Τι σηματοδοτεί, όμως, αυτή η επιλογή; Δείχνει ξεκάθαρα ότι διαθέσιμες για τη διαδοχή του Αλί Χαμενεΐ υπήρχαν λίγες επιλογές ή ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης εκτίμησε τον Μοτζταμπά ως ένα είδος αντιβασιλέα που μπορεί να ελέγξει. Αμφιβάλλω αν είναι ο πλέον κατάλληλος για αυτόν τον ρόλο, αλλά ίσως αποδειχθεί πιο ικανός από όσο πολλοί αντιλαμβάνονται, όπως ακριβώς και ο πατέρας του, ο οποίος υποτιμήθηκε επί σειρά ετών.

Από την πλευρά του θεοκρατικού καθεστώτος, η εκλογή του Μοτζταμπά προβάλλει σταθερότητα, δύναμη και αντοχή. Εσωτερικά, δείχνει στους Ιρανούς ότι συνεχίζει να λειτουργεί, παρότι αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή απειλή. Για την παγκόσμια κοινότητα καταδεικνύει την ανθεκτικότητα του συστήματος, που είναι ικανό να επιβιώσει από τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ. Επιπλέον, επικοινωνεί τη δέσμευση της Τεχεράνης να συνεχίσει να αγωνίζεται, ενώ εδραιώνει τη βαθύτατη επιρροή του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Βαθύς διχασμός

Πάντως, ο θάνατος του Αλί Χαμενεΐ έχει αναδείξει τον βαθύ διχασμό της ιρανικής κοινωνίας. Ενώ οι αντίπαλοι του καθεστώτος, οι οποίοι είχαν ήδη βγει στους δρόμους κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Ιανουαρίου, έχουν πανηγυρίσει για τον θάνατό του, οι υποστηρικτές του καθεστώτος τον έχουν θρηνήσει δημοσίως. Εντούτοις, υπάρχει ένα κοινό νήμα: η αβεβαιότητα και οι φόβοι για αστάθεια.

Τι σημαίνει, όμως, ο πόλεμος για το διεθνές δίκτυο των πληρεξουσίων του Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η Χαμάς στη Γάζα και οι πολιτοφυλακές της σε Ιράκ και Συρία; Γεγονός είναι ότι ο πόλεμος το αποδυναμώνει, αφού υποβαθμίζει την ικανότητά του να εκτελεί συνεκτικές επιχειρήσεις για λογαριασμό της Τεχεράνης, την ίδια στιγμή που το Ισραήλ έχει θέσει ως προτεραιότητα την εξολόθρευση της Χεζμπολάχ, του πιο ικανού πληρεξουσίου του Ιράν σε αυτόν τον «άξονα αντίστασης», δεδομένης της γεωγραφικής εγγύτητας, της βαθιάς εμπειρογνωμοσύνης και των οπλικών αποθεμάτων.

Μετατόπιση

Και ενώ η Χεζμπολάχ παραμένει ο πιο ισχυρός παίκτης, η γεωμετρία του «άξονα αντίστασης» θα μπορούσε να μετατοπιστεί υπέρ ομάδων που δέχονται λιγότερη πίεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Οι σιιτικές πολιτοφυλακές του Ιράκ ή οι Χούθι της Υεμένης θα μπορούσαν να αποτελέσουν βιώσιμη απειλή, αλλά δεν έχουν την ικανότητα και την οργάνωση που απαιτείται για να παρουσιάσουν ένα αρραγές μέτωπο χωρίς άμεση υποστήριξη από τον Ιρανό χορηγό τους. Ωστόσο, δεδομένης της ανθεκτικής πολυκεφαλικής δομής αυτού του δικτύου, είναι συνετό να παραμείνουμε προσεκτικοί και να το αντιμετωπίζουμε ως μια βιώσιμη απειλή.

