Ιστορίες, πολύτιμα ευρήματα από 18 γεωγραφικούς «σταθμούς» και τα γράμματα της Γραμμικής Β΄, της πρώτης ελληνικής γραφής, κρατούν ορθάνοιχτη την πόρτα της γνώσης και της ομορφιάς και ταξιδεύουν τον επισκέπτη 3.700 χρόνια πίσω στην εποχή της μυκηναϊκής Μεσσηνίας.
Σαν ένα ημερολόγιο ανασκαφής, η νέα περιοδική έκθεση με τίτλο «Η Πύλος του Νέστορα. Ενα μυκηναϊκό βασίλειο αποκαλύπτεται» που παρουσιάζεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο από την Τρίτη 26 Μαΐου αφηγείται τη σταδιακή μετάβαση από τα διάσπαρτα τοπικά κέντρα πλούτου και εξουσίας του 1700 π.Χ. στη συγκρότηση ενός κεντρικά οργανωμένου ανακτορικού κράτους γύρω στο 1200 π.Χ.
Χρυσή κουκουβάγια. Φωτογραφικό Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας.
Τα αρχαιολογικά τεκμήρια και κυρίως οι πινακίδες της Γραμμικής Β΄ αποκαλύπτουν μια σύνθετη κοινωνική, οικονομική και διοικητική οργάνωση, που καθιστά τη Μεσσηνία έναν από τους δύο μεγάλους πυλώνες του μυκηναϊκού πολιτισμού στην Πελοπόννησο, άμεσα συγκρίσιμο με την Αργολίδα. Ο «Ε.Τ.» επισκέφθηκε τα «παρασκήνια» της προετοιμασίας της έκθεσης λίγες ώρες πριν από τα εγκαίνια που θα πραγματοποιηθούν το βράδυ της Δευτέρας παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη.
Xρυσή σφραγίδα με παράσταση μεγαλοπρεπούς γρύπα. Φωτογραφικό Αρχείο Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.
Η δραστήρια ομάδα του ΕΑΜ στήνει με σχολαστική φροντίδα κάθε λεπτομέρεια της έκθεσης που πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας ώστε ο επισκέπτης να διατρέχει την ιστορία της μυκηναϊκής Μεσσηνίας και να εισέρχεται στην ίδια την αρχαιολογική διαδικασία: από την ανασκαφή και τη συντήρηση έως τη μελέτη και τη δημιουργία έκθεσης. Ανασκαφικές φωτογραφίες, σημειώσεις πεδίου- συντεταγμένες, ψηφιακές εφαρμογές, ακόμα και αναλύσεις της σύστασης του χρυσού μέσω σύγχρονων τεχνολογιών αποκαλύπτουν το αθέατο συναρπαστικό ταξίδι ευρημάτων και μνημείων από τη στιγμή της εύρεσης έως τη μουσειακή προθήκη! Η έκθεση αποτελεί τον τελευταίο σταθμό – πριν την οριστική επιστροφή των ευρημάτων στο υπό κατασκευή Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Μεσσηνίας- της ιδιαίτερα επιτυχημένης παρουσίασής τους στο Αρχαιολογικό Μουσείο Καλαμάτας (Φεβρουάριος – Μάιος 2025), αλλά και της διεθνούς παρουσίας της στο Μουσείο J. Paul Getty του Λος Αντζελες (Ιούνιος 2025 – Ιανουάριος 2026).
Η δραστήρια ομάδα του Αρχαιολογικού Μουσείου στήνει με σχολαστική φροντίδα κάθε λεπτομέρεια της έκθεσης που πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας ώστε ο επισκέπτης να διατρέχει την ιστορία της μυκηναϊκής Μεσσηνίας.
Η έκθεση οργανώνεται γύρω από δύο βασικούς άξονές μας λέει ο Κωνσταντίνος Νικολέντζος, αρχαιολόγος, αναπληρωτής γενικός διευθυντής, την ώρα που η Μαρία Κοντάκη, συντηρήτρια, Τμήμα Συντήρησης και Αρχαιομετρίας έχει ήδη ξεκινήσει τις τελευταίες κινήσεις για την οργάνωση των ευρημάτων στις προθήκες. Ο πρώτος άξονας, με τίτλο «Μικρές ηγεμονίες, μεγάλος πλούτος», συστήνει τη Μεσσηνία ως ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου, μέσα από ισχυρές τοπικές ηγεμονίες με κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά και υψηλό επίπεδο κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, από τον 17ο έως τον 14ο αιώνα π.Χ. και ο δεύτερος άξονας, «Πριν το Ανάκτορο.
Χάλκινο στέμμα με στεφάνη και χρυσό «αστέρι – άνθος» στην κορυφή. Φωτογραφικό Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας.
