Μάρω Βαμβουνάκη στον ΕΤ: Μόνο η ειλικρίνεια υπόσχεται θεραπεία

Με τη διεισδυτική ματιά της, η οποία συνδυάζει τη λογοτεχνική ευαισθησία με την ψυχολογική γνώση, η συγγραφέας αποδομεί το αόρατο βάρος που κουβαλάμε μέσα μας. Δεν μιλά για τον πραγματικό ένοχο, αλλά για τον ενοχικό: εκείνον τον αθώο βασανισμένο που νιώθει μόνιμα φταίχτης. Ενα βιβλίο λυτρωτικό, γραμμένο με ειλικρίνεια και αγάπη, που μας καλεί να σπάσουμε τα δεσμά των μάταιων τύψεων. Είχα τη χαρά να συνομιλήσω μαζί της για αυτήν την εσωτερική απελευθέρωση.

Κυρία Βαμβουνάκη, στο νέο βιβλίο σας γράφετε τη φράση «Είμαστε οι ενοχές μας». Πώς φτάνει ένας άνθρωπος, που δεν έχει διαπράξει κανένα πραγματικό σφάλμα, να ορίζεται ολόκληρος από ένα μόνιμο, άδικο αίσθημα φταιξίματος;

– Από πάρα πολύ νωρίς, στην αρχή της ζωής, οι άνθρωποι προσπαθούμε να πείσουμε τον άλλον μέσα από τρόπους περίεργους. Να τον τρομάξουμε, να τον κάνουμε να μας λυπηθεί, για να μας ακούσει και να μας υπακούσει. Το μωρό θρηνεί δυνατά ακατάβλητο ώσπου να το πάρουμε αγκαλιά, η μητέρα σύντομα θα του λέει: «Αν δεν κάνεις αυτό που ζητά η μανούλα, εκείνη θα πάθει κακό»! Θα ακολουθήσουν κανονισμοί της οικογένειας, του σχολείου, της κοινωνίας… Πρέπει ή να ενταχθείς ή να αποστατήσεις ακάλυπτος. Ετσι, καρπίζει η αδυναμία μας για τύψεις ισοβίως. Γιατί ξεκινά τούτη η τάση; Δύσκολο να το κατανοήσει κανείς. Φτάνεις να υποθέτεις πως κάτι συμβαίνει στη φύση του ανθρώπου – τα ιερά βιβλία το αποκαλούν «προπατορικό αμάρτημα». Οι πρωτόπλαστοι βγήκαν από τον κήπο της Εδέμ και μπήκαν στον κόσμο ως φταίχτες. Ηδη ένοχοι και ενοχικοί. Τα ιερά αρχαία κείμενα, είτε πιστεύεις στον Θεό είτε όχι, κρύβουν αλήθειες αρχέγονες.

Κάνετε έναν πολύ ξεκάθαρο και συγκλονιστικό διαχωρισμό ανάμεσα στον «ένοχο» και τον «ενοχικό». Γιατί η ανθρώπινη ψυχή, και μάλιστα η πιο αγνή και αθώα, τείνει να γίνεται ο πιο σκληρός και άδικος δικαστής του εαυτού της;

– Τι άλλο να πω για την πηγή των τύψεων που εξαρχής εμφανίζει ο ψυχισμός μας; Είναι στην πρωτόγονη ανάγκη του ανθρώπου να χειριστεί τον άλλον κατά το συμφέρον του. Για την επιβίωσή του, για την επιθυμία του. Από βρέφος! Τέτοιες ανταλλαγές μεταξύ των προσώπων κάθε ηλικίας μάς κάνουν κάποια στιγμή ενόχους και κατόπιν ενοχικούς. Θέλει πολλή δουλειά ύστερα να συνέλθεις…

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδεικνύεται πώς αυτές οι μάταιες ενοχές «ροκανίζουν» τις σχέσεις μας, τις αποφάσεις μας, ακόμα και τη σωματική μας υγεία. Με ποιον τρόπο αυτό το εσωτερικό σαμποτάζ μεταμορφώνει έναν άνθρωπο σε «θύμα των θυμάτων»;

