Από εργαλείο που έχει συνδεθεί τα τελευταία χρόνια με πολεμικές επιχειρήσεις και παραβιάσεις εναέριου χώρου, τα drones μπορεί σύντομα να αποκτήσουν έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο στην Ευρώπη: να βρεθούν πάνω από τις καλλιέργειες και να βοηθήσουν τους αγρότες στην αντιμετώπιση παρασίτων.
Σύμφωνα με το Politico, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την αλλαγή του σημερινού πλαισίου που περιορίζει εδώ και χρόνια τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών για την εφαρμογή φυτοφαρμάκων. Η συζήτηση γίνεται στο πλαίσιο της αναθεώρησης των ευρωπαϊκών κανόνων για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και οι επόμενες εξελίξεις αναμένονται έως το τέλος του έτους.
Η συγκεκριμένη αλλαγή θεωρείται μάλιστα ένα από τα λιγότερο αμφιλεγόμενα σημεία της ευρύτερης μεταρρύθμισης, την ώρα που αρκετά κράτη-μέλη ζητούν εδώ και χρόνια μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση των γεωργικών drones.
Από τα πεδία των μαχών στις αγροτικές καλλιέργειες
Η τεχνολογία των drones έχει γνωρίσει θεαματική ανάπτυξη στη γεωργία από τη δεκαετία του 2010. Μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία, αυτό που αρχικά αντιμετωπιζόταν ως μια καινοτόμος τεχνολογική εφαρμογή άρχισε να εξελίσσεται σε σημαντικό εργαλείο της σύγχρονης αγροτικής παραγωγής.
Η παρουσία τους στις μεγάλες αγροτικές εκθέσεις γίνεται πλέον όλο και πιο έντονη, σε σημείο που τα drones αρχίζουν να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον που παραδοσιακά είχαν τα τρακτέρ και τα υπόλοιπα γεωργικά μηχανήματα.
Διαβάστε Επίσης
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ωστόσο, οι αγρότες δεν έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν ευρέως αυτές τις δυνατότητες εξαιτίας των αυστηρών περιορισμών.
Ο επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν, αναφερόμενος ειδικά στη χρήση drones, έγραψε στην πλατφόρμα Bluesky ότι η Ευρώπη έχει το ανθρώπινο δυναμικό και την τεχνολογία για να πρωταγωνιστήσει στην ψηφιακή γεωργία, αλλά θα πρέπει να διασφαλίσει ότι τα οφέλη θα φτάσουν και στους αγρότες.
Γιατί η ΕΕ κρατά περιορισμένη τη χρήση τους
Το ζήτημα δεν αφορά αποκλειστικά τους κανόνες για την ασφάλεια των πτήσεων. Η χρήση drones για γεωργικούς ψεκασμούς συνδέεται και με την ευρωπαϊκή οδηγία του 2009 για τη βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων.
Η συγκεκριμένη οδηγία προβλέπει απαγόρευση των αεροψεκασμών, κυρίως εξαιτίας των φόβων για τη διασπορά χημικών ουσιών, τη ρύπανση του περιβάλλοντος και την έκθεση ανθρώπων σε φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
Ωστόσο, όταν θεσπίστηκε το συγκεκριμένο πλαίσιο, η χρήση drones στη γεωργία δεν είχε ακόμη αποκτήσει τη σημερινή της έκταση.
Οι εθνικές κυβερνήσεις μπορούν να δίνουν εξαιρέσεις, αλλά μόνο σε περιπτώσεις στις οποίες η χρήση συμβατικών μέσων θεωρείται δύσκολη ή επικίνδυνη.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι αμπελώνες σε αναβαθμίδες της Πορτογαλίας, οι μηλεώνες στο Νότιο Τιρόλο, αλλά και οι πλημμυρισμένες αγροτικές εκτάσεις όπου τα τρακτέρ αδυνατούν να κινηθούν. Σε τέτοιες συνθήκες, μάλιστα, οι εργαζόμενοι που χρησιμοποιούν ψεκαστήρες πλάτης μπορεί να εκτίθενται σε μεγαλύτερους κινδύνους.
