Βήχας και πονόλαιμος – Η ανακούφιση στο φλιτζάνι

Και το ενδιαφέρον είναι ότι πίσω από ορισμένα από αυτά υπάρχει πράγματι μια επιστημονική εξήγηση. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι θεραπεύουν την αιτία του βήχα ή μιας λοίμωξης. Σημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να προσφέρουν κάτι πολύ πιο απλό, αλλά σημαντικό: ανακούφιση από τα συμπτώματα.

Γιατί πονάει ο λαιμός όταν είμαστε κρυωμένοι;

Ο λαιμός και η μύτη καλύπτονται από βλεννογόνους, οι οποίοι αποτελούν μέρος της πρώτης γραμμής άμυνας του οργανισμού απέναντι σε μικροοργανισμούς και ερεθιστικούς παράγοντες.

Οταν υπάρχει ιογενής λοίμωξη, ενεργοποιείται η τοπική ανοσολογική απόκριση. Απελευθερώνονται ουσίες που συμμετέχουν στη φλεγμονώδη διαδικασία και ο βλεννογόνος μπορεί να γίνει ερεθισμένος, να εμφανίσει οίδημα και να γίνει περισσότερο ευαίσθητος. Ετσι προκύπτει εκείνη η χαρακτηριστική αίσθηση καψίματος, ξηρότητας ή πόνου κατά την κατάποση.

Ο βήχας, από την άλλη, δεν είναι από μόνος του ασθένεια. Είναι ένας φυσιολογικός προστατευτικός μηχανισμός. Μέσω του αντανακλαστικού του βήχα, ο οργανισμός προσπαθεί να απομακρύνει βλέννα, σωματίδια και ερεθιστικές ουσίες από τους αεραγωγούς.

Για αυτό και δεν αντιμετωπίζουμε κάθε βήχα με τον ίδιο τρόπο. Αλλο ένας ήπιος ξηρός βήχας που συνοδεύει ένα κοινό κρυολόγημα και άλλο ένας επίμονος ή έντονος βήχας που χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Το μέλι: Τελικά η γιαγιά κάτι ήξερε

Αν υπάρχει ένα παραδοσιακό γιατροσόφι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επιστημονικά, αυτό είναι το μέλι.

Η παχύρρευστη υφή του δημιουργεί καταπραϋντική αίσθηση στον ερεθισμένο λαιμό, ενώ περιέχει διάφορες βιοδραστικές ενώσεις. Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν δείξει ότι το μέλι μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τη συχνότητα ή την ένταση του οξέος βήχα, ιδιαίτερα σε λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού.

Δεν σημαίνει ότι θεραπεύει τη λοίμωξη. Μπορεί όμως να βοηθήσει στην ανακούφιση ενός συμπτώματος.

Ενα κουταλάκι σκέτο ή διαλυμένο σε χλιαρό ρόφημα είναι αρκετό. Δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιούμε μεγάλες ποσότητες, καθώς το μέλι παραμένει πηγή ελεύθερων σακχάρων.

Και μία σημαντική εξαίρεση: μέλι δεν δίνεται ποτέ σε παιδιά κάτω του ενός έτους, λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.

Γιατί θέλουμε υγρά όταν ο λαιμός είναι ερεθισμένος;

Το νερό μπορεί να ακούγεται πολύ απλό για να θεωρηθεί «γιατροσόφι», αλλά είναι από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούμε να προσφέρουμε στον οργανισμό μας.

Η επαρκής πρόσληψη υγρών συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιολογικής υγρασίας των βλεννογόνων και βοηθά ώστε οι εκκρίσεις να παραμένουν λιγότερο παχύρρευστες.

Οταν υπάρχει ξηρότητα, κάθε κατάποση μπορεί να ερεθίζει περισσότερο τον ήδη ευαίσθητο λαιμό. Για αυτό συχνά νιώθουμε καλύτερα πίνοντας μικρές γουλιές νερό ή ένα ζεστό ρόφημα.

