Μετανάστες από το Μαρόκο συγκεντρώνονται κοντά στο συνοριακό φράχτη καθώς διασχίζουν τα ισπανικά σύνορα, κολυμπώντας στη θάλασσα, όπως φαίνεται από τη Θέουτα της Ισπανίας. REUTERS/Fabian Bimmer

Η απουσία των μαροκινών δυνάμεων ενισχύει τις υποψίες ότι η κρίση αποτελεί πολιτική πίεση από το Ραμπάτ, ενδεχομένως ως αντίδραση στην πρόσφατη προσέγγιση του Σάντσεθ με την Αλγερία, η οποία υποστηρίζει την αυτοδιάθεση της Δυτικής Σαχάρας, περιοχής που διεκδικεί το Μαρόκο.

Το Μαρόκο έχει ιστορικό χαλάρωσης των συνοριακών ελέγχων στη Θέουτα και τη Μελίγια για να ασκήσει πίεση στη Μαδρίτη. Το σημαντικότερο προηγούμενο σημειώθηκε το 2021, όταν η Ισπανία επέτρεψε στον ηγέτη της Δυτικής Σαχάρας να μεταβεί στη χώρα για ιατρική περίθαλψη.

Το Ραμπάτ αντέδρασε χαλαρώνοντας τους συνοριακούς ελέγχους και επιτρέποντας σε περίπου 8.000 παράτυπους μετανάστες να εισέλθουν στη Θέουτα. Σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες, οι μαροκινές Αρχές όχι μόνο διευκόλυναν τη μαζική έξοδο, αλλά την ενθάρρυναν, μεταφέροντας με λεωφορεία περισσότερους από 1.000 ανηλίκους στα σύνορα.

Η κρίση εκείνη δεν οδήγησε σε σημαντική αύξηση των μεταναστευτικών ροών προς την ηπειρωτική Ισπανία ή την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά προκάλεσε χάος στη Θέουτα και ώθησε τη Μαδρίτη να αναζητήσει τρόπους αποκατάστασης των σχέσεων με το Ραμπάτ.

Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση Σάντσεθ άλλαξε πλήρως τη θέση της για τη Δυτική Σαχάρα, πρώην ισπανική αποικία έως το 1975, όταν το Μαρόκο κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής.

Για δεκαετίες, η Μαδρίτη υποστήριζε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, θέση που συμμεριζόταν και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, το 2022, με επιστολή προς τον βασιλιά του Μαρόκου Μοχάμεντ ΣΤ’, ο Σάντσεθ χαρακτήρισε τη μαροκινή πρόταση για καθεστώς αυτονομίας της Δυτικής Σαχάρας υπό μαροκινή κυριαρχία ως «τη σοβαρότερη, πιο ρεαλιστική και πιο αξιόπιστη» λύση.

Η μεταβολή αυτή σύμφωνα με το POLITICO προκάλεσε σοβαρή κρίση στις σχέσεις με την Αλγερία, η οποία υποστηρίζει την ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας και αποτελεί περιφερειακό αντίπαλο του Μαρόκου.

Ο Αλγερινός πρόεδρος Αμπντελματζίντ Τεμπούν χαρακτήρισε τη νέα θέση της Ισπανίας «ηθικά και ιστορικά απαράδεκτη», κατηγορώντας τη Μαδρίτη ότι «κατέστρεψε τα πάντα». Η Αλγερία ανέστειλε τη συμφωνία συνεργασίας που διέπει τις εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών, γεγονός που οδήγησε σε κατάρρευση των ισπανικών εξαγωγών.

Απείλησε επίσης να ακυρώσει τα συμβόλαια προμήθειας φυσικού αερίου προς την Ισπανία, η οποία καλύπτει περίπου το ένα τρίτο των αναγκών της από την Αλγερία, χωρίς όμως να προχωρήσει τελικά στην υλοποίηση της απειλής.