– Οσο πιο νωρίς, σε πολύ τρυφερές ηλικίες, καταγράφεται μία παράταιρη ιδέα, μία φοβία, ένα τραύμα τόσο δυσκολότερα σβήνεται μετά. Και το να βλέπεις στο βλέμμα της μαμάς σου πως υποφέρει από εσένα που κλαις όλη νύχτα, που δεν τρως, που δεν μαθαίνεις να κάνεις κακά στο γιογιό, αρχίζεις και υποθέτεις πως μάλλον είσαι κακό παιδί. Το κακό παιδί μέσα μας θα μας ακολουθεί σε όλα τα χρόνια της ζωής μας, με χίλιους τρόπους και αφορμές, από τους πιο λογικούς μέχρι τους πιο ανόητους ή καταστροφικούς. Αλλοιώνεσαι! Θα μου πείτε: «Και πώς διαπαιδαγωγούμε ένα μικρό παιδάκι;». «Δεν ξέρω», θα σας πω! Δεν περιγράφεται το κρυφό ένστικτο και όσα συλλαμβάνει. Τα πιο σοβαρά από τα ανθρώπινα δεν περιγράφονται. Οι γενικοί κανόνες της ψυχολογίας συχνά καταντούν κλισέ. Κλισέ άσχετα ή ανεπαρκή για την πολυπλοκότητα ενός συγκεκριμένου προσωπικού περιστατικού. Η ύπαρξη έχει κι άλλα επίπεδα πάνω από την επιστήμη της Ψυχολογίας.

Η γραφή σας, για άλλη μία φορά, χαρακτηρίζεται από μια βαθιά, σχεδόν ιαματική ειλικρίνεια. Πόσο δύσκολο είναι για τον σύγχρονο άνθρωπο, που έχει μάθει να ζει μέσα στην εικόνα και την επιφάνεια, να κοιτάξει κατάματα αυτόν τον εσωτερικό του τύραννο και να βάλει όρια;

– Πολύ όμορφο αυτό που λες, Γιούλη: Η ιαματική ειλικρίνεια! Μα, μόνο η ειλικρίνεια υπόσχεται θεραπεία, μόνο η ειλικρίνεια δένει και σφιχτοδένει σχέσεις. Κάθε ψευδής στάση σπέρνει και καλλιεργεί νευρώσεις στο τέλος. Οντως, δεν είναι εύκολη η εντιμότητα μέσα στον κόσμο που κυκλοφορούμε, τόσο εικονικός, υποκριτικός, κίβδηλος κόσμος… Αλλά, πίστεψέ με, το να φέρεσαι ψεύτικα και ανέντιμα σε οδηγεί στο τέλος σε χειρότερες περιπέτειες. Υπάρχει νομοτέλεια, λειτουργούν πνευματικοί νόμοι.

Διαβάζοντας το βιβλίο «Ο ενοχικός άνθρωπος», ένιωσα ότι, πέρα από μια βαθιά ψυχογραφική μελέτη, είναι και μια κραυγή για την ανάγκη της αληθινής αγάπης προς τον εαυτό μας. Είναι, τελικά, η αυτογνωσία και η αποδοχή τα μόνα αντίδοτα για να σπάσει αυτός ο σκοτεινός κύκλος;

– Σωστά αυτά, αλλά, για να πω την αλήθεια, τελευταία έχει παραγίνει η συμβουλή: Αγάπα τον εαυτό σου! Συγχώρεσε τον εαυτό σου! Βρες τα με τον εαυτό σου! Η αυτογνωσία είναι η μόνη και πρωταρχική λύτρωση! Μειώνουμε, έτσι, την αξία του άλλου, του «αγαπάτε αλλήλους», της σχέσης, της συγχώρεσης. Το πρωταρχικό στην πρόοδο της ζωής δεν είναι ακριβώς η αυτογνωσία, αλλά η γνώση της αλήθειας. Ακόμα και ο Φρόιντ, που τόση αξία έδωσε στην κατανόηση του εαυτού, ακόμα και του υποσυνείδητου, καταλήγει ότι η ψυχική υγεία εξαρτάται από τη σχέση μας με την πραγματικότητα, τη μέσα, αλλά και την έξω μας πραγματικότητα. Είναι φορές που αγαπώντας τον εαυτό αγαπάμε και τον άλλον και είναι φορές που αγαπώντας τον άλλον αγαπάμε τον εαυτό. Εχει πλήθος δρόμους το ατέρμονο ταξίδι προς την αγάπη. Το μόνο ζητούμενο του ανθρώπου, τελικά.