Στο επίκεντρο η ακρίβεια και η μικρότερη χρήση χημικών
Οι υποστηρικτές της αλλαγής θεωρούν ότι το σημερινό ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν ανταποκρίνεται πλέον στις δυνατότητες της τεχνολογίας.
Ένα drone μπορεί να πραγματοποιεί σάρωση μιας καλλιέργειας, να εντοπίζει εγκαίρως την παρουσία παρασίτων ή προβλήματα υγρασίας και στη συνέχεια να εφαρμόζει λιπάσματα και φυτοφάρμακα με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Η βασική φιλοσοφία είναι η στοχευμένη εφαρμογή: αντί να ψεκάζεται ολόκληρη μια έκταση, η επέμβαση θα μπορούσε να περιορίζεται στα σημεία που πραγματικά χρειάζονται αντιμετώπιση.
Με αυτόν τον τρόπο, υποστηρίζεται ότι μπορεί να περιοριστεί η ποσότητα των χημικών που χρησιμοποιούνται, να μειωθεί το κόστος για τον παραγωγό και παράλληλα να περιοριστούν οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον.
Στη συζήτηση συμμετέχει και η οργάνωση της βιομηχανίας φυτοπροστασίας CropLife, η οποία επισημαίνει ότι τα drones λειτουργούν κατά κύριο λόγο με μπαταρίες και, ως εκ τούτου, μπορούν να αποτελέσουν επιλογή με χαμηλότερες εκπομπές σε σύγκριση με τα τρακτέρ.
Η ίδια η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ακόμη κενά
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πάντως, δεν παραβλέπει τα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα. Στο έγγραφο που συνοδεύει την πρόταση για τη μεταρρύθμιση, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν «σημαντικά κενά γνώσης». Μεταξύ άλλων, δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως πόσο μακριά μπορούν να μεταφερθούν τα φυτοφάρμακα από τον άνεμο ούτε ποιοι τύποι drones μπορούν να πραγματοποιούν την ακριβέστερη εφαρμογή των συγκεκριμένων ουσιών.
Υπάρχει, μάλιστα, ένα παράδοξο που επισημαίνει η ίδια η Επιτροπή: οι υφιστάμενοι περιορισμοί δυσκολεύουν τη συγκέντρωση περισσότερων δεδομένων σχετικά με την πραγματική χρήση της τεχνολογίας.
Η Επιτροπή αναφέρει ακόμη ότι ο ίδιος ο κλάδος θεωρεί τα drones «την τεχνολογία που περιορίζεται περισσότερο από το σημερινό πλαίσιο», παρά το γεγονός ότι θα μπορούσαν να συμβάλουν σε πιο βιώσιμη χρήση των φυτοφαρμάκων.
Η Ευρώπη θέλει να περάσει στην εποχή της ψηφιακής γεωργίας
Η συζήτηση για τα drones δεν αντιμετωπίζεται από την Κομισιόν ως μια μεμονωμένη αλλαγή. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την ψηφιακή γεωργία, η οποία αναμένεται έως το τέλος του έτους.
Ο στόχος είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση να βρεθεί στην πρώτη γραμμή της μετάβασης προς τη γεωργία ακριβείας, αξιοποιώντας εργαλεία όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι δορυφόροι και τα drones.
Όπως έχει δηλώσει ο Κριστόφ Χάνσεν, οι συγκεκριμένες τεχνολογίες μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα, να επιτρέψουν αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και να περιορίσουν τη γραφειοκρατία για τους αγρότες.
Η πίεση από τα κράτη-μέλη
Η προσπάθεια αλλαγής των κανόνων δεν ξεκίνησε τώρα. Τα κράτη-μέλη έχουν ζητήσει εδώ και χρόνια την αναθεώρηση του πλαισίου για τα γεωργικά drones.
Μια προηγούμενη προσπάθεια είχε χαθεί μέσα στη μεγαλύτερη πολιτική σύγκρουση που είχε προκαλέσει ο ευρωπαϊκός νόμος για τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων, ο οποίος τελικά εγκαταλείφθηκε το 2024.
Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, 15 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Τσεχία, ζήτησαν από την Κομισιόν να παρουσιάσει νέα πρόταση για τη χρήση drones στη γεωργία.
Το ενδιαφέρον των παραγωγών αυξάνεται σταθερά, ιδιαίτερα καθώς οι αγρότες βρίσκονται αντιμέτωποι με την ανάγκη να περιορίσουν τους κινδύνους που συνδέονται με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
Ο εκπρόσωπος του τσεχικού υπουργείου Γεωργίας, Βόιτσεχ Μπίλι, υποστήριξε ότι τα drones μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της ποσότητας των προϊόντων που εφαρμόζονται στις καλλιέργειες, να περιορίσουν τις επιπτώσεις σε οργανισμούς που δεν αποτελούν στόχο και ταυτόχρονα να διατηρήσουν ανταγωνιστική την αγροτική παραγωγή.
Η χρήση τους μπορεί να γίνει ευκολότερη, αλλά όχι χωρίς όρους
Η Κομισιόν έχει εντάξει την προτεινόμενη χαλάρωση των περιορισμών για τα γεωργικά drones στο ευρύτερο πακέτο αλλαγών που αφορά την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών.
Το πακέτο, όμως, δεν είναι συνολικά εύκολο να περάσει. Υπάρχουν έντονες πολιτικές αντιδράσεις για άλλα σημεία του, μεταξύ των οποίων η απεριόριστη έγκριση ουσιών που δεν χαρακτηρίζονται ως οι πλέον επικίνδυνες, αλλά και η απαγόρευση εισαγωγών αγροτικών προϊόντων που περιέχουν ίχνη συγκεκριμένων φυτοφαρμάκων τα οποία δεν χρησιμοποιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σε ό,τι αφορά τα drones, η πρόταση προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη θα μπορούν να επιτρέπουν ευρύτερα τη χρήση τους, υπό την προϋπόθεση ότι θα κρίνεται πως δεν δημιουργούν μεγαλύτερους κινδύνους από εκείνους που προκαλούν οι παραδοσιακές μέθοδοι ψεκασμού από το έδαφος.
Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει ήδη συμφωνήσει από τον Μάιο να δοθεί στις εθνικές κυβερνήσεις μεγαλύτερη ελευθερία ως προς την έγκριση της χρήσης των drones.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις βλέπουν και κινδύνους
Η προοπτική απελευθέρωσης της χρήσης των drones δεν βρίσκει, πάντως, όλους σύμφωνους. Περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν εκφράσει επιφυλάξεις και ζητούν πιο προσεκτική και σταδιακή προσέγγιση, μέχρι να υπάρξουν σαφέστερα επιστημονικά δεδομένα για την ασφάλεια της συγκεκριμένης πρακτικής.
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται μόνο στη διασπορά των φυτοφαρμάκων. Έχουν τεθεί επίσης ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, καθώς και ο κίνδυνος η υψηλού κόστους τεχνολογία να δημιουργήσει ακόμη μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στις μεγάλες αγροτικές εκμεταλλεύσεις και τους μικρότερους παραγωγούς.
Παρά τις ενστάσεις αυτές, μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να έχουν ανακόψει την πρόθεση των κρατών-μελών να στηρίξουν την ευρύτερη αξιοποίηση των drones στη γεωργία.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι η αλλαγή των κανόνων αποτελεί μέρος ενός συνολικού πακέτου μεταρρυθμίσεων. Για να προχωρήσει, θα πρέπει να εγκριθεί στο σύνολό του, ενώ η ιρλανδική προεδρία της ΕΕ δεν έχει ακόμη καταφέρει να διαμορφώσει έναν ξεκάθαρο δρόμο συμβιβασμού για τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία.
Έτσι, τα drones μπορεί να αποτελούν το πιο εύκολο κομμάτι μιας δύσκολης ευρωπαϊκής μεταρρύθμισης, όμως η τελική τους θέση πάνω από τα ευρωπαϊκά χωράφια θα εξαρτηθεί από το αν η ΕΕ καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στην τεχνολογική καινοτομία, την αγροτική παραγωγή και την προστασία του περιβάλλοντος.
