Λίνα Μενδώνη: Με το Εθνικό Αρχείο Μνημείων δημιουργήσαμε τις τεχνολογικές υποδομές που απαιτεί η πολιτιστική διαχείριση του 21ου αιώνα

Η νέα εφαρμογή «Παυσανίας» για κινητές συσκευές, όπως παρουσιάστηκε σήμερα μεταξύ άλλων εφαρμογών του νέου, ολοκληρωμένο ψηφιακού οικοσυστήματος του Εθνικού Αρχείου Μνημείων στο πλαίσιο της ημερίδας «Εθνικό Αρχείο Μνημείων: Μνήμη και μέλλον για την πολιτιστική κληρονομιά» που οργάνωσε η Διεύθυνση Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, εμπλουτίζει την επίσκεψη σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς τόπους της Επικρατείας. Ο επισκέπτης- χρήστης του Παυσανία μπορεί να επιλέξει τα σημεία που τον ενδιαφέρουν και να δημιουργήσει τη δική του εξατομικευμένη διαδρομή που παρέχει τη δυνατότητα ηχητικής αφήγησης στα ελληνικά και στα αγγλικά, προσφέροντας έναν εύχρηστο και σύγχρονο τρόπο γνωριμίας με μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία σε ολόκληρη τη χώρα.

Κατά την ημερίδα την οποία άνοιξε η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη στην Εθνική Πινακοθήκη παρουσιάστηκε το ολοκληρωμένο ψηφιακό οικοσύστημα του Εθνικού Αρχείου Μνημείων ένα έργο που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και υλοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της ΔΔΕΑΜ του Υπουργείου Πολιτισμού, η πλήρης αναβάθμιση του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου, οι εφαρμογές που αναπτύχθηκαν γύρω από αυτό, καθώς και οι επιστημονικές συνεργασίες που εξασφάλισαν τον εμπλουτισμό του περιεχομένου του. Σήμερα το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο περιλαμβάνει στοιχεία για περισσότερα από 17.000 ακίνητα μνημεία, 3.160 αρχαιολογικούς χώρους, 404 ιστορικούς τόπους, 818 ζώνες προστασίας και 237 μουσεία, ενώ η νέα αναβαθμισμένη πλατφόρμα ενσωματώνει νέες λειτουργίες και πολιτιστικές διαδρομές, διευρύνοντας περαιτέρω τις δυνατότητές του ως εργαλείου προστασίας, επιστημονικής έρευνας, εκπαίδευσης και τουριστικής ανάδειξης.

Στο πλαίσιο της ημερίδας παρουσιάστηκαν από τα στελέχη της Διεύθυνσης Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων η πλήρης αναβάθμιση του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου. Το σύστημα έχει πλέον μετεξελιχθεί σε μια κεντρική πλατφόρμα γνώσης και πληροφόρησης για τα μνημεία, τους αρχαιολογικούς χώρους και τους ιστορικούς τόπους της Επικράτειας. Παράλληλα, παρουσιάστηκε ο σχεδιασμός της νέας υπηρεσίας ψηφιακής αδειοδότησης ‘Archeo-Adeies’, η οποία υλοποιείται μέσω του gov.gr σε συνεργασία με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας. Μέσω του έργου για τη Διαλειτουργικότητα των Πληροφοριακών Συστημάτων της Δημόσιας Διοίκησης, καθίσταται πλέον δυνατή η ψηφιακή υποβολή και παρακολούθηση αιτημάτων για ενέργειες σε μνημεία ή στο περιβάλλον τους, εκσυγχρονίζοντας και απλοποιώντας τις διαδικασίες με απόλυτη διαφάνεια για πολίτες και επιχειρήσεις.

«Το Εθνικό Αρχείο Μνημείων» τόνισε, «αφορά συγχρόνως στο παρελθόν και στο μέλλον. Αποτελεί την οργανωμένη συλλογική μνήμη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, αλλά και τη βασική υποδομή πάνω στην οποία οικοδομείται το μέλλον της, το μέλλον της έρευνας, της προστασίας, της διαχείρισης και της αξιοποίησής της επ’ αγαθώ της κοινωνίας. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν αποτελεί απλώς ένα σύνολο υλικών καταλοίπων του παρελθόντος. Αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και βασικό κοινωνικό αγαθό. Αποτελεί ζωτικό στοιχείο της ιστορικής συνέχειας και της συλλογικής μας ταυτότητας, και παράλληλα πολύτιμο κεφάλαιο με τεράστια αναπτυξιακή δυναμική. Η προστασία της δεν εξαντλείται στη φυσική διατήρηση των μνημείων. Περιλαμβάνει εξίσου τη διατήρηση του γνωσιακού και του συναισθηματικού φορτίου που τα συνοδεύει: της ιστορίας και του συμβολικού περιεχομένου που θέτουν το πλαίσιο της κατανόησης και της ερμηνείας τους, τα διατηρούν επίκαιρα και σημαντικά στο παρόν, και τα καθιστούν κληροδότημα για το μέλλον, διασυνδέοντάς τα με τις γενιές που έπονται».

