Η Ιερά Μονή Αρκαδίου έχει ιδιαίτερη σημασία ως το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα της Κρητικής Αναγέννησης, αλλά και λόγω της έντονης συμμετοχής της στους απελευθερωτικούς αγώνες των Κρητικών, με αποκορύφωμα την πολιορκία και την αυτοθυσία των κλεισμένων σε αυτήν υπερασπιστών το 1866.
Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, κατέφυγαν εκεί περίπου 964 Κρητικοί (αγωνιστές και ντόπιοι). Αντί να παραδοθούν, προτίμησαν να ανατινάξουν τις πυριτιδαποθήκες τους (8 Νοεμβρίου 1866), με αποτέλεσμα να σκοτωθούν οι ίδιοι, αλλά και 3.000 Τούρκοι και Αιγύπτιοι. Η τραγωδία έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο, αλλά χρειάστηκαν ακόμη 30 χρόνια μέχρι η Κρήτη να ελευθερωθεί. Κάθε χρόνο στις 8 Νοεμβρίου, που αποτελεί εθνική ημέρα μνήμης της τραγωδίας, χιλιάδες Κρητικοί συγκεντρώνονται στο μοναστήρι, για να αποτίσουν φόρο τιμής στους μάρτυρες.
Οι αγώνες της μονής ενάντια στους κατακτητές αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης. Η θυσία των ανθρώπων που έζησαν και πέθαναν εκεί έχει προκαλέσει έντονο συναισθηματικό αντίκτυπο και έχει γίνει παράδειγμα προς μίμηση. Δεν είναι απολύτως σαφές πότε ακριβώς ιδρύθηκε το μοναστήρι. Σύμφωνα με την ιστορία, η Μονή Αρκαδίου ιδρύθηκε γύρω στον 11ο αιώνα μ.Χ. από έναν μοναχό ονόματι Αρκάδιο. Αρχικά αφιερώθηκε στον Αγιο Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη. Η μικρότερη εκκλησία στη μέση του οροπεδίου, η οποία αρχικά χτίστηκε με λίγα κελιά τριγύρω, αντικαταστάθηκε από μια μεγαλοπρεπή δίκλιτη εκκλησία το 1587, όπως αποδεικνύεται από την επιγραφή στη βάση του καμπαναριού. Μέχρι το 1600 μ.Χ., το κτίριο ολοκληρώθηκε για ολόκληρο το κάστρο-μοναστήρι στην τρέχουσα μορφή του, με ελάχιστες αλλαγές να έχουν γίνει με την πάροδο των ετών.
Σε καθεμία από τις διάφορες περιόδους της ζωής της, η Μονή Αρκαδίου έγινε γνωστή για διαφορετικούς λόγους. Τον 17ο αιώνα, ήταν ένα πολύ διάσημο κέντρο αντιγραφής χειρογράφων, με την αντιγραφή χειρογράφων να αποτελεί μια πολύ κερδοφόρα δραστηριότητα για τους μοναχούς της μονής. Πολλά από αυτά τα χειρόγραφα σώζονται μέχρι σήμερα και μερικά εκτίθενται, επίσης, στο ίδιο το μουσείο της μονής. Ενώ τον 17ο αιώνα λειτουργούσε, όπως περιγράφεται παραπάνω, τον 18ο αιώνα έγινε εργαστήριο χρυσοχοΐας, όπου οι μοναχοί κεντούσαν εκκλησιαστικά και ιερατικά υφάσματα και άμφια με ράμματα τεχνικής δυσκολίας και άκαμπτο χρυσό και ασημένιο νήμα και τα πουλούσαν σε εκκλησίες και μοναστήρια σε όλο τον κόσμο, για να εξασφαλίσουν εισόδημα. Πολλά από αυτά τα κομμάτια εκτίθενται στο μουσείο της μονής.
Ωστόσο, το πιο ένδοξο γεγονός που εκτόξευσε τη φήμη της ιστορικής μονής είναι η αντίστασή της στους Οθωμανούς κατακτητές. Το 1866, κατά την έναρξη της Κρητικής Επανάστασης ενάντια στους Οθωμανούς, 964 αγωνιστές και κάτοικοι των γύρω χωριών βρέθηκαν κλεισμένοι μέσα στη μονή, σε μια προσπάθεια να σωθούν και να πολεμήσουν ενάντια στην τυραννία που είχαν υποστεί κατά την οθωμανική κατοχή. Στη διήμερη πολιορκία, οι Κρητικοί πολέμησαν δικαίως ενάντια στους Οθωμανούς και η θυσία τους στα μοναστικά κελιά, στην αυλή ή ακόμα και στην πυριτιδαποθήκη που έβαλε τέλος στη ζωή τους, αποτέλεσε μια δυνατή αφύπνιση για τους λαούς της Ευρώπης.
