Explainer: Τι σημαίνει η προειδοποίηση για μέγα-σεισμό στην Κοιλάδα Νανκάι στην Ιαπωνία

Αν και η χώρα είναι απόλυτα εξοικειωμένη με τη σεισμική δραστηριότητα, η ισχυρή δόνηση στα ανοικτά των ακτών του Ειρηνικού προκάλεσε συναγερμό στην Ιαπωνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (JMA). Οι αρχές προειδοποιούν πλέον επίσημα ότι η πιθανότητα για έναν μέγα-σεισμό άνω των 8 Ρίχτερ είναι «υψηλότερη από το συνηθισμένο», θέτοντας σε επιφυλακή εκατομμύρια κατοίκους και τις βιομηχανικές υποδομές της χώρας.

Αλλά δεν είναι συνήθως οι μετασεισμοί πολύ μικρότεροι από τον αρχικό σεισμό; Λοιπόν, είναι λίγο πιο περίπλοκο από αυτό.

Κάθε φορά που συμβαίνει ένας μεγάλος σεισμός, απελευθερώνεται μεγάλη συσσωρευμένη τάση που μπορεί να προκαλέσει ολίσθηση των ρηγμάτων γύρω από αυτό που προκάλεσε τη ρήξη. Με άλλα λόγια, «οι σεισμοί κάνουν πιο πιθανούς άλλους σεισμούς», λέει στο Scientific American η γεωλόγος Γουέντι Μπόχον. Αυτό συνήθως λαμβάνει τη μορφή μετασεισμών. Ο ισχυρότερος σεισμός σε μια ακολουθία αναφέρεται (αναδρομικά) ως κύριος σεισμός, και οι μετασεισμοί είναι σχεδόν πάντα λιγότερο ισχυροί από τον κύριο σεισμό.

Μέχρι στιγμής, αυτό φαίνεται να συμβαίνει στην Ιαπωνία, όπου μυριάδες μετασεισμοί έχουν συγκλόνισει το νησί, συμπεριλαμβανομένων αρκετών σεισμών μεγέθους άνω των 5,0 Ρίχτερ.

Σπάνια, ένας μετασεισμός καταλήγει να είναι μεγαλύτερος από τον αρχικό κύριο σεισμό. Αν αυτό συνέβαινε εδώ, θα σήμαινε ότι ο σεισμός μεγέθους 7,7 Ρίχτερ της Δευτέρας (τον οποίο η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ κατέγραψε ως μέγεθος 7,4 Ρίχτερ) ήταν στην πραγματικότητα ένας προσεισμός του «πραγματικού» κύριου σεισμού. Η JMA έχει υπολογίσει ότι, με βάση τις μεταβολές της τάσης γύρω από την Τάφρο της Ιαπωνίας, υπάρχει πλέον 1% πιθανότητα για έναν σεισμό μεγέθους 8,0 Ρίχτερ τις επόμενες ώρες ή ημέρες.

Η ιαπωνική κυβέρνηση εκτιμά ότι ένας σεισμός στο ρήγμα του Νανκάι, που θα συνοδεύεται από τσουνάμι, μπορεί να σκοτώσει έως 298.000 ανθρώπους και να προκαλέσει καταστροφές ύψους 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η Ιαπωνία βρίσκεται στην ένωση τεσσάρων μεγάλων τεκτονικών πλακών, στην δυτική πλευρά της «ζώνης του πυρός» στον Ειρηνικό, και είναι μεταξύ των χωρών με την μεγαλύτερη σεισμική δραστηριότητα στον κόσμο.

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που η Ιαπωνία εκδίδει προειδοποίηση για υψηλότερο από το συνηθισμένο κίνδυνο μέγα-σεισμού. Είχε προηγηθεί αντίστοιχη προειδοποίηση τον Αύγουστο του 2024, μετά από ισχυρό σεισμό μεγέθους 7,1 Ρίχτερ στα όρια μιας σεισμογενής ζώνης στον πυθμένα της θάλασσας κατά μήκος της ακτής του Ειρηνικού, γνωστής ως Κοιλάδα Νανκάι.

Τι είναι ένας μέγα-σεισμός

Η Ιαπωνία είναι μια χώρα συνηθισμένη στους σεισμούς. Βρίσκεται στο «δαχτυλίδι της φωτιάς» ένα τόξο ηφαιστείων και ωκεάνιων τάφρων και, ως εκ τούτου, καταγράφει περίπου 1.500 σεισμούς ετησίως.

Η συντριπτική πλειοψηφία προκαλεί ελάχιστες ζημιές, αλλά υπάρχουν και μερικοί – όπως αυτός που έπληξε τη χώρα το 2011 με μέγεθος 9 Ρίχτερ, προκαλώντας τσουνάμι στη βορειοανατολική ακτή και σκοτώνοντας περισσότερους από 18.000 ανθρώπους.

Ωστόσο, αυτός που οι αρχές φοβούνται ότι μπορεί να χτυπήσει αυτή την πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή στο νότο θα μπορούσε – στην απολύτως χειρότερη περίπτωση – να είναι ακόμη πιο θανατηφόρος, σημειώνει σε σχετικό άρθρο του το BBC.

Σεισμοί κατά μήκος της Κοιλάδας Νανκάι έχουν καταγραφεί από το 684 κι έχουν ήδη προκαλέσει χιλιάδες θανάτους, ενώ συχνά συνοδεύονται από αναφορές για τσουνάμι που έπληξαν παράκτια χωριά. Το 1707, μια ρήξη κατά μήκος ολόκληρου του μήκους των 600 χλμ. προκάλεσε τον δεύτερο μεγαλύτερο σεισμό που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ιαπωνία και ακολουθήθηκε από την έκρηξη του όρους Φούτζι.

Αυτοί οι λεγόμενοι μέγα-σεισμοί τείνουν να συμβαίνουν περίπου κάθε εκατό χρόνια, συχνά σε ζεύγη: Οι τελευταίοι σημειώθηκαν το 1944 και το 1946, προκαλώντας τσουνάμι ύψους 6,9 μέτρων και το θάνατο 1.330 ανθρώπων.

Και αυτό το πολυαναμενόμενο γεγονός αποτελεί, σύμφωνα με τους γεωλόγους Kyle Bradley και Judith A Hubbard, «τον αρχικό ορισμό του «Μεγάλου Σεισμού». «Η ιστορία των μεγάλων σεισμών στο Νανκάι είναι πειστικά τρομακτική», σε σημείο που προκαλεί ανησυχία, αναγνώρισαν οι δύο γεωλόγοι στο ενημερωτικό δελτίο Earthquake Insights που εξέδωσαν το 2024.

Ποιος είναι ο κίνδυνος ενός μέγα-σεισμού

Η επιτροπή συμβούλων της Ιαπωνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας για τους σεισμούς της Κοιλάδας Νανκάι ανέφερε ότι η πιθανότητα να συμβεί ένας ισχυρότερος σεισμός μετά από σεισμό μεγέθους 7 ήταν μία στις μερικές εκατοντάδες περιπτώσεις, σχετικά υψηλότερη από ό,τι συνήθως. Οι σεισμοί με μέγεθος μεγαλύτερο από 8 θεωρούνται μεγα-σεισμοί, σημειώνει το Reuters.

Η Ιαπωνία εκτιμά ότι ο επόμενος μεγασεισμός στην Κοιλάδα Νανκάι θα μπορούσε να έχει μέγεθος έως και 9,1 Ρίχτερ. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Τόκιο Ναόσι Χιράτα, ο οποίος προεδρεύει της επιτροπής, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι οι κάτοικοι των περιοχών που θα πληγούν από μια τέτοια καταστροφή θα πρέπει να επανεξετάσουν τις διαδικασίες εκκένωσης και να παραμείνουν σε εγρήγορση για μια εβδομάδα.

Τι είναι η κοιλάδα του Νανκάι και γιατί είναι σημαντική για τους σεισμούς

Η Κοιλότητα του Νανκάι βρίσκεται στα ανοικτά της νοτιοδυτικής ακτής του Ειρηνικού και εκτείνεται σε μήκος περίπου 900 χλμ., όπου η πλάκα της Θάλασσας των Φιλιππίνων βυθίζεται κάτω από την Ευρασιατική πλάκα και οι συσσωρευόμενες τεκτονικές πιέσεις ενδέχεται να προκαλέσουν έναν μέγα-σεισμό περίπου μία φορά κάθε 100 έως 150 χρόνια.

