«Πόκερ» με Λιβύη και Αίγυπτο για άμυνα και ενέργεια - Η διπλωματία της Ελλάδας και τα τούρκικα παιχνίδια

Με τη Λιβύη υπάρχουν τα γνωστά προβλήματα με το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το ιδιότυπο καθεστώς της ύπαρξης ουσιαστικά δύο κυβερνήσεων στη χώρα, με έδρα την Τρίπολη και τη Βεγγάζη αντίστοιχα.

Η Ελλάδα προσπαθεί να εξισορροπήσει, αν μη τι άλλο, την τουρκική επιρροή και στα δύο «τμήματα» μιας de facto διαιρεμένης χώρας και ταυτόχρονα να εξουδετερώσει τις συνέπειες του ανυπόστατου μνημονίου που στρέφεται ευθέως κατά των κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Με την Αίγυπτο υπάρχει μια σταθερή φιλική σχέση, η οποία λειτούργησε και λειτουργεί ως άξονας σταθερότητας στην ταραγμένη ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.

«Καμπανάκια»

Πρόσφατα, όμως, υπήρξαν ενδείξεις ότι η Αγκυρα προσπαθεί να μπει σφήνα σε αυτήν τη σχέση αξιοποιώντας ζητήματα τριβής, όπως το καθεστώς της Ιεράς Μονής του Σινά ή και ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, στο τμήμα που θα μπορούσε θεωρητικά να αφορά και την Αίγυπτο. «Καμπανάκι», επίσης, χτύπησε πρόσφατα τόσο από τις κοινές αεροπορικές ασκήσεις Αιγύπτου-Τουρκίας όσο και από την τετραμερή των ΥΠΕΞ Αιγύπτου, Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας στο Κάιρο. Αν και δεν υπήρξε σε καμία περίπτωση κάποια «μοιραία» εξέλιξη στις διμερείς σχέσεις, στο υπουργείο Εξωτερικών λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για τη διατήρηση της στενής συνεργασίας με την Αίγυπτο σε όλα τα μεγάλα ζητήματα που αφορούν την περιοχή.

Ειδικότερα, όσον αφορά τη Λιβύη και τα όσα συμβαίνουν εκεί, είναι αλήθεια ότι η περίπτωση της συγκεκριμένης χώρας αποτελεί case study για τη διαχείρισή της. Η Αθήνα προσπαθεί, πάντως, να περάσει το μήνυμα ότι μια πλήρης εξομάλυνση των σχέσεων μπορεί να έχει ουσιαστικό αντίκρισμα και να είναι αμοιβαία επωφελής για τις δύο χώρες. Σε αυτήν την κατεύθυνση ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, επισκέφθηκε, στις 27 Απριλίου, τη Λιβύη, όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, και τον ασκούντα χρέη υπουργού Εξωτερικών, Ταχέρ Αλ Μπαούρ.

Κατά τη συνάντηση, αποφασίστηκε να ενεργοποιηθεί Μικτή Επιτροπή, η οποία θα απασχολείται με τα ζητήματα αιχμής στις διμερείς σχέσεις, όπως και να προχωρήσει η συζήτηση των τεχνικών επιτροπών Ελλάδας και Λιβύης που αφορούν την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, με στόχο μια διευθέτηση με αμοιβαία επωφελή τρόπο.

Ακολούθησε σχετικά πρόσφατα, στις 10/6/2026, η επίσκεψη της υφυπουργού Εξωτερικών, Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, στην Τρίπολη, όπου είχε και η ίδια συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας, με την ευκαιρία της δεύτερης συνεδρίασης της Κοινής Τεχνικής Επιτροπής Λιβύης-Ελλάδας για την Οριοθέτηση Θαλάσσιων Συνόρων.

Διαβουλεύσεις

Κινητικότητα επιδεικνύει την ίδια στιγμή η Αθήνα και στις σχέσεις της με τη Βεγγάζη, χωρίς να απουσιάζουν και εκεί τα αντιφατικά μηνύματα από την άλλη πλευρά. Στις 15 Ιουνίου, τόσο ο Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο Γιώργος Γεραπετρίτης συναντήθηκαν σε Μέγαρο Μαξίμου και υπουργείο Εξωτερικών αντίστοιχα με τον υπαρχηγό Γενικής Διοίκησης του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του ισχυρού άνδρα της Βεγγάζης, Χαλίφ Χαφτάρ. Πέραν των άλλων, συζήτησαν και για το Μεταναστευτικό, το οποίο «καίει» την ελληνική πλευρά, καθώς η Κρήτη και η Γαύδος δέχονται μεγάλη πίεση, με συγκυριακές αυξομειώσεις, με τον Σαντάμ Χαφτάρ να φέρεται, σύμφωνα με πληροφορίες, να συμφώνησε στη συνεργασία με την Ελλάδα για τη μείωση των ροών.

