Σε πανικό η Τουρκία για τη σχέση Ελλάδας – Ισραήλ

Αν και είναι υπερβολικό ή και αφελές να συνδυάζεται η στρατηγική αυτή σχέση με κοινή δράση των δύο κρατών κατά τρίτης χώρας, στη συγκεκριμένη περίπτωση την Τουρκία, μια ματιά στα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών στον Τύπο της γειτονικής χώρας δείχνει ότι έχει καταληφθεί από πανικό, όπως αποδεικνύεται από την επίκληση ευφάνταστων σεναρίων από «ειδικούς».

Κεντρικό ρόλο σε αυτά τα σενάρια έχει η υπόθεση περί κοινής δράσης κατά των τουρκικών δυνάμεων του «Αττίλα» στα Κατεχόμενα της Κύπρου, με τις σχετικές αναφορές να έχουν λάβει χαρακτήρα «χιονοστιβάδας» κάποια στιγμή. Τα όσα γράφονται, ακούγονται και λέγονται κινούνται αρκετές φορές σε ένα πλαίσιο φαντασιοπληξίας και συνωμοσιολογίας, αποκαλύπτουν όμως και τους μύχιους φόβους της Άγκυρας ότι μία χώρα με πολύ ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις όπως το Ισραήλ, σε περίπτωση μιας κρίσης με την Τουρκία που θα φτάσει και στο πεδίο (όπως στη Συρία π.χ.) και δεν μείνει στην ανταλλαγή «εμπρηστικών» ανακοινώσεων, μπορεί να βάλει στον πειρασμό το Τελ Αβίβ να απαντήσει με επίθεση στις δυνάμεις του «Αττίλα», ιδίως αν κάνει πράξη ο Ερντογάν τους λεονταρισμούς για πλήγμα κατά του Ισραήλ!

Το γεγονός μάλιστα ότι ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, απάντησε σε ερώτηση στην Εθνοσυνέλευση της χώρας του με τη χρήση «πολεμικής» ορολογίας για τις εξελίξεις στην περιοχή, αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται απλώς για υπερβολές των τουρκικών ΜΜΕ, αλλά για στάση που υποδαυλίζεται από την κυβέρνηση της χώρας.

Την ανησυχία αυτή της Άγκυρας εντείνει το γεγονός ότι στην περίπτωση αυτή δεν καλύπτεται από το άρθρο 5 της ιδρυτικής διακήρυξης του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας σε τυχόν ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσότερων κρατών-μελών της Συμμαχίας. Είναι αυτονόητο ότι όσο θράσος και αν διαθέτει η Τουρκία, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη η εφαρμογή της αρχής της συλλογικής άμυνας σε εδάφη που κατέχει παράνομα.

Η επίθεση

Το κύριο περιστατικό πρόσφατα, το οποίο όξυνε την ανησυχία της Τουρκίας για στρατιωτική δράση εναντίον της και δημιούργησε εικόνα «παράκρουσης» στα ΜΜΕ της, είναι η επίθεση του Ισραήλ στη αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στη Συρία, μετά τις πληροφορίες περί σχεδιαζόμενης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην εγκατάσταση. «Δεν θα επιτρέψουμε σε οποιαδήποτε οντότητα να απειλήσει την ασφάλειά μας», διαμήνυσε από την πλευρά του ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραέλ Κατζ, καθιστώντας σαφές ότι σε περίπτωση που χρειαστεί η στρατιωτική δράση κατά της εγκαταστάσεων των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στη Συρία θα επαναληφθεί.

Ενδεικτικό της περιπλοκότητας της κατάστασης είναι ότι παρότι οι αμερικανο-ισραηλινές σχέσεις δεν βρίσκονται στην πιο «θερμή» φάση τους, οι υποστηρικτικές δηλώσεις των δράσεων της Τουρκίας στην περιοχή από τον πρέσβη των ΗΠΑ και ειδικό απεσταλμένο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη Συρία, Τομ Μπάρακ, προκάλεσαν σάλο στην Ουάσιγκτον και μάλιστα μέσα στο περιβάλλον των Ρεπουμπλικανών.

