Βρυσάκι: Η άγνωστη γειτονιά στη σκιά της Ακρόπολης

Σύμφωνα με τα στοιχεία της εποχής, η περιοχή αποτελούσε ένα πραγματικό κοινωνικό μωσαϊκό: μεσοαστοί, υπάλληλοι και επαγγελματίες παλαιοί Αθηναίοι και πρόσφυγες. Ηταν η συνοικία της δεκαετίας του ’30 που αριθμούσε περίπου 5.000-6.000 κατοίκους και 348 ιδιοκτησίες. Οι κάτοικοί της αναγκάστηκαν να την εγκαταλείψουν αφού αποζημιώθηκαν, όταν η Πολιτεία αποφάσισε την απαλλοτρίωση της έκτασης, ώστε να πραγματοποιηθεί η μεγάλη ανασκαφή της Αρχαίας Αγοράς από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών της Αθήνας.

Η συνοικία το 1932. Aποψη προς νοτιοανατολικά. Σε αυτό το πανόραμα διαπιστώνεται πόσο πυκνή ήταν η δόμηση του Βρυσακίου στους πρόποδες της Ακρόπολης.

Τον Μάιο του 1931, αρχίζουν στην Αθήνα οι ανασκαφές της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών, που οδήγησαν σε μια σειρά εξαιρετικών ανακαλύψεων, φέρνοντας στο φως ορισμένα από τα σημαντικότερα ευρήματα στην ιστορία της Αρχαιολογίας.

Ντοκουμέντο από τις αναστηλώσεις της Στοάς του Αττάλου, τον Απρίλιο του 1954.

Ενα μεγάλο τμήμα της ονομαζόμενης γειτονιάς Βρυσάκι βρισκόταν στην περιοχή όπου σήμερα εκτείνεται ο αρχαιολογικός χώρος της Αρχαίας Αγοράς. Ως αποτέλεσμα, η γειτονιά απαλλοτριώθηκε και σε λιγότερο από 10 χρόνια εξαφανίστηκε από τον χάρτη της Αθήνας. Η εικόνα του χάρτη που σβήστηκε από το 1931 έως το 1939 ξανασυστήνεται σήμερα μέσα από την έκθεση «Βρυσάκι: Η αναβίωση μιας γειτονιάς μέσα από τα αρχεία της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα», την οποία επιμελείται η αρχαιολόγος Σιλβί Ντιμόντ.

Εκθέματα

Φωτογραφικό υλικό με τη μορφή και την αρχιτεκτονική των κτιρίων, τοπογραφικά στοιχεία, οδοί και πλατείες, εγκαταστάσεις των προσφύγων και ευρήματα από τις αρχαιολογικές ανασκαφές «συνομιλούν» με τα αντικείμενα από την καθημερινή ζωή των κατοίκων, κάποια εκ των οποίων χρησιμοποιήθηκαν και για την αποθήκευση των αρχαιοτήτων, όπως κουτιά παπουτσιών, πακέτων τσιγάρων και ντενεκέδες.

«Το κοινό έχει την ευκαιρία να περπατήσει στην ιστορία του Βρυσακίου μέσα από έξι θεματικές ενότητες πριν και μετά τις ανασκαφές της Αμερικανικής Σχολής το 1931, από την Οθωμανική Περίοδο έως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», περιγράφει στον «Ε.Τ.» της Κυριακής η επιμελήτρια της έκθεσης, Σιλβί Ντιμόντ, και επισημαίνει πως στόχος της έκθεσης είναι, αφενός, να αναδείξει την εικόνα που είχε η γειτονιά, τους δρόμους, τις πλατείες, τις γέφυρες, τις εκκλησίες και τις σκηνές της καθημερινής ζωής και, αφετέρου, να αποδώσει τον σημαντικό ρόλο που παίζουν οι συλλογές αρχειακών τεκμηρίων των ανασκαφών της Αγοράς στην αναβίωση της συνοικίας και τη γνώση που έχουμε σήμερα για αυτήν την κοινότητα.

Πλανόδιος πωλητής που κυκλοφορούσε με… καμήλα, πουλώντας υγρό σαπούνι «ΣΑΠΟΛ».

Στα πολύτιμα τεκμήρια της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής συναντάμε τη συνοικία όπως υπήρξε πριν από την κατεδάφισή της, κατά την Οθωμανική Περίοδο, στη συνέχεια πρωταγωνιστεί η δεκαετία του ’30, ενώ η εικαστική περιήγηση ολοκληρώνεται με τη δεκαετία του ’50. Αντλώντας στοιχεία η περιοχή αποτελούσε ένα χωνευτήρι ανθρώπων, κοινωνικών τάξεων και δραστηριοτήτων. Μάλιστα, είχε το σπίτι του εκεί ο υποπρόξενος της Γαλλίας, Louis-François-Sébastien Fauvel. Σύμφωνα με τις μελέτες, το σπίτι του βρισκόταν στη γωνία των οδών Πτολεμαίου και Αρείου Πάγου.

Στη συνέχεια στη συνοικία εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες. Η φτώχεια του Μεσοπολέμου συνομιλούσε με τα νεοκλασικά της γειτονιάς. Επειτα από πολλές ανεπιτυχείς προσπάθειες κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα να εντοπιστεί η κοιτίδα της Δημοκρατίας, η επιβεβαίωση ήλθε το 1938 με την κατά χώραν ανακάλυψη μιας επιγραφής που δήλωνε «ΗΟΡΟΣ ΕΙΜΙ ΤEΣ ΑΓΟΡΑΣ», επιβεβαιώνοντας στους Αμερικανούς αρχαιολόγους ότι είχαν εντοπίσει, επιτέλους, την «Αγορά των Αθηνών».

Αυλή στην οδό Ποσειδώνος 26.

Εικόνες μιας αλλοτινής εποχής συνθέτουν τα αρχειακά τεκμήρια για την «Παλαιά Αθήνα» στην έκθεση, η οποία είναι σχεδιασμένη σκηνογραφικά από την ομάδα της Μικρής Αρκτου (Βιβή Γερολυμάτου και Ανδρέα Γεωργιάδη) στον εκθεσιακό χώρο της Σχολής, Πτέρυγα Ιωάννη Μακρυγιάννη έως 3 Αυγούστου και θα συνεχιστεί από 4 Σεπτεμβρίου έως 17 Νοεμβρίου 2024, ενώ ήδη προγραμματίζονται παράλληλες εκδηλώσεις και διαλέξεις.