Το Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας, στους πρόποδες του Βερμίου, μεταξύ των δύο βασιλικών πόλεων Αιγών και Πέλλας, όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον Μ. Αλέξανδρο και τους νεαρούς Μακεδόνες, οι οποίοι μετέβαλαν τον αρχαίο κόσμο και δημιούργησαν την Ελληνιστική Οικουμένη, συνεχίζει να αποκαλύπτει πτυχές -άγνωστες μέχρι σήμερα- όχι μόνο για την εντυπωσιακή του αρχιτεκτονική διαμόρφωση -χαρακτηριστικό δείγμα της «κλασικής μακεδονικής αρχιτεκτονικής»-, αλλά και για την καθημερινή ζωή των νεαρών γόνων της μακεδονικής ελίτ.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ για τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης του ερευνητικού προγράμματος στο Βασιλικό Γυμνάσιο της αρχαίας Μίεζας, «η ανασκαφή που πραγματοποιήθηκε σε σημεία κρίσιμα για την κατανόηση της αρχιτεκτονικής δομής του τεράστιου οικοδομήματος επιβεβαίωσε την κατασκευή του συνόλου στα μέσα του 4ου αιώνα σύμφωνα με ένα ενιαίο σχέδιο και συνακόλουθα τη συσχέτιση με τον Φίλιππο Β’ (359-336 π.Χ.) και τον Μεγαλέξανδρο». Το πρόγραμμα εκπονείται στο πλαίσιο της προγραμματικής σύμβασης που υπογράφηκε από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, και τον δήμαρχο Νάουσας, Νίκο Κουτσογιάννη, τον Αύγουστο του 2024.

Ευρήματα παλαιότερων ανασκαφικών περιόδων, όπως τα θραύσματα παναθηναϊκών αμφορέων που φανερώνουν την κατανάλωση του εκλεκτού αθηναϊκού λαδιού από τους νεαρούς γόνους της μακεδονικής ελίτ, καθώς και οι τέσσερις γραφίδες που χρησιμοποιούσαν στα γυμνάσματά τους, «συσχετίστηκαν, συντηρήθηκαν και τεκμηριώθηκαν για πρώτη φορά», όπως λέει στον «Ε.Τ.» η επίτιμη έφορος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Αγγελική Κοτταρίδη, υπό τη διεύθυνση της οποίας εκπονείται η έρευνα, που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ανασκαφή και τεκμηρίωση των ευρημάτων, συντήρηση, μελέτη, προκαταρκτικές εργασίες για την εκπόνηση της μελέτης προστασίας και ανάδειξης του μνημειακού συγκροτήματος και αναστήλωσης του δυτικού τμήματος του ξυστού και της δωρικής στοάς, όπου γινόταν η εξάσκηση  στον αγώνα δρόμου.

Ενα από τα νέα στοιχεία που εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας για το Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας είναι η αποκάλυψη της γιγαντιαίας διαμόρφωσης του χώρου. Σύμφωνα με την έρευνα, ο φυσικός πωρόλιθος του υπεδάφους απολαξεύτηκε με τρόπο ώστε να σχηματιστούν τρία τεράστια, οριζόντια και απολύτως επίπεδα άνδηρα, συνολικής έκτασης περίπου 14 στρεμμάτων.

«Δεν αποκλείεται η κλιμάκωση των επιπέδων των διάφορων επιμέρους λειτουργικών ενοτήτων του γυμνασίου να αντιστοιχεί σε ιεράρχηση της λειτουργίας τους», σημειώνεται στη σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, ενώ ανάμεσα στις φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν αποκαλύφθηκαν αίθουσες συμποσίου της παλαίστρας. Στον τοίχο με τους αμφικίονες του ξυστού, αλλά και σε αρχιτεκτονικά μέλη, σώζονται ακόμη εξαιρετικής ποιότητας λευκά κονιάματα, ίδια με αυτά των βασιλικών τάφων και του ανακτόρου των Αιγών.

Γενικότερα παρατηρούνται αντιστοιχίες και ομοιότητες με το ανάκτορο των Αιγών, που αποτελούν, όπως φαίνεται, χαρακτηριστικά της «κλασικής μακεδονικής αρχιτεκτονικής», αλλά και διαφοροποιήσεις, που οφείλονται στη  διαφορετική λειτουργία. Ενα βασικό χαρακτηριστικό του Γυμνασίου της Μίεζας, εκτός από το μέγεθός του, είναι η εκτεταμένη χρήση πώρινων γωνιόλιθων – μάλιστα στην περιοχή ανάμεσα στην παλαίστρα και το νοτιοδυτικό συγκρότημα οι λίθινοι τοιχοβάτες σώζονται σημειακά σε ύψος που φτάνει τα δύο μέτρα.

Το άλειμμα των αθλούμενων νέων με λάδι ήταν απολύτως απαραίτητο στοιχείο της ζωής στο γυμνάσιο. Τα θραύσματα παναθηναϊκών αμφορέων που βρίσκονται στον ξυστό και την παλαίστρα φανερώνουν ότι οι νεαροί γόνοι προτιμούσαν το εκλεκτό και καθόλου φθηνό λάδι των ιερών δένδρων της Αθήνας. Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα – αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος- ξεχωρίζουν οι τέσσερις γραφίδες – από αυτές που οι μαθητές του Αριστοτέλη χρησιμοποιούσαν για να γράφουν τα γυμνάσματά τους, ασκώντας πνεύμα και σώμα. Οπως αποτυπώνουν τα αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος, το Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας θα αναδειχθεί και η Ημαθία θα αποκτήσει ένα ακόμα μνημειακό τοπόσημο για την ιστορία των Μακεδόνων.