Θεσσαλονίκη: Ιστορικός τόπος το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης

Η απόφαση της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, που ακολούθησε την ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, προσδίδει πλέον θεσμική προστασία στην έκταση και αναγνωρίζει επίσημα τη σύνδεσή της με ιστορικά γεγονότα εξαιρετικής σημασίας για τη Θεσσαλονίκη και τη χώρα. Η αποκάλυψη των τάφων έγινε τον Νοέμβριο του 2024, όταν κατά τη διάρκεια εργασιών ανάπλασης στο πάρκο αποκαλύφθηκαν ανθρώπινα κατάλοιπα. Η ανασκαφική έρευνα, υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, συνεχίστηκε μέχρι τον Ιούνιο του 2025 και κατέγραψε συνολικά 46 σκελετούς. Από αυτούς, οι 44 εντοπίστηκαν κατανεμημένοι σε πέντε ομαδικούς τάφους, ενώ δύο ακόμη βρέθηκαν σε διαταραγμένη κατάσταση. Τα ευρήματα συνδέονται με την πλέον ταραγμένη περίοδο της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας, καθώς οι ταφές χρονολογούνται μεταξύ 1946 και 1949, δηλαδή στα χρόνια του Εμφυλίου Πολέμου.

Η απόφαση του υπουργείου έρχεται να προστατεύσει τον χώρο με βάση τον νόμο 4858/2021 για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ η σημασία του ενισχύεται από τη γειτνίασή του με το Επταπύργιο και τα βυζαντινά τείχη της Θεσσαλονίκης.

«Η προστασία των τόπων της συλλογικής μας μνήμης αποτελεί προτεραιότητα του υπουργείου Πολιτισμού», σημείωσε η Λίνα Μενδώνη, υπογραμμίζοντας ότι το πάρκο «αποδεικνύεται άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη σημαντικών ιστορικών γεγονότων και με την ιστορική διαδρομή της περιοχής». Οπως ανέφερε, η αποκάλυψη των ομαδικών τάφων «δεν αποτελεί αρχαιολογικό εύρημα», αλλά «ιστορικό τεκμήριο μιας συγκεκριμένης εποχής», καθώς αφορά ανθρώπους που παρέμεναν επί δεκαετίες χωρίς ταυτοποίηση. Η υπουργός τόνισε ακόμη ότι η Πολιτεία οφείλει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν ώστε οι σκελετοί, όπου καταστεί εφικτό, να ταυτοποιηθούν και να αποδοθούν στις οικογένειές τους, χαρακτηρίζοντας την προστασία και ανάδειξη του χώρου «πράξη σεβασμού προς τους νεκρούς και ευθύνης απέναντι στη συλλογική μνήμη». «Με τον χαρακτηρισμό του Πάρκου Εθνικής Αντίστασης ως ιστορικού τόπου διαφυλάσσουμε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του και προστατεύουμε ένα σημαντικό τεκμήριο της νεότερης ιστορίας και της συλλογικής μνήμης της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, διασφαλίζουμε ότι η ιστορία των ανθρώπων που συνδέονται με τον χώρο δεν θα χαθεί και ότι η μνήμη τους θα παραμείνει ζωντανή για τις επόμενες γενιές», κατέληξε.

Τόπος εκτελέσεων του κρατουμένων

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οι νεκροί συνδέονται με τις εκτελέσεις κρατουμένων των φυλακών του Επταπυργίου – Γεντί Κουλέ, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν αγωνιστές και πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν καταδικαστεί από τα έκτακτα στρατοδικεία της εποχής. Η περιοχή έξω από τα τείχη, κοντά στο Επταπύργιο, είχε χρησιμοποιηθεί ως τόπος εκτελέσεων ήδη από την περίοδο της γερμανικής κατοχής και συνέχισε να συνδέεται με εκτελέσεις κατά τον Εμφύλιο.

Επίσης, το πάρκο έχει τη δική του ιστορική διαδρομή. Η έκταση, περίπου 1.916 τετραγωνικών μέτρων, πέρασε στην κυριότητα του τότε Δήμου Συκεών το 1966 και παρέμεινε αδόμητη, έως ότου το 1983 αποφασιστεί η διαμόρφωσή της σε «Πάρκο Εθνικής Αντίστασης». Το 1997 τοποθετήθηκε μνημειακή στήλη αφιερωμένη στη μνήμη των εκτελεσμένων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης και του Εμφυλίου Πολέμου της περιόδου 1941-1949.