Οι πληρεξούσιοι του Ιράν διεξάγουν διαφορετικούς πολέμους υπό την προστασία της Τεχεράνης, έχοντας διαφορετικού τύπου ικανότητες και αυτονομία. Η Χεζμπολάχ κλιμάκωσε απότομα στις 2 Μαρτίου, εξαπολύοντας μια συντονισμένη επίθεση με ρουκέτες και drones κατά του Ισραήλ, αρκετά σημαντική, ώστε Ισραηλινοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι να την αντιμετωπίζουν ως ενεργό μέρος της σύγκρουσης. Παράλληλα, η Χαμάς διεξάγει έναν διαφορετικό πόλεμο -οργανωτική επιβίωση και διαπραγματεύσεις αφοπλισμού-, με τον ρόλο του Ιράν να περιορίζεται σε ιστορική ενεργοποίηση και όχι σε διοίκηση σε πραγματικό χρόνο.

Επίσης, οι πολιτοφυλακές του Ιράκ είναι διαιρεμένες μεταξύ ιδεολογικά καθοδηγούμενων πυρήνων που επιτίθενται στο όνομα της Τεχεράνης και μεσιτών εξουσίας που είναι ενσωματωμένοι στο καθεστώς της Βαγδάτης και βλέπουν ολοένα και περισσότερο την αντιπαράθεση ως κακή για τις επιχειρήσεις. Επιπλέον, οι συριακές πολιτοφυλακές συμβάλλουν, κυρίως, στο περιθώριο μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Ασαντ.

Η οικονομική αρχιτεκτονική που στηρίζει τον «άξονα αντίστασης» γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να ανασυσταθεί, αφού η συνοχή, ο συντονισμός και το στρατηγικό βάθος του δικτύου υποβαθμίζονται ταχύτερα σε σχέση με τον χρόνο που χρειάζεται για να προσαρμοστεί η Τεχεράνη μέσα στις νέες συνθήκες πολέμου. Ο αμυντικός και αποτρεπτικός ρόλος των αντιπροσώπων του Ιράν έχει εμφανίσει κάμψη υπό τις πολυετείς πιέσεις.

Μυστικοί πυρήνες

Πάντως, ενώ οι κύριοι πληρεξούσιοι της Τεχεράνης αγωνίζονται για την επιβίωσή τους και υποστηρίζουν ελάχιστα τους βασικούς στόχους του Ιράν, η Τεχεράνη είναι πολύ πιθανό να διατηρεί μυστικούς πυρήνες σε όλο τον κόσμο, που περιμένουν το «σήμα», προκειμένου να εξαπολύσουν τρομοκρατικές επιθέσεις ή να πραγματοποιήσουν δολιοφθορές. Επιπλέον, πιθανότατα οι Χούθι της Υεμένης είναι με το δάχτυλο στη σκανδάλη, ώστε να προκαλέσουν ναυτιλιακά πλήγματα στην Ερυθρά Θάλασσα.

Καταληκτικά, η Τεχεράνη ίσως προσαρμόσει τη στρατηγική της «προωθημένης άμυνας», αφού άμεση προτεραιότητά της είναι η υπεράσπιση της ιρανικής επικράτειας και των πόρων της. Μέχρι τώρα, ο «άξονας της αντίστασης» υπήρξε αποτελεσματικός στην απόσπαση της προσοχής των αντιπάλων του Ιράν, όμως το «παιχνίδι» άλλαξε… Ετσι, νομοτελειακά, η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να αγνοήσει πλέον τους πληρεξουσίους, αφού πρέπει να ασχοληθεί με τα του οίκου της.

ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ

Από τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1973 στις αποκαθηλώσεις Σαντάμ και Καντάφι

Ενα κρίσιμο ερώτημα που χρήζει απάντησης είναι αν υπάρχουν ιστορικοί παραλληλισμοί που θα μπορούσαν να βοηθήσουν, ώστε να ερμηνευτούν τα κοσμοϊστορικά γεγονότα που συμβαίνουν αυτές τις ημέρες στη Μέση Ανατολή. Απόλυτη ιστορική αντιστοίχιση δεν μπορεί να γίνει, εντούτοις υπάρχουν κάποιοι συσχετισμοί με προηγούμενους πολέμους στον αραβικό κόσμο.