Η ιαπωνική κυβέρνηση είχε προηγουμένως προβλέψει πιθανότητα 70-80% να συμβεί σεισμός μεγέθους 8 έως 9 Ρίχτερ κατά μήκος της Κοιλάδας τα επόμενα 30 χρόνια. Το μέγεθος ενός σεισμού σχετίζεται με το μήκος του ρήγματος στο οποίο συμβαίνει, σύμφωνα με την Γεωλογική Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο μεγαλύτερος σεισμός που έχει καταγραφεί ποτέ ήταν μεγέθους 9,5 στις 22 Μαΐου 1960 στη Χιλή, σε ένα ρήγμα μήκους σχεδόν 1.600 χλμ.

Ένας μέγα-σεισμός θα μπορούσε να προκαλέσει μέγιστους μετρήσιμους σεισμούς σε περιοχές από την κεντρική Σιζουόκα – περίπου 150 χλμ. νότια της πρωτεύουσας, Τόκιο – έως τη νοτιοδυτική Μιγιαζάκι. Κύματα τσουνάμι ύψους έως 30 μέτρων θα μπορούσαν να φτάσουν στις ακτές του Ειρηνικού της Ιαπωνίας μέσα σε λίγα λεπτά μετά τον σεισμό, ανάλογα με το επίκεντρο και τις παλιρροιακές συνθήκες.

Σε συνδυασμό με κατολισθήσεις και πυρκαγιές, η καταστροφή αναμένεται να στοιχίσει τη ζωή σε έως και 323.000 άτομα και να καταστρέψει 2,38 εκατομμύρια κτήρια, αναγκάζοντας σχεδόν 10 εκατομμύρια επιζώντες να εκκενώσουν τις περιοχές.

Η οικονομική ζημιά ενδέχεται να ανέλθει συνολικά σε 2 τρισεκατομμύρια δολάρια, ή περισσότερο από το ένα τρίτο του ετήσιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Ιαπωνίας, με μακροχρόνιες επιπτώσεις στις υποδομές και τις εφοδιαστικές αλυσίδες των παραθαλάσσιων βιομηχανικών κέντρων που παράγουν αυτοκίνητα και άλλα βασικά ιαπωνικά προϊόντα.

Μπορούν όμως πραγματικά να προβλεφθούν οι σεισμοί;

Όχι, σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Γκέλερ, ομότιμο καθηγητή σεισμολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο. Όταν οι αρχές εξέδωσαν προειδοποίηση για μεγασεισμό το 2024, μετά τον σεισμό 7,1 Ρίχτερ που έπληξε τη νότια Ιαπωνία, ο καθηγητής Γκέλερ δήλωσε στο BBC ότι η προειδοποίηση «δεν είχε σχεδόν καμία σχέση με την επιστήμη».

Η προειδοποίηση «δεν ήταν χρήσιμη πληροφορία», είπε. Αυτό, υποστήριξε, οφείλεται στο γεγονός ότι, ενώ οι σεισμοί είναι γνωστό ότι αποτελούν «φαινόμενο συσσώρευσης», «δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε εκ των προτέρων αν ένας σεισμός είναι πρόδρομος ή μετασεισμός». Πράγματι, μόνο το περίπου 5% των σεισμών είναι «προσεισμοί», ανέφεραν οι γεωλόγοι Μπράντλεϊ και Χάμπαρντ.

Ωστόσο, του σεισμού του 2011 προηγήθηκε από ένας προσεισμός μεγέθους 7,2 Ρίχτερ, ο οποίος αγνοήθηκε σε μεγάλο βαθμό.

Το σύστημα προειδοποίησης καταρτίστηκε μετά το 2011, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η επανάληψη μιας καταστροφής τέτοιας κλίμακας. Τον Αύγουστο του 2024 ήταν η πρώτη φορά που η Ιαπωνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (JMA) το χρησιμοποίησε.