Η τρίτη ηλικία και η τεχνητή νοημοσύνη: Προετοιμάζοντας τους ανθρώπους για την εποχή της αυτόνομης ρομποτικής

*Γεώργιος Λ. Βλαχογιάννης, πληροφορικός, πρόεδρος Ελληνικού Μουσείου Τεχνολογίας και μέλος Δ.Σ. ΚΔΕΜΤ-ΝΟΗΣΙΣ

Αγγίζει άμεσα και τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, εκείνους που τα επόμενα χρόνια θα έχουν τη δυνατότητα να βλέπουν την τεχνολογία όχι σαν έναν γρίφο για δυνατούς λύτες, αλλά σαν έναν καθημερινό βοηθό, ένα στήριγμα και μια ζωντανή γέφυρα επικοινωνίας με τον κόσμο.

Η εξοικείωση των μεγαλύτερων ανθρώπων με τις έξυπνες εφαρμογές δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη. Όπως κάποτε μάθαμε όλοι να χειριζόμαστε ένα κινητό τηλέφωνο, να πλοηγούμαστε στο διαδίκτυο και να πληρώνουμε τους λογαριασμούς μας ηλεκτρονικά, έτσι και σήμερα είναι απαραίτητο να καταλάβουμε πώς λειτουργούν τα νέα ψηφιακά εργαλεία, πώς μπορούν να κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη και κυρίως πώς να τα χρησιμοποιούμε με ασφάλεια.

Για έναν άνθρωπο που ζει μόνος, ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να μεταμορφωθεί σε έναν πολύτιμο και άγρυπνο σύμμαχο μέσα στο σπίτι. Έχει τη δυνατότητα να του θυμίσει με μια οικεία φωνή ότι ήρθε η ώρα για το φάρμακό του, να του οργανώσει τα ιατρικά ραντεβού ή να του διαβάσει τις ειδήσεις της ημέρας. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι του επιτρέπει να επικοινωνήσει με τα παιδιά και τα εγγόνια του μέσω μιας απλής φωνητικής εντολής, χωρίς να παιδεύεται με μικροσκοπικά πλήκτρα και μπερδεμένα μενού.

Το επόμενο μεγάλο βήμα που βρίσκεται ήδη προ των πυλών είναι η αυτόνομη ρομποτική. Στο άμεσο μέλλον, εξειδικευμένες συσκευές και βοηθοί θα μπορούν να μεταφέρουν αντικείμενα, να προειδοποιούν για κινδύνους όπως μια ξεχασμένη αναμμένη κουζίνα ή να στηρίζουν εμπράκτως έναν άνθρωπο με κινητικές δυσκολίες, χαρίζοντάς του ένα βαθύ αίσθημα σιγουριάς και ανεξαρτησίας. Φυσικά, κανένα ρομπότ και κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντικαταστήσει την ανθρώπινη ζεστασιά. Τίποτα δεν θα πάρει ποτέ τη θέση της αγκαλιάς των δικών μας ανθρώπων, της πραγματικής φροντίδας και της αυθόρμητης κουβέντας με τον γείτονα.

Η τεχνολογία έρχεται απλώς να λειτουργήσει συμπληρωματικά με σκοπό να απαλύνει το βάρος της μοναξιάς τις ώρες που δεν υπάρχει κανείς άλλος εκεί. Θέλει να δώσει ουσιαστικές λύσεις όταν η διαρκής ανθρώπινη παρουσία είναι πρακτικά αδύνατη. Για να γίνει όμως αυτό το βήμα χωρίς φόβο, οφείλουμε να προσφέρουμε στους μεγαλύτερους ανθρώπους μια εκπαίδευση που να τους μιλάει στην καρδιά. Πρέπει να μείνουμε μακριά από δύσκολες τεχνικές αναλύσεις και θεωρίες που μπερδεύουν, εστιάζοντας σε απλά και πρακτικά μαθήματα βγαλμένα από τη ζωή.
Είναι ανάγκη να τους δείξουμε πώς να «μιλούν» σε αυτές τις συσκευές και πώς να ζητούν βοήθεια. Παράλληλα όμως οφείλουμε να τους θωρακίσουμε ώστε να προστατεύονται από ψηφιακές παγίδες και απάτες, κρατώντας τα προσωπικά τους δεδομένα απόλυτα ασφαλή. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δύναμη να σπάσει την απομόνωση και να χαρίσει αυτονομία και αξιοπρέπεια στην καθημερινότητα της τρίτης ηλικίας. Η κοινωνία που ξημερώνει δεν πρέπει να αφήσει κανέναν πίσω στο σκοτάδι. Το μέλλον της τεχνολογίας οφείλει να είναι βαθιά ανθρωποκεντρικό και για να είναι πραγματικά ανθρώπινο πρέπει να μας χωράει όλους.