Οι πρώτες αυξήσεις στα ράφια εκτιμάται ότι θα φανούν από τα τέλη της άνοιξης, με την αγορά να προεξοφλεί ήδη ένα «θερμό» καλοκαίρι σε επίπεδο τιμών. «Σχετικά με το χρονικό διάστημα που απαιτείται για να περάσουν οι ανατιμήσεις στα προϊόντα, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Εξαρτάται από το πότε θα περάσουν οι αυξήσεις από τις πρώτες ύλες στη βιομηχανία τυποποίησης, παραγωγής και, τελικά, στα ράφια. Αυτό μπορεί να πάρει, ανάλογα με το μέγεθος των αυξήσεων και τον όγκο των αποθεμάτων που υπάρχουν στην εφοδιαστική αλυσίδα, από 6 έως και 8 εβδομάδες από σήμερα», αναφέρει στον «Ε.Τ.» κορυφαίο στέλεχος του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων.

Η ίδια πηγή υπογραμμίζει ότι σε αυτήν τη φάση οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ έχουν ως προτεραιότητα για τις επόμενες εβδομάδες τη διασφάλιση της επάρκειας των προϊόντων, ούτως ώστε το καταναλωτικό κοινό να βρει τα προϊόντα που θέλει, ειδικά εν όψει Πάσχα. «Μέτρα για τη διασφάλιση του κόστους λειτουργίας, στον βαθμό που μπορούν να πάρουν, παίρνουν, αλλά το κόστος της ενέργειας είναι ιδιαίτερα σημαντικό και το αποτέλεσμα αυτών των προσπαθειών θα έλεγα ότι είναι μικρό», σημειώνει.

Πάντως, αν και το πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους, που αποφάσισε η κυβέρνηση, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα περιορίσει τις προωθητικές ενέργειες στα σούπερ μάρκετ, οι αλυσίδες έχουν ήδη ανακοινώσει προσφορές και στα εποχικά προϊόντα και στις μεγάλες κατηγορίες προϊόντων, εν όψει του Πάσχα.

Προϊόντα υψηλού κινδύνου

Οι κατηγορίες που αναμένεται να πληγούν περισσότερο, εφόσον συνεχιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, είναι τα τρόφιμα με υψηλό κόστος παραγωγής.

Τα κρέατα, ειδικά το μοσχαρίσιο, εκτιμάται ότι θα δεχθούν σημαντικές πιέσεις, καθώς η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές, καλύπτοντας περίπου το 80% των αναγκών της, ενώ η παραγωγή των ζωοτροφών (καλαμπόκι, σόγια, μίγματα) είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρα και εξαρτάται από τις τιμές των καυσίμων σε όλα τα στάδια (καλλιέργεια, αποξήρανση και μεταφορά). Αντίστοιχα, ανοδικές τάσεις αναμένονται και στο χοιρινό κρέας και στα πουλερικά για τους ίδιους λόγους.

Με ανατιμήσεις απειλούνται και τα γαλακτοκομικά, καθώς, πέρα από την αύξηση της τιμής της πρώτης ύλης από τον παραγωγό, τα προϊόντα αυτά επηρεάζονται άμεσα από την τιμή της ενέργειας (επεξεργασία και ψύξη), αλλά και το μεταφορικό κόστος.

Μεγάλη επίπτωση εκτιμάται ότι θα έχει η κρίση στη Μέση Ανατολή και στα οπωροκηπευτικά προϊόντα, λόγω του «ράλι» που ακολουθούν οι διεθνείς τιμές των λιπασμάτων. Η ουρία, που αποτελεί βασικό συστατικό για την παραγωγή λιπασμάτων, στα διεθνή χρηματιστήρια έχει αυξηθεί κατά 50% τον τελευταίο μήνα, καθώς έχουν κλείσει τα Στενά του Ορμούζ. Οι παραγωγοί καταγγέλλουν ότι οι παραγγελίες που έχουν κάνει για λιπάσματα εν όψει της νέας καλλιεργητικής περιόδου έχουν κατά 35%-40% υψηλότερο κόστος.

Ειδικά, δε, στις λαϊκές αγορές, το πρόβλημα είναι ακόμα πιο έντονο, καθώς οι πωλητές, λόγω της αύξησης της τιμής του πετρελαίου κίνησης, καλούνται να πληρώσουν πολύ περισσότερα χρήματα για να μεταφέρουν τα προϊόντα τους.

«Η επιδότηση από το κράτος είναι μεν μια βοήθεια, αλλά δεν λύνει το πρόβλημα. Αν συνεχιστούν η πίεση στα λιπάσματα και το “ράλι” στο diesel, παρά την επιδότηση στην αντλία, οι ανατιμήσεις σε λαχανικά και φρούτα είναι μονόδρομος», τονίζει παραγωγός από τη Λάρισα στον «Ε.Τ.». Μάλιστα, ο ίδιος εκφράζει την ανησυχία του ότι ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων μπορεί να αναγκάσει τους παραγωγούς να εγκαταλείψουν τις καλλιέργειές τους και να υπάρξουν ελλείψεις στην αγορά και κατ’ επέκταση άνοδος των τιμών.

Προ των πυλών είναι και οι ανατιμήσεις στο ψωμί και γενικότερα στα προϊόντα σίτου, με τους αρτοποιούς να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το αυξημένο ενεργειακό κόστος. Η άνοδος στις τιμές του φυσικού αερίου, πάνω από τα 50 ευρώ η μεγαβατώρα, από τα 32 ευρώ που ήταν στα τέλη Φεβρουαρίου, και του πετρελαίου τύπου μπρεντ, πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, προκαλεί ανησυχία στον κλάδο, καθώς επηρεάζει άμεσα το κόστος λειτουργίας των φούρνων.

«Οι τιμές της ενέργειας αυξάνονται συνεχώς. Το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο κίνησης έχουν εκτιναχθεί. Δεν ξέρουμε πού θα φτάσουν. Το κλίμα είναι αβέβαιο, αλλά, όταν αυξάνεται το κόστος παραγωγής και λειτουργίας, ανεβαίνουν και οι τιμές των προϊόντων», αναφέρει στον «Ε.Τ.» ο πρόεδρος της Συντεχνίας Αρτοποιών Αθήνας, Προαστίων και Περιχώρων, Ιάσων Καπλάνης.

Στο «μικροσκόπιο» βρίσκονται και τα εισαγόμενα προϊόντα, κυρίως από τις ανατολικές χώρες, που εξαρτώνται από διεθνείς ροές εμπορίου που διέρχονται από κρίσιμα σημεία, όπως τα Στενά του Ορμούζ, όπως για παράδειγμα το ρύζι και τα μπαχαρικά.

Ωστόσο, από το νέο κύμα ανατιμήσεων δεν αποκλείεται να πληγούν ο καφές και το κακάο, που την τελευταία διετία αποτελούν «αγκάθι» για τον πληθωρισμό των τροφίμων.

Οσον αφορά τον καφέ, ειδικά η ποικιλία Ρομπούστα παράγεται, κυρίως, στο Βιετνάμ, εξαρτάται άμεσα από τις θαλάσσιες μεταφορές και επηρεάζεται από τις διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ. Λόγω της έκρυθμης κατάστασης, τα ναύλα έχουν αυξηθεί κατακόρυφα, ενώ για εναλλακτικές διαδρομές, λόγω του υψηλού κόστους καυσίμων, ενδέχεται η τιμή του προϊόντος να επιβαρυνθεί περαιτέρω.

Σε ό,τι αφορά το κακάο, τη βασική πρώτη ύλη της σοκολάτας, παρότι δεν περνά από τα Στενά του Ορμούζ, επηρεάζεται έμμεσα, αλλά ισχυρά. Αρχικά, η αύξηση στην τιμή του πετρελαίου ανεβάζει το κόστος μεταφοράς, ενώ η διαδικασία επεξεργασίας του προϊόντος είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρα. Παράλληλα, τα προβλήματα στην παραγωγή των τελευταίων ετών έχουν περιορίσει την προσφορά, ενισχύοντας την ανοδική πίεση στις τιμές.

Τα μέτρα της κυβέρνησης

Αν και η κυβέρνηση, με το πρώτο πακέτο μέτρων που ανακοίνωσε με την επιδότηση του diesel στην αντλία, αλλά και το πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και βασικά προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, επιχειρεί να ανασχέσει ένα νέο κύμα ακρίβειας, εκπρόσωποι της αγοράς σημειώνουν ότι δεν αρκούν.

«Αν και από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η εφοδιαστική αλυσίδα των καταναλωτικών προϊόντων δεν έχει προχωρήσει σε ανατιμήσεις. O νόμος για το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, βεβαίως, παίζει έναν ρόλο στην περίπτωση που αυξηθεί σημαντικά το κόστος των προϊόντων, ωστόσο αποθαρρύνει τη μείωση των τιμών σε άλλα προϊόντα», εξηγεί στέλεχος μεγάλης αλυσίδας σούπερ μάρκετ στον «Ε.Τ.».

Συνολικά, πάντως, υπολογίζεται ότι το πλαφόν αφορά περισσότερους από 5.000 κωδικούς προϊόντων στα ράφια, ενώ οι εταιρίες όλων των κλάδων αναμένουν τις ανακοινώσεις για τη μείωση του βιομηχανικού κόστους που έχει προαναγγείλει ο πρωθυπουργός, υπογραμμίζοντας ότι αυτό το μέτρο μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε ένα νέο πληθωριστικό κύμα.

«Φωτιά» τα οπωροκηπευτικά

Εντονα σκαμπανεβάσματα παρατηρούνται στις τιμές των οπωροκηπευτικών προϊόντων, «βαραίνοντας» το καλάθι των νοικοκυριών. Με τις τιμές των λιπασμάτων να καταγράφουν αύξηση κατά 50% από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή και το πετρέλαιο να σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο στις διεθνείς αγορές, ορισμένα βασικά αγαθά εμφανίζουν σημαντικές αυξήσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ντομάτα, η οποία μέσα σε μόλις 20 ημέρες έχει ανατιμηθεί κατά 46,3% στα σούπερ μάρκετ, με την τιμή της να εκτοξεύεται από τα 1,88 στα 2,75 ευρώ το κιλό, ενώ στις λαϊκές αγορές η τιμή της αγγίζει ακόμα και τα 3,50 ευρώ το κιλό. Εκπρόσωποι του πρωτογενούς τομέα αποδίδουν αυτήν την εξέλιξη στη μειωμένη παραγωγή και την υψηλή ζήτηση, καθώς και στο αυξημένο κόστος ενέργειας και μεταφορών.

Θερμοκήπια

«Η ντομάτα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στο ενεργειακό κόστος, ειδικά στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Με τις τιμές των καυσίμων και των μεταφορικών να έχουν αυξηθεί λόγω της έντασης στη Μέση Ανατολή, ήταν αναμενόμενο να δούμε τέτοια άνοδο», επισημαίνει έμπορος της Κεντρικής Αγοράς Αθηνών. Από την άλλη, οι πωλητές των λαϊκών αγορών κάνουν λόγο για σημαντική επιβάρυνση εξαιτίας των υψηλών τιμών των καυσίμων, σημειώνοντας ότι δεν μπορούν να την απορροφήσουν. Ωστόσο, μετά τις ανακοινώσεις για την επιδότηση του πετρελαίου κίνησης με 20 λεπτά το λίτρο στην αντλία και το Fuel Pass, εκτιμούν ότι μπορούν να συγκρατήσουν τις τιμές, εφόσον, βέβαια, δεν υπάρχουν περαιτέρω ανατιμήσεις στα καύσιμα.

Ανοδικά κινήθηκαν, επίσης, τα καρότα, από τα 0,65 στα 0,72 ευρώ το κιλό (+10,8%), οι μελιτζάνες, από τα 3,60 στα 3,95 ευρώ το κιλό (+9,7%), και τα πορτοκάλια, από τα 0,88 στα 0,93 ευρώ το κιλό (+5,7%), επιβεβαιώνοντας ότι το κόστος παραγωγής πιέζει προς τα πάνω τις τιμές που αγοράζει ο καταναλωτής.

Πτωτική πορεία

Από την άλλη, πτωτική πορεία ακολουθούν οι τιμές σε κάποια αγροτικά προϊόντα, καθώς η παραγωγή αυξάνεται λόγω της εποχικότητας. Για παράδειγμα, οι φράουλες, από τα 7,45 ευρώ στις 3 Μαρτίου, έχουν υποχωρήσει στα 6,20 ευρώ το κιλό (-16,8%), ενώ το μαρούλι, από το 1,18, έπεσε στα 0,94 ευρώ το τεμάχιο (-20,3%). Μικρότερες μειώσεις εμφανίζουν τα αγγούρια, από τα 0,80 στα 0,74 ευρώ το τεμάχιο (-7,5%), και οι πατάτες, από τα 0,79 στα 0,75 ευρώ το κιλό (-5,1%). «Οταν υπάρχει επάρκεια προϊόντων στην αγορά, οι τιμές εξισορροπούνται ή και υποχωρούν, ακόμη κι αν το κόστος παραγωγής είναι υψηλό», δηλώνει στον «Ε.Τ.» αναλυτής της αγοράς τροφίμων.

Σταθερές τιμές

Την ίδια ώρα, πάντως, υπάρχει μια σειρά προϊόντων, όπως τα κρεμμύδια, τα λάχανα, το μπρόκολο, τα κολοκύθια, οι μπανάνες, τα μήλα και τα αχλάδια, που διατηρούν σταθερές τιμές, γεγονός που δείχνει ότι η αγορά δεν επηρεάζεται ομοιόμορφα.

Αβεβαιότητα και εικόνα «δύο ταχυτήτων»

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ωστόσο, εξακολουθούν να αποτελούν παράγοντα αβεβαιότητας. Η αύξηση του κόστους μεταφοράς -ιδιαίτερα στα θαλάσσια δρομολόγια- και η άνοδος των τιμών των καυσίμων επηρεάζουν τόσο τις εισαγωγές όσο και τη διακίνηση των εγχώριων προϊόντων. «Το μεταφορικό κόστος έχει αυξηθεί αισθητά, ειδικά για προϊόντα που διακινούνται σε μεγάλες αποστάσεις. Αυτό συμπιέζει τα περιθώρια και ανεβάζει τις τελικές τιμές», αναφέρει στέλεχος εταιρίας logistics.

Συνολικά, πάντως, η αγορά οπωροκηπευτικών παρουσιάζει μια εικόνα «δύο ταχυτήτων», με τις αυξήσεις να επικεντρώνονται, κυρίως, σε προϊόντα υψηλής ενεργειακής έντασης, ενώ άλλα επωφελούνται από τη συγκυριακή επάρκεια. Οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται κρίσιμες, καθώς θα φανεί αν οι πιέσεις θα παγιωθούν ή αν η αγορά θα επανέλθει σε πιο ισορροπημένα επίπεδα, ενώ καθοριστικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει και το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα. 

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΙΜΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