Πριν από λίγες μέρες, όμως, ο Σαντάμ Χαφτάρ, σε μια κίνηση που ερμηνεύεται και ως μήνυμα ότι ανεξαρτήτως των προθέσεων της Αθήνας αυτός είναι που από την ανατολική πλευρά της Λιβύης έχει αναλάβει να διατηρεί δίαυλο επικοινωνίας με την Αγκυρα, συναντήθηκε στη Βεγγάζη με τον επικεφαλής της τουρκικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (MIT), Ιμπραχίμ Καλίν, έναν άνθρωπο του στενού περιβάλλοντος του Τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Δεν είναι η πρώτη φορά που συναντήθηκαν, πάντως, ενώ σε κάθε επαφή το «άλλοθι» είναι ότι οι δύο πλευρές συζητούν για τη συνεργασία στους τομείς της ασφάλειας και των πληροφοριών και τη δημιουργία ενιαίου λιβυκού στρατού με υποτιθέμενο στόχο τη σταθεροποίηση της ευρύτερης περιοχής.

ΝΕΕΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ

Ενεργειακοί κολοσσοί αλλάζουν το τοπίο

Γεγονός είναι, πάντως, ότι την ίδια ώρα που η Τουρκία συνεχίζει να προσπαθεί για τη διατήρηση ερεισμάτων στην Ανατολική Λιβύη, η επιρροή της στη Δυτική Λιβύη, με την οποία είχε προνομιακή σχέση λόγω της προσφοράς οπλισμού και στρατιωτικών βάσεων, δείχνει να εμφανίζει σημάδια σχετικής εξασθένησης. Αυτό δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι δεν διατηρεί ειδική σχέση με πρόσωπα όπως ο πρωθυπουργός Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά. Ομως, στην εξίσωση έχουν μπει και άλλοι διεθνείς «παίκτες», όπως εταιρίες ενέργειας των ΗΠΑ, που μέχρι ενός σημείου τουλάχιστον βλέπουν ανταγωνιστικά το τουρκικό ενδιαφέρον για αξιοποίηση κοιτασμάτων κ.λπ.

Σε μια «σολομώντεια» λύση η Εθνική Εταιρία Πετρελαίου της Λιβύης (NOC) υπέγραψε συμφωνίες με διεθνείς κοινοπραξίες για την εξερεύνηση υδρογονανθράκων, στις οποίες συμμετέχουν η ισπανική Repsol, η κρατική εταιρία Türkiye Petrolleri της Τουρκίας, η ιταλική Eni και η Qatar Energy, όπως επίσης ο όμιλος MOL της Ουγγαρίας. Η Τρίπολη επέλεξε, όμως, τελικά, να δώσει άδειες έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων σε τεμάχια που δεν γειτνιάζουν με την ελληνική ΑΟΖ, παρόλο που αρχικά περιλαμβάνονται στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας.

Παραχωρήσεις

Η Λιβύη είχε ήδη παραχωρήσει, τον Φεβρουάριο που πέρασε, περιοχές εξερεύνησης σε εταιρίες όπως η Chevron, η Eni, η Qatar Energy και η Repsol, στο πλαίσιο του πρώτου από το 2007 γύρου αδειοδότησης. Η εμπλοκή της Chevron στην ενεργειακή εξίσωση της Λιβύης μόνο αμελητέα δεν μπορεί να θεωρηθεί, ιδίως αν λάβει κανείς υπ’ όψιν τη δυναμική είσοδό της στον τομέα των ερευνών υδρογονανθράκων στην Ελλάδα, όπως στο «Block 10» (στο Νότιο Ιόνιο), σε ποσοστό 70% σε κοινοπραξία με την HELLENiQ ENERGY (που διατηρεί το 30%).

Αλλωστε, οι ΗΠΑ πιέζουν για την επανένωση της χώρας με στόχο την ομαλή αξιοποίηση των ενεργειακών κοιτασμάτων. Ενεργό ρόλο τόσο στα ενεργειακά ζητήματα στη Λιβύη όσο και στις πολιτικές εξελίξεις φέρεται να έχει και ο ειδικός σύμβουλος του ΥΠΕΞ των ΗΠΑ για την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, Μασάντ Μπούλος, ο οποίος διαθέτει απευθείας πρόσβαση στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Το ερώτημα, βεβαίως, είναι πώς θα διαμορφωθεί η τελική εξίσωση, ιδίως όσον αφορά την Τουρκία.