Οι άρχοντες του Ανω Εγκλιανού», φωτίζει την περίοδο κατά την οποία, από το τέλος της Μεσοελλαδικής εποχής και κατά την πρώιμη μυκηναϊκή περίοδο, αρχίζει να διαμορφώνεται στον Ανω Εγκλιανό ένα ισχυρό πολιτικό και οικονομικό κέντρο. Κάθε βήμα στην έκθεση μοιάζει με μια νέα σελίδα από το ημερολόγιο μιας ανασκαφής. Σύγχρονα και κατανοητά αναδεικνύεται η διαμόρφωση και η εξέλιξη της μυκηναϊκής πολιτισμικής ταυτότητας της Πυλίας, της σημερινής Μεσσηνίας, από τα τέλη της Μεσοελλαδικής έως και το τέλος της Υστεροελλαδικής εποχής (17ος – 13ος αι. π.Χ.). Πρόκειται για μια μακρά ιστορική διαδρομή που οδηγεί από τις πρώιμες τοπικές ηγεμονίες στη συγκρότηση ενός από τα σημαντικότερα μυκηναϊκά βασίλεια της ηπειρωτικής Ελλάδας, με κέντρο το ανακτορικό συγκρότημα του Ανω Εγκλιανού, γνωστό ως «Ανάκτορο του Νέστορος».
Στην έκθεση παρουσιάζονται 214 αντικείμενα από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας, προερχόμενα από ανασκαφές της Εφορείας, της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας και της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα. Περίοπτη θέση κατέχουν τα πρόσφατα και εξαιρετικής σημασίας ευρήματα από τον λακκοειδή τάφο του λεγόμενου «Γρύπα–Πολεμιστή» καθώς και τα επίσης πρόσφατα εντυπωσιακά ευρήματα από τους θολωτούς τάφους στον λόφο του Ανω Εγκλιανού, τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό της ελληνικής πρωτεύουσα, ευρήματα της ανασκαφής του Jack Davis και της Sharon Stocker, καθώς και ένα μοναδικό «στέμμα» μυκηναϊκών χρόνων από το Ρούτσι της Μεσσηνίας από την ανασκαφή Γ.Σ. Κορρέ.
Οπως περιγράφουν στον «Ε.Τ.» οι αρχαιολόγοι και υπεύθυνοι της έκθεσης, «δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στους ίδιους τους ανασκαφείς, στο έργο Ελλήνων και ξένων αρχαιολόγων που συνέβαλαν καθοριστικά στη γνώση μας για την περιοχή, δίνοντας την ευκαιρία στον επισκέπτη να έρθει σε επαφή με λιγότερο ορατές πτυχές της αρχαιολογικής έρευνας και μελέτης. Πρόκειται, όπως λένε χαρακτηριστικά, για «ένα είδος φόρου τιμής στους ανθρώπους που έσκαψαν, μελέτησαν και ανέδειξαν αυτά τα ευρήματα».
Χρυσόδετος σφραγιδόλιθος από αχάτη. Απεικονίζεται σκηνή μονομαχίας δύο πολεμιστών πάνω από τη σορό τρίτου. © Palace of Nestor Excavations, Department of Classics, University of Cincinnati / photo: Jeff Vanderpool.
Αποκαλύψεις που κάνει το Ανάκτορο
Η έκθεση ολοκληρώνεται με το ανάκτορο, έναν χώρο «γεμάτο χρώματα», όπως μαρτυρούν οι τοιχογραφίες που εκτίθενται… Επίσης περισσότερες από 1.000 πήλινες πινακίδες έχουν βρεθεί στο Ανάκτορο του Νέστορα. Καταγράφουν οικονομικές δραστηριότητες σχετικές με τομείς όπως η γεωργία, η κτηνοτροφία και η παραγωγή διαφόρων προϊόντων και περιέχουν πολύτιμα στοιχεία για την πολιτική οργάνωση, τις διοικητικές διαδικασίες, το προσωπικό του Ανακτόρου αλλά και επαγγελματίες όπως τεχνίτες, βοσκούς, αρωματοποιούς και κεραμείς.
Οι εμβληματικές κουκουβάγιες
Μία από τις ιστορίες της έκθεσης έχει πρωταγωνίστριες τις χαρακτηριστικές «κουκουβάγιες» της Μεσσηνίας. Χρυσά ελάσματα σε σχήμα γλαύκας, με διπλωμένα φτερά, βρέθηκαν στον Θολωτό Τάφο IV της Πύλου, στον Θολωτό Τάφο Α του Κακοβάτου και στον Θολωτό Τάφο 3 της Περιστεριάς. Το νυκτόβιο αυτό πτηνό φαίνεται πως είχε ιδιαίτερη σημασία για την πρώιμη μυκηναϊκή Μεσσηνία, είτε ως σύμβολο του θανάτου είτε ως έμβλημα των τοπικών ηγεμονιών.
Οπως αφηγείται η ίδια η έκθεση, ο αείμνηστος ανασκαφέας Σπύρος Μαρινάτος είχε συνδέσει αυτά τα ευρήματα με παραδόσεις της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και με πιθανές μετακινήσεις πληθυσμών από την Αθήνα προς τη Μεσσηνία. Ετσι, οι κουκουβάγιες λειτουργούν στην έκθεση ως συμβολικά αντικείμενα, ως έμβλημα των τοπικών ηγεμονιών.
Ταυτόχρονα στην έκθεση γίνεται νοηματική σύνδεση με αντικείμενα από τη Μεσσηνία που εκτίθενται ήδη στη μόνιμη έκθεση του ΕΑΜ και ο επισκέπτης μπορεί να τα επισκεφτεί.
Διάρκεια Εκθεσης: 26.05.2026 – 31.10.2026
- Διεύθυνση: 28ηςΟκτωβρίου (Πατησίων) 44, Αθήνα 10682
- Τηλ: + 30 213214 4856
- Email:eam@culture.gr
- Ιστοσελίδα: namuseum.gr