Μετανάστες συγκεντρώνονται ενώ περιμένουν την ευκαιρία να περάσουν στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στην μαροκινή πλευρά των συνόρων στο Φνιντέκ του Μαρόκου. Φωτογραφία τραβηγμένη με κινητό τηλέφωνο. REUTERS/Stringer

Μετανάστες συγκεντρώνονται ενώ περιμένουν την ευκαιρία να περάσουν στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στην μαροκινή πλευρά των συνόρων στο Φνιντέκ του Μαρόκου. Φωτογραφία τραβηγμένη με κινητό τηλέφωνο. REUTERS/Stringer

Ύστερα από χρόνια προσπαθειών αποκατάστασης των σχέσεων, νωρίτερα αυτόν τον μήνα οι δύο χώρες ανακοίνωσαν συμφωνία για στενότερη πολιτική και εμπορική συνεργασία, καθώς και αύξηση κατά 10% των εξαγωγών φυσικού αερίου προς την Ισπανία.

Εκπρόσωπος της μαροκινής πρεσβείας στη Μαδρίτη αρνήθηκε ότι το Μαρόκο διαδραμάτισε οποιονδήποτε ρόλο στην παρούσα κρίση και απέδωσε τη μαζική μεταναστευτική ροή σε «εγκληματικές οργανώσεις».

Προς το παρόν, και η ισπανική κυβέρνηση υποβαθμίζει τις εντάσεις. Ο Σάντσεθ χαρακτήρισε το Μαρόκο «σύμμαχο» στον αγώνα κατά «των μαφιών που διακινούν ανθρώπους».

Αντιδράσεις στην Ευρώπη και απειλές για αποβολή της Ισπανίας από τη Ζώνη Σένγκεν

Τζόρτζια Μελόνι

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι. Πηγή: REUTERS/Remo Casilli/File Photo

Η μαζική διέλευση μεταναστών προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και εκτός ισπανικών συνόρων με την πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι να διατυπώνει επικρίσεις επί του σχεδίου του Σάντσεθ κατά τη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών τον προηγούμενο μήνα.

Η Μελόνι χαρακτήρισε την Πέμπτη (30/07) τις εικόνες από τη Θέουτα «συγκλονιστικές» και δήλωσε ότι η Ιταλία είναι έτοιμη να προωθήσει την αποβολή της Ισπανίας από τη Ζώνη Σένγκεν.

Την πρόταση της Μελόνι υποστήριξε και η υπουργός Εσωτερικών της Φινλανδίας, Μάρι Ράντανεν, δηλώνοντας ότι η Ισπανία απέτυχε να προστατεύσει τα σύνορά της, ενώ ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ζήτησε από το Μαρόκο να «πάρει πίσω αμέσως τους παράτυπους μετανάστες».

Αφού ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι εξέφρασε επίσης τη στήριξή του στην αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη Σένγκεν, ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες κάλεσε τον Ιταλό πρέσβη στη Μαδρίτη για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του.

Το ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε την κριτική, επιμένοντας ότι η Μαδρίτη «υποστηρίζει την αποτελεσματική διαχείριση αυτών των διαδικασιών, με σεβασμό στο ισπανικό, ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, καθώς και στα ανθρώπινα δικαιώματα». «Αυτή η μεταναστευτική κρίση δεν είναι η πρώτη στην Ευρώπη και δεν θα είναι η τελευταία», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος.

Οι δύο ισπανικοί θύλακες στη Βόρεια Αφρική, η Θέουτα και η Μελίγια, αποτελούν μέρος της Ζώνης Σένγκεν, αλλά υπόκεινται σε ειδικούς κανόνες που απαιτούν ελέγχους ταυτότητας και ταξιδιωτικών εγγράφων για όσους αναχωρούν προς την ηπειρωτική Ευρώπη. Στην πράξη, αυτό εμποδίζει τους παράτυπους μετανάστες να επιβιβαστούν στα πλοία που διασχίζουν το Στενό του Γιβραλτάρ.

Σκληρή κριτική άσκησε και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τονίζοντας σε ανάρτησή της πως «οι εικόνες που έρχονται από τη Θέουτα είναι απαράδεκτες. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε κανέναν να εισέρχεται στην Ένωσή μας χωρίς να τηρεί τους κανόνες μας. Οι επικίνδυνες διελεύσεις πρέπει να σταματήσουν αμέσως, τα δίκτυα διακινητών πρέπει να διαλυθούν και οι επιστροφές πρέπει να γίνονται γρήγορα, όπως επιτρέπουν οι κανόνες μας».