ΟΛΟ ΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ

Οι σχέσεις με το Κάιρο και τα τουρκικά «παιχνίδια»

Οσον αφορά την περίπτωση της Αιγύπτου, στα όσα μικρά και μεγάλα «αγκάθια» στις διμερείς σχέσεις προαναφέρθηκαν, θα πρέπει να προστεθεί και η κοινή αεροπορική άσκηση Τουρκίας-Αιγύπτου, στις 11 Ιουνίου 2026, με συμμετοχή μαχητικών πολλαπλών ρόλων και κοινές επιχειρησιακές αποστολές. Επιχειρώντας, πάντως, μία «αποδραματοποίηση» της συγκεκριμένης ενέργειας αμυντικές πηγές στην Ελλάδα υπενθυμίζουν ότι η Πολεμική Αεροπορία της χώρας μας συμμετείχε πριν από λίγες ημέρες στην πολυεθνική άσκηση TLP (Tactical Leadership Programme) που πραγματοποιήθηκε στην Αίγυπτο, με σκοπό την ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και της γεωπολιτικής συνεργασίας. Στην άσκηση συμμετείχαν αεροσκάφη Mirage 2000-5 της 331 Μοίρας από την 114 Πτέρυγα Μάχης.

Κανονικά συνεχίζεται, επίσης, η προετοιμασία για τη μεγάλης κλίμακας διακλαδική άσκηση Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου «Μέδουσα», η οποία θα διεξαχθεί στην ευρύτερη περιοχή της Κρήτης το φθινόπωρο που έρχεται. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, να υπάρξει το φθινόπωρο και τριμερής συνάντηση των υπουργών Αμυνας των ίδιων χωρών.

Αλλά και σε διπλωματικό επίπεδο οι επαφές συνεχίζονται σε καλό κλίμα, προκειμένου να ξεπεραστούν οι «παρεξηγήσεις» που οδήγησαν στη ρηματική διακοίνωση της Αιγύπτου στον ΟΗΕ τον Ιούλιο του 2025, λόγω του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού που είχε προηγηθεί. Μια εξήγηση, πάντως, για την ορισμένες φορές επαμφοτερίζουσα στάση του Καΐρου το τελευταίο διάστημα είναι οι φιλικές σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ, τις οποίες προσπαθεί να εκμεταλλευτεί, προφανώς, η Αγκυρα για τη δημιουργία «αντισυσπείρωσης».

Ο θρησκευτικός παράγοντας

Μπορεί η Αίγυπτος να είναι από τις ελάχιστες χώρες του αραβικού κόσμου που διατηρούν διπλωματικές σχέσεις με το Τελ Αβίβ και οι ενέργειές της να χαρακτηρίζονται από σύνεση, αλλά ουδείς αγνοεί ότι ο πληθυσμός της τεράστιας αυτής χώρας είναι μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα στη μεγάλη πλειονότητα. Δεδομένο που η κυβέρνηση Σίσι δεν μπορεί να αγνοήσει.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών δεν εφησυχάζει, πάντως, και παρακολουθεί στενά την κατάσταση στο ζήτημα των σχέσεων της Τουρκίας με την Αίγυπτο, αλλά και της Ελλάδας με την ίδια χώρα. Την Τρίτη που πέρασε, ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε μία ακόμη τηλεφωνική επικοινωνία, τη δεύτερη σε διάστημα δύο εβδομάδων, με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελατί, με τον οποίο συζήτησε όχι μόνο για την πρόοδο της στρατηγικής εταιρικής σχέσης Ελλάδας και Αιγύπτου, αλλά και για τη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η μεγάλη εικόνα, πάντως, είναι ότι παρά τις επιμέρους αντιφατικές κινήσεις από Τρίπολη, Βεγγάζη και Κάιρο, η διατήρηση καλών σχέσεων με την Αθήνα είναι προς το κοινό συμφέρον όλων. Η Ελλάδα είναι ο σταθερός δίαυλος προς την Ε.Ε., διαθέτοντας ισχυρές Ενοπλες Δυνάμεις που συμβάλλουν στη σταθερότητα στην περιοχή και παράλληλα διατηρεί καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Και αυτή η μεγάλη εικόνα συμβάλλει με τη σειρά της στο να υπάρχει αισιοδοξία στην Αθήνα ότι παρά τις «σειρήνες» οι χώρες της περιοχής δεν θα προχωρήσουν σε ενέργειες που ουσιαστικά στρέφονται κατά των συμφερόντων τους.