Η κ. Μενδώνη για τη σημασία της γνώσης και της τεκμηρίωσης της άσκησης αποτελεσματικής πολιτικής προστασίας, είπε πως «η συστηματική και αναλυτική καταγραφή, η τεκμηρίωση και η οργάνωση της πολιτιστικής πληροφορίας αποτελούν θεμελιώδη προϋπόθεση, κάθε αποτελεσματικής πολιτικής προστασίας και ανάδειξης. Όσο πληρέστερη, ακριβέστερη και χρονικά επικαιροποιημένη είναι η γνώση μας για τα μνημεία, τόσο πιο εμπεριστατωμένη, ασφαλής και αποτελεσματική καθίσταται η μεσοπρόθεσμη και η μακροπρόθεσμη διαχείρισή τους».

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι η συνειδητή στρατηγική επιλογή του Υπουργείου Πολιτισμού. «Το αποφασιστικό βήμα πραγματοποιήθηκε, είπε η Υπουργός, όταν θέσαμε τον ψηφιακό μετασχηματισμό στο επίκεντρο της στρατηγικής μας, καθιστώντας την ενσωμάτωση των σύγχρονων τεχνολογιών, σε όλες τις επιστημονικές και διοικητικές διαδικασίες των Υπηρεσιών του. Μέσω της αξιοποίησης των εθνικών πόρων του Υπουργείου Πολιτισμού και των χρηματοδοτικών δυνατοτήτων των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών ταμείων, υλοποιήθηκε και συνεχίζει να εξελίσσεται ένα εκτεταμένο πρόγραμμα έργων ψηφιοποίησης, τεκμηρίωσης και ανάπτυξης πληροφοριακών συστημάτων. Η προσπάθεια αυτή δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη επιμέρους εφαρμογών, αλλά αποβλέπει στη δημιουργία μόνιμων και διαλειτουργικών υποδομών για την πολιτιστική διαχείριση του 21ου αιώνα».

Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής, είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει σε πλήρη παραγωγική λειτουργία το Εθνικό Αρχείο Μνημείων. « Όχι ως θεωρητική σύλληψη ή αποσπασματικό σύνολο βάσεων δεδομένων», σημείωσε η Λίνα Μενδώνη,  «αλλά ως ένα σύνθετο και ολοκληρωμένο ψηφιακό οικοσύστημα, το οποίο όσο εμπεδώνεται, εμπλουτίζεται και επεκτείνει τις υποδομές και τις λειτουργίες του, τόσο περισσότερο επιτρέπει σε όλους μας να γνωρίζουμε, ανά πάσα στιγμή, την ταυτότητα, τη θέση, την κατάσταση διατήρησης, το νομικό καθεστώς και τη διαχειριστική κατάσταση των στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς σε ολόκληρη την Επικράτεια».

«Ταυτόχρονα, το οικοσύστημα αποτελεί εργαλείο επιστημονικής έρευνας, διοικητικής διαχείρισης, αναπτυξιακού σχεδιασμού και δημόσιας πρόσβασης στη γνώση. Και επιμένω στον αναπτυξιακό σχεδιασμό, απαραίτητη προϋπόθεση του οποίου είναι η διαφάνεια και η ορθολογική αξιοποίηση του χρόνου στη διαδικασία των αδειοδοτήσεων».

Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε και στον δεύτερο πυλώνα του Εθνικού Αρχείου Μνημείων, το πληροφοριακό σύστημα Ψηφιακών Συλλογών Κινητών Μνημείων, σημειώνοντας ότι μέσα σε λίγα χρόνια από την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας του το 2021, ο αριθμός των καταγραφών σχεδόν διπλασιάστηκε, προσεγγίζοντας το ένα εκατομμύριο, γεγονός που το καθιστά ένα από τα σημαντικότερα αποθετήρια πολιτιστικής πληροφορίας της χώρας.

Εστιάζοντας στους επόμενους στρατηγικούς στόχους του Υπουργείου, η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε: «Η επόμενη φάση του στρατηγικού σχεδιασμού προδιαγράφεται ακόμη πιο φιλόδοξη. Η ανάπτυξη γνωσιακών βάσεων, η διασύνδεση και η διαλειτουργικότητα συνόλων πολιτιστικών δεδομένων από διαφορετικές πηγές, η αξιοποίηση προηγμένων εργαλείων αναζήτησης, ανάλυσης και ερμηνείας και η σύνδεσή τους με τις υποδομές του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης “ΦΑΡΟΣ” δημιουργούν πλέον νέες προοπτικές για τη μελέτη και τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς».

Το  Εθνικό Αρχείου Μνημείων, αποτελεί το θεμέλιο για την επόμενη ημέρα της πολιτιστικής διαχείρισης: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη, είπε η Υπουργός, δεν υποκαθιστά τον επιστήμονα. Δεν αντικαθιστά τον αρχαιολόγο, τον ιστορικό, τον συντηρητή, τον τεκμηριωτή. Ενισχύει όμως θεαματικά τις δυνατότητές τους να επεξεργάζονται, να συσχετίζουν και να αξιοποιούν τεράστιους όγκους πληροφορίας. Για να είναι όμως αυτό εφικτό, απαιτείται ένα θεμέλιο: Αξιόπιστα, τεκμηριωμένα, δομημένα και διαλειτουργικά δεδομένα. Αυτά ακριβώς παρέχει το Εθνικό Αρχείο Μνημείων. Αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία θα οικοδομηθούν οι εφαρμογές του αύριο. Αποτελεί τη μνήμη που καθιστά δυνατή την καινοτομία. Αποτελεί την υποδομή που επιτρέπει στην πολιτιστική κληρονομιά να εισέλθει με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης».