Κρίστοφερ Νόλαν: Όταν ο κινηματογράφος του δημιουργού… πάει Χόλιγουντ

Ημουν στο πρώτο έτος των σπουδών σκηνοθεσίας, και αυτή η νέα, φρέσκια φωνή με γοήτευσε. Αναζήτησα την προηγούμενη ταινία του, το «Following», έγινα «φαν» και κατάλαβα πως ο Κρίστοφερ Νόλαν θα μας απασχολούσε ιδιαίτερα στο μέλλον.

Στιγμιότυπο από τα γυρίσματα του «Μεμέντο», που έβαλε τον Κρίστοφερ Νόλαν στον χάρτη. 

Για πολλά χρόνια, δεν έχανα καμία ταινία του, αλλά κάπου γύρω στο χαοτικό «Tenet» με έχασε και δεν με ξανακέρδισε. Ενιωσα πως έπεσε και αυτός στη μεγαλύτερη παγίδα του Χόλιγουντ: τεράστια μπάτζετ, άπειρες τεχνικές δυνατότητες, που έρχονται, όμως, με τους περιορισμούς της χολιγουντιανής μηχανής και κοστίζουν, συνήθως, σε αυθεντικότητα, συναίσθημα και ουσία.

Ο Κρίστοφερ Νόλαν είναι ένας από τους λίγους σκηνοθέτες σήμερα που το όνομά τους λειτουργεί ως «brand» ικανό να γεμίσει αίθουσες. Ωστόσο, η σταδιακή μετάβασή του σε όλο και πιο θηριώδη πρότζεκτ άρχισε να δείχνει τα πρώτα σημάδια μιας ιδιότυπης καλλιτεχνικής κόπωσης ως προς την ουσία. Ταινίες όπως το «The Dark Knight Rises» έδειξαν τις πρώτες ρωγμές, όπου η ανάγκη για ένα επικό κλείσιμο της τριλογίας θυσίασε τη σεναριακή συνοχή και το ψυχολογικό βάθος προς όφελος του θορύβου. Το «Tenet» αποτέλεσε ίσως το αποκορύφωμα αυτής της τροχιάς: μια ταινία-γρίφος, τόσο απορροφημένη από τους δικούς της περίπλοκους κανόνες και το εντυπωσιακό sound design, που ξέχασε να δώσει στον θεατή έναν συναισθηματικό πυρήνα για να γραπωθεί. Ακόμα και στο «Οπενχάιμερ», παρά τις δάφνες και τα Οσκαρ, η αίσθηση του κατεπείγοντος, το ασταμάτητο μοντάζ και η βομβαρδιστική μουσική υπόκρουση λειτουργούσαν για εμένα ως ένα πέπλο, που κάλυπτε την έλλειψη εσωτερικότητας.

Σκηνοθετώντας τον Κίλιαν Μέρφι ως Οπενχάιμερ.

Αναμέτρηση…

H υποχώρηση της ουσίας γίνεται ακόμα πιο εμφανής όταν το Χόλιγουντ επιχειρεί να αναμετρηθεί με πανανθρώπινα κλασικά κείμενα, όπως η «Οδύσσεια», μεταλλάσσοντάς τη σε καλοκαιρινό blockbuster. Στον βωμό της ασταμάτητης δράσης και του γρήγορου ρυθμού, θυσιάστηκαν οι πιο εσωτερικές, συγκινητικές στιγμές του έπους. Είναι χαρακτηριστικό πως από μια τέτοια προσέγγιση απουσιάζει η συντριπτική ραψωδία στον Αδη, εκεί όπου ο Οδυσσέας συναντά τη μητέρα του και τον Αχιλλέα – τον ήρωα που δηλώνει έτοιμος να ανταλλάξει όλη του τη μεταθανάτια δόξα για την πιο απλή, ευτυχισμένη ζωή πάνω στη Γη. Η έμφαση στη δράση, σε συνδυασμό με την υπεραπλουστευμένη γλώσσα και διάλογο, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα προϊόν προσβάσιμο στη μαζική αγορά, στέρησε από το σενάριο την ποιητική διάστασή του και το αρχέγονο βάρος του κειμένου.

To θεϊκό στοιχείο έλειψε από αρκετούς στην «Οδύσσεια» του Νόλαν.

Ο Κρίστοφερ Νόλαν εξακολουθεί να είναι ένας εξαιρετικός δημιουργός και η «Οδύσσειά» του θα κάνει προσβάσιμο τον Ομηρο σε ανθρώπους που δε τον γνώριζαν διαφορετικά. Το μόνο που θα ευχόμουν είναι, όπως ο Οδυσσέας έκανε το δύσκολο ταξίδι για να ξαναβρεί τον εαυτό του, να δούμε τον Νόλαν να κάνει ένα παρόμοιο ταξίδι προς τον αληθινό, καλλιτεχνικό εαυτό του.