Και εδώ υπάρχει μία μικρή λεπτομέρεια: ζεστό δεν σημαίνει καυτό. Ενα πολύ καυτό ρόφημα μπορεί να ερεθίσει περισσότερο έναν ήδη ευαίσθητο βλεννογόνο. Το χλιαρό ή ευχάριστα ζεστό είναι αρκετό.

Χαμομήλι: Ισως το πιο διάσημο ρόφημα

Αν υπήρχε ένα βότανο που δεν έλειπε σχεδόν ποτέ από το σπίτι, αυτό ήταν το χαμομήλι.

Το χαμομήλι περιέχει διάφορες φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων φλαβονοειδή όπως η απιγενίνη, και έχει μελετηθεί για πιθανές αντιφλεγμονώδεις και άλλες βιολογικές ιδιότητες.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα φλιτζάνι χαμομήλι θεραπεύει τον πονόλαιμο.

Η πιο άμεση χρησιμότητά του στην καθημερινότητα είναι πολύ πιο απλή: αποτελεί ένα ήπιο, χωρίς καφεΐνη ρόφημα, αυξάνει την πρόσληψη υγρών και, όταν καταναλώνεται ζεστό, μπορεί να δημιουργεί ευχάριστη και καταπραϋντική αίσθηση στον λαιμό.

Αν προσθέσουμε και λίγο μέλι, έχουμε ίσως το πιο κλασικό γιατροσόφι του χειμώνα.

Φασκόμηλο: Το παλιό βότανο για τον λαιμό

Το φασκόμηλο έχει μακρά ιστορία παραδοσιακής χρήσης για ενοχλήσεις του στόματος και του λαιμού.

Περιέχει αιθέρια έλαια και πολυφαινολικές ενώσεις που έχουν μελετηθεί για διάφορες βιολογικές δράσεις. Υπάρχουν και κάποια δεδομένα για σκευάσματα φασκόμηλου σε συμπτώματα του λαιμού, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ένα σπιτικό αφέψημα μπορεί να αντιμετωπίσει μια λοίμωξη.

Εδώ χρειάζεται και μία γενικότερη υπενθύμιση: τα βότανα δεν είναι απλώς «νερό με γεύση». Περιέχουν δραστικές ουσίες και η υπερβολική ή πολύ συμπυκνωμένη χρήση τους δεν είναι απαραίτητα καλύτερη. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε εγκυμοσύνη, θηλασμό, χρόνια νοσήματα και όταν λαμβάνονται φάρμακα.

Θυμάρι: Από την κατσαρόλα στο φλιτζάνι

Το θυμάρι είναι από εκείνα τα υλικά που η γιαγιά χρησιμοποιούσε και στο φαγητό και ως αφέψημα.

Τα συστατικά του αιθέριου ελαίου του, όπως η θυμόλη, έχουν μελετηθεί εργαστηριακά για αντιμικροβιακές και άλλες ιδιότητες. Υπάρχουν επίσης φυτικά φαρμακευτικά σκευάσματα με θυμάρι που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για τον βήχα.

Χρειάζεται όμως να ξεχωρίσουμε κάτι σημαντικό: άλλο ένα τυποποιημένο φυτικό σκεύασμα συγκεκριμένης περιεκτικότητας και άλλο ένα φλιτζάνι αφέψημα που φτιάχνουμε στην κουζίνα.

Το δεύτερο μπορεί να είναι ένα ευχάριστο ζεστό ρόφημα. Δεν το παρουσιάζουμε όμως ως αντιβίωση της φύσης ή ως θεραπεία μιας λοίμωξης.

Τσάι του βουνού: Το ελληνικό χειμωνιάτικο φλιτζάνι

Για πολλά ελληνικά σπίτια, το τσάι του βουνού είναι σχεδόν συνώνυμο του χειμώνα.

Τα φυτά του γένους Sideritis περιέχουν πολυφαινόλες και άλλες φυτικές ενώσεις που έχουν προσελκύσει το επιστημονικό ενδιαφέρον για πιθανές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.

Στην πράξη, όμως, όταν έχουμε πονόλαιμο, το βασικό του πλεονέκτημα παραμένει ότι είναι ένα ευχάριστο ζεστό ρόφημα χωρίς καφεΐνη, που μας βοηθά να αυξήσουμε την πρόσληψη υγρών.