Μια καλλιτεχνική απεικόνιση που τοποθετήθηκε στην πυριτιδαποθήκη (αντίγραφο ενός πίνακα του Βρυζάκη, που εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη) αποδίδει πλήρως το νόημα και τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν οι αιχμάλωτοι Κρητικοί στη Μονή Αρκαδίου.
Η συνεχής και αδιάλειπτη παρουσία της μονής στη ζωή της Κρήτης
Για αιώνες αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του νησιού. Το πολύπλευρο έργο της μονής ξεδιπλώνεται μέσα στον χρόνο. Ιστορικές πηγές έχουν δείξει ότι η μονή υπήρξε κέντρο εκπαίδευσης και αντιγραφής χειρογράφων. Επιπλέον, τα εργαστήρια χρυσοκεντητικής άφησαν άναυδο τον κόσμο τον 17ο και τον 18ο αιώνα. Πολλά χειρόγραφα σώζονται σε βιβλιοθήκες του εξωτερικού, ενώ ένας σημαντικός αριθμός από χρυσοκέντητα άμφια, έργα των καλλιτεχνών-μοναχών, εκτίθεται στο μουσείο ή σώζονται στα διάφορα, μεγάλα κέντρα της Ορθοδοξίας.
Σήμερα, η Ιερά Μονή Αρκαδίου τηρεί τους κανονικούς κανόνες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, τόσο ως πλήρως λειτουργικό μοναστήρι όσο και ως προσκυνηματικός προορισμός θρησκευτικού τουρισμού. Οι μοναχοί ζουν, εργάζονται και διακονούν την Εκκλησία στα μοναστικά κελιά του Σωτήρος Χριστού, του Αγίου Κωνσταντίνου και της μητέρας του, Αγίας Ελένης.
Η επίσκεψη χιλιάδων ανθρώπων σε ετήσια βάση συμβάλλει στη διατήρηση της φήμης αυτού του ιστορικού μοναστηριού. Μέσα στο μοναστήρι, είναι δυνατόν να επισκεφθείτε και να δείτε την εκκλησία (τον κυρίως -καθολικό- ναό της μονής που χτίστηκε το 1587 αλλά πιθανόν υπήρχε προγενέστερος ιερός ναός του 14ου αιώνα), την ιστορική τραπεζαρία, τα κελάρια, την πυριτιδαποθήκη, το μουσείο και την πινακοθήκη της μονής.
Από το 2016 που η μονή γιόρτασε την ολοκλήρωση των 150 χρόνων από το Ολοκαύτωμα του 1866 δημιουργήθηκε χώρος φύλαξης έργων τέχνης που έχουν να κάνουν με το ίδιο το μοναστήρι. Στην πινακοθήκη εκτίθενται έργα παλαιών και νεότερων καλλιτεχνών, οι οποίοι εμπνεύσθηκαν τόσο από την υπέρτατη θυσία του Ολοκαυτώματος της μονής όσο και από την εν γένει ιστορική και πνευματική διαδρομή της ανά τους αιώνες.
Extra Info
Πώς θα μεταβείτε
Αμνάτος, Ρέθυμνο, 74150.
Η ιστορική Ιερά Μονή Αρκαδίου είναι χτισμένη σε υψόμετρο περίπου 500 μέτρων, σε απόσταση 23 χιλιομέτρων νοτιοανατολικά από την πόλη του Ρεθύμνου, κοντά στο χωριό Αμνάτος. Η πρόσβαση γίνεται οδικώς.
Επικοινωνία
2831083136
Ωράριο εισόδου στη μονή
Καθημερινά 9:00 π.μ.-7:00 μ.μ.
Πότε γιορτάζει
Η Ιερά Μονή Αρκαδίου πανηγυρίζει: Στις 21 Μαΐου, για το δεξί κλίτος του κυρίως (καθολικού) ναού που είναι αφιερωμένος στους Ισαποστόλους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη. Στις 6 Αυγούστου, για το αριστερό κλίτος του κυρίως (καθολικού) ναού που είναι αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος Χριστού. Στις 8 Νοεμβρίου (Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ), εορτασμός του Ολοκαυτώματος της Ιεράς Μονής Αρκαδίου το 1866.
