Όπως συμβαίνει σε πολλές σχέσεις που φθίνουν, η συνεργασία μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο πριν από έναν χρόνο, χαρακτηρίζεται από διαφωνίες, άρρητες εντάσεις και προσπάθειες να διατηρηθούν τα προσχήματα δημοσίως.

Ωστόσο για πολλές ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των πιο πιστών συμμάχων της Αμερικής, η απειλή του Τραμπ για τιμωρητικά δασμολογικά μέτρα εναντίον όσων προσπαθήσουν να τον εμποδίσουν να καταλάβει τη Γροιλανδία ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, σύμφωνα με το POLITICO.

Η απογοήτευση των Ευρωπαίων

Πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι περιγράφουν την βιασύνη του Τραμπ να προσαρτήσει το κυρίαρχο δανικό έδαφος ως «τρελή» και «παράλογη», αναρωτιούνται αν έχει παρασυρθεί από τον «πολεμικό του τρόπο σκέψης» μετά την περιπέτειά του στη Βενεζουέλα και λένε ότι του αξίζει η σκληρότερη αντίποινα της Ευρώπης για αυτό που πολλοί θεωρούν ως μια σαφή και απρόκλητη «επίθεση» εναντίον των συμμάχων στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

«Νομίζω ότι θεωρείται ένα βήμα παραπέρα», είπε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης, ο οποίος, όπως και άλλοι, ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος για να μιλήσει ειλικρινά. «Η Ευρώπη έχει επικριθεί για την αδυναμία της έναντι του Τραμπ. Υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, αλλά υπάρχουν και κόκκινες γραμμές».

Ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι ήρθε η ώρα να αντιμετωπίσουν την αλήθεια ότι η Αμερική του Τραμπ δεν είναι πλέον ένας αξιόπιστος εμπορικός εταίρος, πόσο μάλλον ένας αξιόπιστος σύμμαχος στον τομέα της ασφάλειας, και να στραφούν επειγόντως προς το μέλλον. «Υπάρχει μια αλλαγή στην πολιτική των ΗΠΑ και από πολλές απόψεις είναι μόνιμη», σύμφωνα με έναν ανώτερο αξιωματούχο μιας ευρωπαϊκής κυβέρνησης. «Το να περιμένουμε δεν είναι λύση. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι μια ομαλή και συντονισμένη μετάβαση σε μια νέα πραγματικότητα».

Ένα μέλλον μετά τις ΗΠΑ

Παράλληλα με όλες τις συζητήσεις για αντίποινα με στόχο το εμπόριο των ΗΠΑ, διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι εξετάζουν επίσης τι θα μπορούσε να επιφέρει μια μακροπρόθεσμη ρήξη με την Ουάσιγκτον.

Για τους περισσότερους, η προοπτική είναι οδυνηρή, καθώς θα τερματίσει 80 χρόνια ειρηνικής συνεργασίας, αμοιβαίας υποστήριξης και κερδοφόρου εμπορίου και θα δώσει το τελειωτικό χτύπημα στο ΝΑΤΟ στην τρέχουσα μορφή του. Πολλές κυβερνήσεις θέλουν να σώσουν ό,τι μπορούν, ενώ η ηγέτιδα της ακροδεξιάς στην Ιταλία, Τζιόρτζια Μελόνη, προσπαθεί να ξαναχτίσει τις σχέσεις. Ωστόσο, για ορισμένους κυβερνητικούς αξιωματούχους, ένα μέλλον για τους δυτικούς συμμάχους μετά τις ΗΠΑ δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς.

Κατ’ αρχάς, τα ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν ανήκουν στην ΕΕ, όπως η Βρετανία και η Νορβηγία, έχουν περάσει μεγάλο μέρος της δεύτερης θητείας του Τραμπ συνεργαζόμενα σε μια όλο και πιο αποτελεσματική ομάδα που ήδη λειτουργεί χωρίς την Αμερική: τη λεγόμενη συμμαχία των προθύμων να υποστηρίξουν την Ουκρανία.

Οι σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από 35 κυβερνήσεις βρίσκονται σε τακτική επαφή, συναντώνται συχνά διαδικτυακά και αυτοπροσώπως, καθώς και μέσω λιγότερο επίσημων μηνυμάτων κειμένου. Έχουν συνηθίσει να αναζητούν πολυμερείς λύσεις σε έναν κόσμο όπου ο Τραμπ αποτελεί μεγάλο μέρος του προβλήματος.