Αύριο οι υπογραφές στη συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα»

Όσον αφορά την Ελλάδα και το Ισραήλ, αυτό το οποίο πραγματικά υπάρχει είναι η στρατηγική συνεργασία των Ενόπλων Δυνάμεων των δύο χωρών σε μια σειρά από τομείς, με αμοιβαίο όφελος. Τη Δευτέρα 31/8/2026 υπογράφεται στο Τελ Αβίβ από τις ισραηλινές εταιρίες και τη Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων του ΓΕΕΘΑ, η συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», η οποία έχει προϋπολογισμό 3.035 εκατ. ευρώ και στην οποία θα συμμετέχουν ελληνικές εταιρίες κατά 25% (δηλαδή περισσότερα από 750 εκατ. ευρώ). Πρόκειται για την ανάπτυξη του αντιαεροπορικού, αντιβαλλιστικού και αντι – drone θόλου, με ενιαίο και ολιστικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου και με εκχώρηση στην Ελλάδα του πηγαίου κώδικα, που αποδεικνύει και τον βαθμό ανάπτυξης της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κρατών.

Και η «Ασπίδα του Αχιλλέα» όμως ερμηνεύεται μέσω «διαστρεβλωτικών φακών» στη γειτονική χώρα, με σχόλια για «περικύκλωση» του Αιγαίου και «αντι-τουρκική συμμαχία», παρότι το συγκεκριμένο project, το οποίο εντάσσεται στην μεταρρύθμιση «Ατζέντα 2030» των Ενόπλων Δυνάμεων, έχει καθαρά αμυντικό ρόλο. Προφανώς για την Άγκυρα, όπως και στην υποτιθέμενη «αποστρατιωτικοποίηση», η Ελλάδα δεν δικαιούται να λαμβάνει μέτρα για την προστασία της εδαφικής της κυριαρχίας και πρέπει να περιμένει το «μοιραίο» από μια γειτονική χώρα που έχει επεκτατικά σχέδια και διατηρεί τεράστια αποβατική δύναμη, τη «Στρατιά του Αιγαίου» έναντι των ελληνικών νησιών. Ενδεικτική είναι και η αντίδραση της Άγκυρας, την Πέμπτη που πέρασε, στην παρουσία drones των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στη Ρόδο.

Η Τουρκία παρατηρεί με ανησυχία επίσης ότι Ελλάδα και Ισραήλ συνεργάζονται και σε άλλους τομείς, μεταξύ των οποίων στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (GSI), με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Μήνυμα

Δύο πρόσφατες επισκέψεις άλλωστε έστειλαν μήνυμα σχετικά με τη σταθερότητα στις σχέσεις Ελλάδας – Ισραήλ. Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ, στρατηγός Δημήτριος Χούπης, πραγματοποίησε πρόσφατα επίσκεψη στο Ισραήλ, στο πλαίσιο της οποίας συναντήθηκε με τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων του Ισραήλ (IDF), αντιστράτηγο Eyal Zamir. Από την άλλη πλευρά, η νέα πρέσβης του Ισραήλ στην Αθήνα, Πνινάτ Γιανάι, επέλεξε η πρώτη της επίσημη συνάντηση με Έλληνα αξιωματούχο να είναι με τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ, στρατηγό Δημήτριο Χούπη, στο Πεντάγωνο.

Ειδικό ρόλο στη σχέση Ελλάδας – Ισραήλ που συνεισφέρει σε προστιθέμενη αξία είναι η αναβάθμιση των δυνατοτήτων του Πολεμικού Ναυτικού της χώρας μας. Τελευταίο παράδειγμα είναι η ανακοίνωση για την απόκτηση δύο φρεγατών τύπου FREMM κλάσης Bergamini από την πλευρά της χώρας μας το 2028-2029, που σε συνδυασμό με τις 3 FDI (Belharra) μέχρι τις αρχές του 2027 και την 4η μέχρι το 2028, όπως και με την αναβάθμιση των ΜΕΚΟ, δείχνει ότι αλλάζουν τα πάντα και στους συσχετισμούς ισχύος στη θάλασσα.

Η προσοχή στον αραβικό κόσμο – Ασκήσεις διπλωματικής ισορροπίας για την Αθήνα

Μέσα σε αυτή την κατάσταση είναι γεγονός ότι η Ελλάδα από την πλευρά της καλείται, παρά τις σχέσεις στρατηγικής συνεργασίας με το Ισραήλ, να επιδείξει ευελιξία και να τηρήσει λεπτές διπλωματικές ισορροπίες όσον αφορά τις σχέσεις της με τον αραβικό κόσμο, ιδίως με χώρες με τις οποίες διατηρεί παραδοσιακά φιλικές σχέσεις. Παρά τις φιλικές σχέσεις της με το Τελ Αβίβ. η Αθήνα έχει ξεκαθαρίσει ότι αποδέχεται πλήρως το δικαίωμά του Ισραήλ στην άμυνα, όπως έχει επισημάνει και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, αλλά διαφωνεί με ενέργειες που εκφεύγουν των ορίων της αναλογικότητας στις επιθέσεις που δέχεται.

