Όταν η 71χρονη Maureen Sideris υποβλήθηκε σε θεραπεία για καρκίνο του παχέος εντέρου το 2008, χρειάστηκε χειρουργείο. Η θεραπεία της ήταν επιτυχημένη, αλλά η ανάρρωση ήταν ιδιαίτερα δύσκολη.

Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, διαγνώστηκε με καρκίνο του οισοφάγου – και αυτή τη φορά η θεραπεία της, στο πλαίσιο κλινικής δοκιμής, ήταν εντελώς διαφορετική. Κάθε τρεις εβδομάδες πήγαινε στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center στη Νέα Υόρκη για ενδοφλέβιες εγχύσεις ενός φαρμάκου με το όνομα dostarlimab διάρκειας 45 λεπτών.

Μετά από μόλις τέσσερις μήνες θεραπείας, ο όγκος της εξαφανίστηκε – χωρίς χειρουργείο, χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία, με μόνη σοβαρή παρενέργεια την επινεφριδιακή ανεπάρκεια που προκαλεί κόπωση.

«Είναι απίστευτο», λέει η ίδια. «Είναι σχεδόν σαν επιστημονική φαντασία».

Και όμως είναι πραγματικότητα. Η Sideris είναι μία από τους αυξανόμενους ασθενείς που ωφελούνται από την ανοσοθεραπεία κατά του καρκίνου, μια μέθοδο που μετά από έναν αιώνα ανάπτυξης αρχίζει να αποδίδει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η μέθοδος αυτή υπόσχεται εξατομικευμένες θεραπείες, μακροχρόνια ύφεση και λιγότερες παρενέργειες σε σύγκριση με χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία.

«Οι άνθρωποι ζουν και ζουν με καλή ποιότητα ζωής. Μιλάμε για ιάσεις», λέει η ερευνήτρια Jennifer Wargo.

Το ανθρώπινο σώμα έχει φυσική ικανότητα να εντοπίζει και να εξαλείφει ανώμαλα κύτταρα. Όταν λειτουργεί σωστά, μπορεί να αναγνωρίζει και καρκινικά κύτταρα. Όμως συχνά αυτά καταφέρνουν να ξεφεύγουν από την άμυνα του οργανισμού, «κρυμμένα» ανάμεσα σε υγιή κύτταρα.

Στόχος της ανοσοθεραπείας είναι να αποκαλύψει αυτά τα καρκινικά κύτταρα και να ενισχύσει το ανοσοποιητικό ώστε να τα καταστρέψει.

Πώς λειτουργεί η ανοσοθεραπεία

Δύο από τις πιο γνωστές μορφές είναι:

CAR T-cell θεραπεία:
Περιλαμβάνει τη λήψη Τ-λεμφοκυττάρων από τον ασθενή, την τροποποίησή τους στο εργαστήριο ώστε να στοχεύουν καρκινικά κύτταρα και την επανεισαγωγή τους στο σώμα.

Αναστολείς “checkpoint”:
Φάρμακα που απενεργοποιούν ένα “διακόπτη απενεργοποίησης” του ανοσοποιητικού, τον οποίο εκμεταλλεύονται οι καρκίνοι για να κρυφτούν.

Οι επιστήμονες που ανέπτυξαν αυτή τη μέθοδο έχουν βραβευτεί με Νόμπελ.

Ωστόσο, υπάρχουν περιορισμοί: οι CAR T θεραπείες δεν λειτουργούν ακόμη αποτελεσματικά στους συμπαγείς όγκους, ενώ οι αναστολείς checkpoint έχουν σημαντικές παρενέργειες, καθώς μπορούν να προκαλέσουν το ανοσοποιητικό να επιτεθεί και σε υγιείς ιστούς.

Επιπλέον, μόνο 20% έως 40% των ασθενών ανταποκρίνονται σε αυτές τις θεραπείες.

Συνδυαστικές προσεγγίσεις

Οι ερευνητές προσπαθούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα μέσω:

• διατροφής υψηλής σε φυτικές ίνες
• φαρμάκων όπως οι στατίνες
• συνδυασμού με ακτινοθεραπεία ή υπέρηχους
• εξατομικευμένης ιατρικής με βάση το προφίλ του όγκου

Η ακτινοθεραπεία, για παράδειγμα, μπορεί να “κάνει τον όγκο ορατό” στο ανοσοποιητικό.

Εξατομικευμένη ιατρική

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι ο καρκίνος δεν είναι μία ασθένεια αλλά πολλές διαφορετικές.

«Ο καρκίνος είναι 200 διαφορετικές ασθένειες», λέει η Knudsen.

Σε πρόσφατες κλινικές δοκιμές, ασθενείς με συγκεκριμένο γενετικό προφίλ όγκου είχαν εντυπωσιακά αποτελέσματα: σε μελέτη 117 ασθενών, οι 84 είδαν πλήρη εξαφάνιση των όγκων τους.

Εμβόλια κατά του καρκίνου

Οι επιστήμονες αναπτύσσουν επίσης εμβόλια καρκίνου, που εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει πρωτεΐνες των καρκινικών κυττάρων.

Σε πειραματική μελέτη, εννέα ασθενείς με καρκίνο νεφρού έλαβαν εξατομικευμένα εμβόλια και όλοι ενεργοποίησαν ισχυρή ανοσολογική απόκριση, παραμένοντας χωρίς καρκίνο για χρόνια.

Το μέλλον

Παρότι τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτείται ακόμη μεγάλη έρευνα.

Δεν ανταποκρίνονται όλοι οι ασθενείς, καθώς κάθε καρκίνος έχει διαφορετικούς μηχανισμούς επιβίωσης.

Ωστόσο, για όσους ανταποκρίνονται, η ανοσοθεραπεία ήδη αλλάζει ριζικά την ιατρική.

«Πηγαίνουμε προς μια νέα εποχή», λέει η Sideris. «Ίσως στο μέλλον η χημειοθεραπεία να θεωρείται τόσο παλιά όσο η αφαίμαξη».