Το μεγάλο ερώτημα

Η κρίση στη Γροιλανδία έχει στρέψει την προσοχή στο ερώτημα πώς να προχωρήσουν χωρίς την Αμερική στο πλευρό τους. «Η συμμαχία των προθύμων ξεκίνησε με αφορμή την Ουκρανία», είπε ένας άλλος διπλωμάτης. «Αλλά έχει δημιουργήσει πολύ στενούς δεσμούς μεταξύ ορισμένων από τα βασικά πρόσωπα στις πρωτεύουσες. Έχουν χτίσει εμπιστοσύνη και επίσης την ικανότητα να συνεργάζονται. Γνωρίζονται ο ένας τον άλλον με το όνομά τους και είναι εύκολο να επικοινωνούν και να στέλνουν μηνύματα».

Τι γίνεται με το ΝΑΤΟ;

Αυτό το φορμάτ θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελέσει το έδαφος για μια νέα συμμαχία ασφαλείας σε μια εποχή που οι ΗΠΑ δεν υποστηρίζουν πλέον το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μια νέα συμφωνία δεν θα αποκλείει τη συνεργασία με την Αμερική, αλλά ούτε θα τη θεωρεί δεδομένη.

Στις συνομιλίες με τους ηγέτες της Ομάδας της Ουάσιγκτον συμμετέχει και ο ίδιος ο Ζελένσκι, γεγονός που προσθέτει μια άλλη ενδιαφέρουσα ιδέα στο μείγμα. Η Ουκρανία είναι μακράν η πιο στρατιωτικοποιημένη χώρα μεταξύ αυτών που εκπροσωπούνται, με έναν τεράστιο στρατό, μια πολύ εξελιγμένη βιομηχανία παραγωγής drones και περισσότερη εμπειρία στην πραγματικότητα του πολέμου από οποιονδήποτε άλλο.

Ενώ η Ουκρανία επιδιώκει από καιρό την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, αυτό φαίνεται πλέον λιγότερο ελκυστικό από ό,τι στο παρελθόν, καθώς οι υποσχέσεις της Αμερικής να υποστηρίξει οποιεσδήποτε εγγυήσεις ασφάλειας γίνονται κάθε μέρα λιγότερο πειστικές.

Εάν συμπεριληφθεί η στρατιωτική δύναμη της Ουκρανίας, όταν προστεθεί σε εκείνη της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Πολωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, μεταξύ άλλων, η δυνητική ένοπλη δύναμη της συμμαχίας των προθύμων θα είναι τεράστια και θα περιλαμβάνει τόσο πυρηνικά όσο και μη πυρηνικά κράτη.

Αν και η ανάγκη της Ευρώπης να αμυνθεί με λιγότερη αμερικανική υποστήριξη είναι ένα παλιό θέμα συζήτησης, τις τελευταίες ημέρες έχουμε δει μια σειρά πρωτοβουλιών και πρωτοσέλιδων από τις Βρυξέλλες. Επισήμως, η ΕΕ έχει αποφασίσει να είναι σε θέση να υπερασπιστεί τον εαυτό της έως το 2030.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Άμυνας Ανδριους Κουμπίλιους πρότεινε πριν από μια εβδομάδα τη δημιουργία μόνιμου στρατού της ΕΕ με 100.000 άτομα και αναβίωσε την ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας με περίπου 12 μέλη, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Φον ντερ Λάιεν προώθησε μια νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφαλείας, αν και μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί πολλές λεπτομέρειες.

Υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι αυτές οι συζητήσεις για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας πρέπει να γίνουν, και γρήγορα. Οι ηγέτες της ΕΕ θα συναντηθούν αυτοπροσώπως σε μια έκτακτη σύνοδο κορυφής τις επόμενες ημέρες για να συντονίσουν την απάντησή τους στις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία, αν και η συζήτηση ενδέχεται να επεκταθεί σε πολύ ευρύτερα θέματα.  Με τον Τραμπ να πρόκειται να παραστεί στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, υπάρχει επίσης η πιθανότητα να γίνουν κατ’ ιδίαν συνομιλίες μεταξύ της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής πλευράς.