Το φυσικό παράδειγμα είναι ο πόλεμος του Ιράκ, το 2003. Οι ΗΠΑ έβλεπαν το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν ως χορηγό της τρομοκρατίας και μακροπρόθεσμη απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα και, μάλιστα, μιλούσαν ανοιχτά για αλλαγή ηγεσίας. Υπάρχουν, όμως, αξιοσημείωτες διαφορές μεταξύ των δύο συγκρούσεων, αφού ο πόλεμος στο Ιράκ ήταν, κυρίως, μια χερσαία εκστρατεία, ενώ ο τρέχων στο Ιράν, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, είναι μια αεροπορική εκστρατεία. Επιπλέον, ο πόλεμος του Ιράκ περιελάμβανε έναν πολύ μεγαλύτερο διεθνή συνασπισμό.

Ακόμη, μπορούν να γίνουν κάποιοι παραλληλισμοί με τον πόλεμο της Λιβύης, το 2011, που ήταν, επίσης, ως επί το πλείστον, μια αεροπορική εκστρατεία, στην οποία, κυρίως, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι των ΗΠΑ επικεντρώθηκαν στην απομάκρυνση του αυταρχικού καθεστώτος του Μουαμάρ Καντάφι από την εξουσία. Η επέμβαση στη Λιβύη έλαβε χώρα στο πλαίσιο ενός συνεχιζόμενου εμφύλιου πολέμου, όμως αυτό δεν ισχύει στο Ιράν, τουλάχιστον προς το παρόν.

Μπρα ντε φερ

Επίσης, μπορούμε να βρούμε κάποιες ομοιότητες των εχθροπραξιών στο Ιράν με τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1973, που ήταν μια σύγκρουση δι’ αντιπροσώπων μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ. Μια αντίστοιχη αντιπαράθεση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων συμβαίνει αυτήν τη στιγμή, αφού η Τεχεράνη υποστηρίζεται από τη Ρωσία και την Κίνα. Μετά τον πόλεμο του 1973, η Αίγυπτος άλλαξε στρατόπεδο, μεταπηδώντας από το σοβιετικό στο αμερικανικό. Ανάλογα με την έκβαση της τρέχουσας σύγκρουσης, ίσως προκύψει παρόμοια αναδιάταξη στην περιοχή.

Επιπλέον, το 1991, ένας ευρύς συνασπισμός, υποστηριζόμενος από μια ισχυρή εντολή του ΟΗΕ και επωφελούμενος από μια ισχυρή περιφερειακή υποστήριξη, χτύπησε το Ιράκ μετά την εισβολή των στρατευμάτων της Βαγδάτης στο Κουβέιτ. Το αποτέλεσμα αυτών των δύο συγκρούσεων θα μπορούσε να είναι παρόμοιο.

Το Ιράν μπορεί να μοιάζει με το Ιράκ του Σαντάμ μετά τον Πόλεμο του Κόλπου: στρατιωτικά πιο αδύναμο, οικονομικά και διπλωματικά απομονωμένο, αλλά κυβερνώμενο από έναν ενθαρρυμένο δικτάτορα που βλέπει τον εαυτό του νικητή απλώς επειδή επέζησε από την επίθεση που εξαπέλυσαν οι ισχυρότεροι παγκόσμιοι και περιφερειακοί στρατοί. Οπως το Ιράκ του Χουσεΐν, το Ιράν είναι πιθανό να κυβερνηθεί από έναν αυταρχικό ηγέτη, που θα εντείνει τη βάναυσα προκλητική στάση του, θα καταστέλλει βίαια την αντιπολίτευση, θα αποφεύγει τους επιθεωρητές του ΟΗΕ και θα διατηρεί την εξουσία, ενώ θα επιβιώνει από οικονομικές κυρώσεις.