Αίγυπτος

Είναι ξεκάθαρο επίσης ότι η Ελλάδα διατηρεί στενές σχέσεις με αρκετές χώρες του αραβικού κόσμου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Αίγυπτος. Παρότι είναι μία από τις ελάχιστες μουσουλμανικές χώρες που διατηρεί διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ και τήρησε προσεκτική στάση στο θέμα της Γάζας έναντι του Τελ Αβίβ, δεν παύει να έχει μεγάλες ευαισθησίες στο ζήτημα της αντίδρασης κατά των επιθέσεων στη Χαμάς, οι οποίες είχαν μεγάλες απώλειες μεταξύ του άμαχου πληθυσμού. Δεν πρέπει επίσης να αγνοεί κάποιος την ύπαρξη στη χώρα σημαντικού αριθμού ριζοσπαστικοποιημένου πληθυσμού, των «Αδελφών Μουσουλμάνων», οι οποίοι έφτασαν στο σημείο, έστω και πρόσκαιρα, να ανέλθουν στην εξουσία, με τη βοήθεια και της Άγκυρας. Αυτή η βοήθεια έφερε άλλωστε ακόμη πιο κοντά την Ελλάδα και την Αίγυπτο μετά την κυβερνητική μεταβολή, με την προσέγγιση να αποτυπώνεται στη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ, που υπέγραψαν ως υπουργοί Εξωτερικών των δύο κρατών ο Νίκος Δένδιας και ο Σάμεχ Σούκρι, στις 6 Αυγούστου 2020, ακυρώνοντας στην πράξη το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Δεν είναι τυχαίο επίσης ότι νυν υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, έχει πολύ συχνή επικοινωνία το τελευταίο χρονικό διάστημα με τον ομόλογό του της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, στις οποίες επισημαίνεται η σημασία της στρατηγικής εταιρικής σχέσης Ελλάδας και Αιγύπτου, καθώς και η προοπτική περαιτέρω διεύρυνσης της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών σε κρίσιμους τομείς, όπως στην οικονομία, στις επενδύσεις και στην ενέργεια. Ιδιαίτερη σημασία έχει βέβαια και το ζήτημα της Ιερά Μονής του Σινά.

Ενδεικτική επίσης των καλών σχέσεων της Ελλάδας με την Αίγυπτο στον αμυντικό τομέα είναι η διεξαγωγή και φέτος της κοινής διακλαδικής άσκησης «Μέδουσα», με τη συμμετοχή επίσης των Ενόπλων Δυνάμεων της Κύπρου, στην Κρήτη, από 9 μέχρι 16 Σεπτεμβρίου. Το ίδιο που ισχύει για την Αίγυπτο, κατ’ αντιστοιχία ισχύει και για άλλες αραβικές χώρες με τις οποίες η Ελλάδα διατηρεί παραδοσιακά φιλικές σχέσεις. Κάποιες εξ αυτών πάντως, όπως τα ΗΑΕ, έχουν εξομαλύνει τις σχέσεις τους με το Ισραήλ τα τελευταία χρόνια, με αφετηρία τις Συμφωνίες του Αβραάμ και διατηρούν στενές σχέσεις με την Ελλάδα, με την οποία έχουν υπογράψει συμφωνία αμυντικής συνεργασίας.

Οι ελληνικοί Patriot

Πιο περίπλοκη έχει καταστεί η σχέση της Ελλάδας με τη Σαουδική Αραβία μετά την υπογραφή του αμυντικού συμφώνου με την Τουρκία και το Πακιστάν. Η Αθήνα επιθυμεί να έχει καλές σχέσεις με το Ριάντ και «έχει βάλει πλάτη» εμπράκτως στην επιθέσεις από τους Χούθι στη χώρα, με νέες καταρρίψεις drones από την ελληνική πυροβολαρχία Patriot της ΕΛΔΥΣΑ και την εβδομάδα που πέρασε. Το αν θα παραμείνουν όμως οι ελληνικοί Patriot στη Σαουδική Αραβία θα εξεταστεί από το ΚΥΣΕΑ με κριτήριο τόσο τις επιχειρησιακές ανάγκες της χώρας μας, όσο και οικονομικό, καθώς η παραμονή είναι πολυδάπανη και θα πρέπει να τηρήσει και η συγκεκριμένη χώρα της Μέσης Ανατολής όλες τις υποχρεώσεις για τις οποίες έχει δεσμευθεί (μεταξύ των οποίων και η αναβάθμιση του συστήματος).