Η πρώτη φάση αφορά τον περιορισμό της αισχροκέρδειας και η δεύτερη φάση -αν οι τιμές συνεχίσουν να αυξάνονται- ένα πλέγμα στήριξης για την ενίσχυση των νοικοκυριών μετά την «ανάφλεξη» στις τιμές ενέργειας που πυροδότησε ο πόλεμος στο Ιράν.

Η κυβέρνηση και το οικονομικό επιτελείο επέβαλαν άμεσα την Τετάρτη, με πράξη νομοθετικού περιεχομένου, πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα υγρά καύσιμα (βενζίνες, πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης, υγραέριο και φυσικό αέριο), αλλά και σε 61 κωδικούς τροφίμων και ειδών καθημερινής χρήσης που πωλούνται από τις αλυσίδες των σούπερ μάρκετ, μέχρι και το τέλος Ιουνίου.

Η κίνηση αυτή έχει στόχο να βάλει στοπ -εκ των προτέρων- σε φαινόμενα αισχροκέρδειας που θα ανακύψουν λόγω του πολέμου στο Ιράν. «Στέλνουμε ένα μήνυμα ότι δεν πρέπει αυτή η οικονομική αναταραχή να οδηγήσει σε φαινόμενα κερδοσκοπίας, τα οποία θα επιτείνουν ένα ούτως ή άλλως υπαρκτό πρόβλημα», δήλωσε σχετικά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη συνάντηση που είχε, την Τετάρτη, στο Μαξίμου με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα. Τα μέτρα εξειδικεύτηκαν, στη συνέχεια, από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη και τους αρμόδιους υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου και Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο.

Δεύτερη φάση

Το δεύτερο κύμα μέτρων, το οποίο θα έχει ως βάση την επιδότηση για να καλυφθεί μέρος των αυξήσεων που θα προκύψουν στην ελληνική αγορά λόγω των διεθνών τιμών ενέργειας, θα ενεργοποιηθεί όταν οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου σταθεροποιηθούν σε υψηλά επίπεδα. Για το πετρέλαιο το όριο που αναμένεται να υιοθετηθεί είναι τα 100 δολάρια το βαρέλι σε μέσα επίπεδα για διάρκεια τουλάχιστον ενός μήνα και για το φυσικό αέριο τα 80 ευρώ ανά θερμική μεγαβατώρα. Οι δίοδοι παρέμβασης θα είναι αυτές που δημιουργήθηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022 όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Σε κάποια από τα μέτρα τα κριτήρια θα παραμείνουν ως έχουν ενώ σε κάποια άλλα θα διορθωθούν προς τα πάνω ακολουθώντας και την αύξηση των εισοδημάτων.

Οι τρεις τομείς που θα πρέπει να καλυφθούν είναι οι αυξήσεις σε ηλεκτρικό ρεύμα, υγρά καύσιμα, ειδικά αυτά των επαγγελματιών, και τρόφιμα, ειδικά τώρα που οι τιμές είναι ψηλά. Η κρίση του 2022 δημιούργησε τρία νέα εργαλεία: Το Power Pass για την επιδότηση των τιμολογίων ρεύματος με βάση την κατανάλωση, το Fuel Pass και το Market Pass. 

» Power Pass: Η μεγάλη άνοδος των τιμών στην ενέργεια, που κορυφώθηκε τους μήνες που ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία, έφερε το Power Pass. Μέσω αυτού επιστράφηκε σε εκατομμύρια νοικοκυριά ποσό έως 600 ευρώ για τη χρονική περίοδο 1 Δεκεμβρίου 2021 έως 31 Μαΐου 2022. Μάλιστα το συγκεκριμένο Pass πήρε παράταση και για τον Ιούνιο του 2022. Το μέτρο προέβλεπε την επιστροφή έως και 60% της επιπλέον επιβάρυνσης στους λογαριασμούς ρεύματος για την κύρια κατοικία για το διάστημα 1 Δεκεμβρίου 2021 έως 31 Μαΐου 2022.

Δικαιούχοι ήταν οι φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας με καθαρό οικογενειακό εισόδημα έως 45.000 ευρώ, ενώ η διαδικασία υποβολής των αιτήσεων πραγματοποιήθηκε ηλεκτρονικά με χρήση των προσωπικών κωδικών TAXISnet.

Το μέτρο διαδέχθηκε η επιδότηση των τιμολογίων του ηλεκτρικού ανάλογα με τη μηνιαία κατανάλωση. Με βάση αυτό το μοντέλο υπήρχε κλιμακούμενη επιδότηση ανάλογα με την κατανάλωση.

• Στην πρώτη κλίμακα τοποθετούνται οι χαμηλότερες καταναλώσεις, δηλαδή αυτές που φτάνουν έως τις 500ΚWh/μήνα. Σε αυτή την κλίμακα η επιδότηση ανά κιλοβατώρα έφτανε το 90% της αύξησης.
• Στη δεύτερη κλίμακα τοποθετούνται οι μηνιαίες καταναλώσεις από 501 έως 1.000 ΚWh/μήνα. Σε αυτή την περίπτωση η επιδότηση απορροφούσε το 80% της αύξησης.
• Η τρίτη κλίμακα αφορούσε όσους καταναλώνουν πάνω από 1.001 ΚWh/μήνα, δηλαδή το 2% των νοικοκυριών. Γι’ αυτή την κατηγορία η επιδότηση απορροφούσε το 70% της αύξησης.

Επιπλέον επιδότηση 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα ίσχυε σε περίπτωση εξοικονόμησης 15% συγκριτικά με το περασμένο έτος. Στο σύνολο των καταναλωτών, αν ένα νοικοκυριό μείωνε κατά 5% την κατανάλωσή του, η επιδότηση αυξανόταν κατά 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Αν είχαν κοινωνικό τιμολόγιο, γινόταν απορρόφηση 100% της αύξησης με επιδότηση 485 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Από το ΥΠΕΘΟ τονίζουν ότι αν έχουμε υψηλές τιμές ρεύματος, θα επιλεγεί μάλλον η επιδότηση ανάλογα με την κατανάλωση, χωρίς αλλαγές στις κλίμακες. Ωστόσο αναμένεται να διπλασιαστεί το μπόνους επιδότησης για εξοικονόμηση ενέργειας. 

» Fuel Pass: Τον Απρίλιο του 2022 ιδιοκτήτες Ι.Χ. και μοτοσικλετών υπέλαβαν αιτήσεις για να λάβουν το Fuel Pass. Δικαιούχοι ήταν κάθε φυσικό πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων και ελευθέρων επαγγελματιών, που ήταν φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας με δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα φορολογικού έτους 2020 έως 30.000 ευρώ, με σκοπό τη συμβολή στην κάλυψη του κόστους καυσίμων κίνησης των μηνών Απριλίου, Μαΐου και Ιουνίου 2022.

Το ποσό της επιδότησης για τους ιδιοκτήτες αυτοκινήτων στην ηπειρωτική χώρα ήταν 40 ευρώ και στα νησιά 50 ευρώ και για τους ιδιοκτήτες μηχανής 30 και 35 ευρώ, αντίστοιχα. Μάλιστα όσοι χρησιμοποιούσαν την άυλη ψηφιακή κάρτα είχαν πρόσθετη επιδότηση 5 ευρώ για το παραπάνω τρίμηνο.

• Τα εισοδηματικά κριτήρια αναλύονταν ως εξής: Το ατομικό εισόδημα δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 30.000 ευρώ. Το ποσό αυτό προσαυξάνεται κατά 3.000 ευρώ για κάθε επιπλέον μέλος του νοικοκυριού (σύζυγος/μέλος συμφώνου συμβίωσης και εξαρτώμενα τέκνα). Ετσι για το ζευγάρι φθάνει τα 33.000 ευρώ, για ζευγάρι με ένα παιδί τα 36.000 ευρώ, για ζευγάρι με δύο παιδιά τα 39.000 ευρώ, για ζευγάρι με τρία παιδιά τα 43.000 ευρώ και για ζευγάρι με 4 παιδιά τα 45.000 ευρώ.

 ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

Market Pass: Θα ανοίξει η ψαλίδα των δικαιούχων

Το μέτρο, στο οποίο θα δούμε αλλαγές στα εισοδηματικά κριτήρια (θα αυξηθεί κατά 25% στον άγαμο, από 16.000 στα 20.000 ευρώ, μέχρι και την οικογένεια με παιδιά – αν τελικά εφαρμοστεί), είναι το γνωστό Market Pass. Με το μέτρο επιδοτούνταν το 10% επί του μηνιαίου ύψους αγορών, ήτοι 220 ευρώ για μονομελές νοικοκυριό, προσαυξανόμενο κατά 100 ευρώ για κάθε επιπλέον μέλος του νοικοκυριού, με ανώτατο όριο τα 1.000 ευρώ αγορών.

Σε περίπτωση που ο δικαιούχος είχε επιλέξει την πίστωση σε τραπεζικό λογαριασμό, το ποσό ενίσχυσης ήταν το 80% επί του ανωτέρω ύψους.

Με βάση τα παλιά κριτήρια δικαιούχοι ήταν φυσικά πρόσωπα με εισόδημα 16.000 ευρώ για άγαμο υπόχρεο ή υπόχρεο σε κατάσταση χηρείας ή ευρισκόμενο εν διαστάσει και 24.000 ευρώ για έγγαμο υπόχρεο ή τους έγγαμους ή τα μέρη του συμφώνου συμβίωσης που υποβάλλουν χωριστή φορολογική δήλωση. Το εισόδημα αυτό προσαυξανόταν κατά 5.000 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο, άλλο εξαρτώμενο μέλος και φιλοξενούμενο μέλος του νοικοκυριού. Στην περίπτωση μονογονεϊκής οικογένειας το εισόδημα ήταν 24.000 ευρώ συν 5.000 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο, άλλο εξαρτώμενο μέλος και φιλοξενούμενο μέλος μετά το πρώτο. Στο ετήσιο συνολικό οικογενειακό εισόδημα δεν περιλαμβανόταν εκείνο το οποίο αθροιστικά απαλλάσσεται από τον φόρο εισοδήματος.

Η συνολική αξία της ακίνητης περιουσίας δεν έπρεπε να υπερβαίνει το ποσό των 250.000 ευρώ για τους άγαμους, τους υπόχρεους σε κατάσταση χηρείας ή εν διαστάσει και το ποσό των 400.000 ευρώ για τους έγγαμους ή μέρη συμφώνου συμβίωσης και τις μονογονεϊκές οικογένειες.