Και πολλές φορές αυτό είναι αρκετό.

Δεν χρειάζεται κάθε τρόφιμο ή βότανο να μετατρέπεται σε «φάρμακο» για να έχει αξία.

Και το λεμόνι;

Το λεμόνι έχει ίσως αποκτήσει μεγαλύτερη φήμη από αυτή που πραγματικά του αναλογεί.

Περιέχει βιταμίνη C και μπορεί να δώσει ευχάριστη γεύση σε ένα ρόφημα. Δεν «απολυμαίνει» όμως τον λαιμό και δεν σκοτώνει τους ιούς μέσα στον οργανισμό.

Μάλιστα, σε ορισμένους ανθρώπους ένας πολύ ερεθισμένος λαιμός μπορεί να είναι ευαίσθητος στην έντονη οξύτητα. Επομένως δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιέσουμε τον εαυτό μας να πιει λεμόνι αν αισθανόμαστε ότι μας ενοχλεί.

Λίγες σταγόνες σε ένα χλιαρό ρόφημα είναι αρκετές, εφόσον μας είναι ευχάριστες.

3 ροφήματα από το ντουλάπι της γιαγιάς

Χαμομήλι με μέλι, λεμόνι και λίγο τζίντζερ

Σε ένα φλιτζάνι βραστό νερό προσθέτουμε περίπου 1 κουταλιά αποξηραμένο χαμομήλι ή ένα φακελάκι και το αφήνουμε για 5-7 λεπτά. Σουρώνουμε και περιμένουμε λίγο ώστε το ρόφημα να γίνει ευχάριστα ζεστό. Προσθέτουμε 1 κουταλάκι μέλι και, αν μας αρέσει και δεν ερεθίζει τον λαιμό, λίγες σταγόνες λεμόνι. Στο τέλος, ξύστε λίγο φρέσκο τζίντζερ μιας και περιέχει gingerols και shogaols, φυτικές ενώσεις που έχουν μελετηθεί για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους. Και πάνω από όλα θα σας προσφέρει έξτρα γεύση φρεσκάδας!

Αφέψημα θυμαριού με πορτοκάλι, τζίντζερ και μέλι

Σε ένα φλιτζάνι ζεστό νερό προσθέτουμε 1 κουταλάκι αποξηραμένο θυμάρι, 2 λεπτές φέτες φρέσκο τζίντζερ και μία λεπτή φλούδα πορτοκαλιού, κατά προτίμηση ακέρωτου και πολύ καλά πλυμένου. Σκεπάζουμε και αφήνουμε για 5-8 λεπτά.

Σουρώνουμε και, όταν το ρόφημα γίνει χλιαρό, προσθέτουμε 1 κουταλάκι μέλι και 1-2 κουταλάκια φρέσκο χυμό πορτοκαλιού.

Το θυμάρι δίνει τον παραδοσιακό χαρακτήρα, το τζίντζερ μια ελαφρώς πικάντικη νότα και το πορτοκάλι άρωμα και φρεσκάδα. Ενα παλιό χειμωνιάτικο αφέψημα, σε λίγο πιο σύγχρονη εκδοχή!

Τσάι του βουνού με μήλο, κανέλα και μέλι

Βάζουμε 1-2 μικρά κλωναράκια τσάι του βουνού σε περίπου 250 ml νερό μαζί με 2-3 λεπτές φέτες κόκκινο μήλο και ένα μικρό ξυλάκι κανέλας. Αφήνουμε να σιγοβράσουν για 2-3 λεπτά, αποσύρουμε από τη φωτιά και αφήνουμε το ρόφημα σκεπασμένο για άλλα 5 λεπτά.

Σουρώνουμε και, όταν γίνει χλιαρό, προσθέτουμε 1 κουταλάκι μέλι. Αν θέλουμε πιο φρέσκια νότα, μπορούμε να προσθέσουμε στο τέλος μία πολύ λεπτή φέτα μήλου μέσα στο φλιτζάνι.

Το μήλο δίνει ήπια φυσική γλυκύτητα, η κανέλα το χαρακτηριστικό ζεστό άρωμά της και το τσάι του βουνού παραμένει η βάση.