Η πρόσφατη ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Ελλάδα, πέρα από τη διπλωματική της διάσταση, προσφέρει μια εξαιρετική ευκαιρία εθνικού αναστοχασμού. Οι αναφορές του στην αρχαία ελληνική αντίληψη της φιλοπατρίας, της αριστείας και της αφοσίωσης στην πολιτική κοινότητα μας αναγκάζουν να αναρωτηθούμε τι απέγιναν οι αξίες που κάποτε προσφέραμε στην ανθρωπότητα;
Δρ Δημήτριος Γκίκας,
Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας, Επιστημονικός συνεργάτης Φιλοσοφικής Σχολής ΕΚΠΑ
Ο ευρύτερος ελλαδικός χώρος, πέρα από κατοικία ενός ένδοξου αρχαίου λαού, υπήρξε η κοιτίδα θεμελιωδών ιδεών του δυτικού πολιτισμού. Εδώ γεννήθηκε η δημοκρατική σκέψη, καλλιεργήθηκε η φιλοσοφική αναζήτηση, αναδείχθηκε η αρετή ως προϋπόθεση του επιδιωκόμενου βίου και η ελευθερία ως υπέρτατο πολιτικό αγαθό. Εδώ ο άνθρωπος έμαθε να αναζητά το δίκαιο, να αμφισβητεί την αυθεντία και να αντιλαμβάνεται την προσφορά στην πατρίδα ως καθήκον που υπερβαίνει το ατομικό συμφέρον.
Οι παραπάνω διαπιστώσεις ακούστηκαν από τα χείλη ενός ξένου ηγέτη, αναγκάζοντάς μας να παραδεχτούμε ότι η σημερινή Ελλάδα έχει χάσει κάτι πολύ σημαντικότερο από την οικονομική ή γεωπολιτική της ισχύ. Εχει απολέσει την ικανότητα να διατυπώνει ένα συλλογικό όραμα.
Ποια είναι σήμερα η ελληνική αντίληψη για τον κόσμο; Ποιο αξιακό σύστημα καθοδηγεί τις εθνικές μας επιδιώξεις; Ποιο πρότυπο κοινωνίας επιθυμούμε να οικοδομήσουμε; Και, κυρίως, ποια θέση διεκδικούμε στον σύγχρονο πολιτισμό, πέρα από εκείνη του διαχειριστή μιας ένδοξης ιστορικής κληρονομιάς; Διότι είναι φανερό ότι αντί να αξιοποιούμε δημιουργικά την πνευματική μας παράδοση, αρκούμαστε να την επικαλούμαστε επετειακά, σαν να αποτελεί μουσειακό έκθεμα και όχι ζωντανή πηγή έμπνευσης.
Συχνά ακούγεται πως μία επιστροφή στο παρελθόν ή μία εξιδανικευμένη αναπαραγωγή του δεν οδηγεί σε τίποτε παραπάνω από μια άγονη προγονολατρία. Χρειάστηκε ένας ξένος ηγέτης να μας δείξει ότι η επιστροφή στο παρελθόν μπορεί να αποτελέσει «νόστο», μια επιθυμητή, δηλαδή, επιστροφή στις ρίζες μας, μια ώριμη επανασύνδεση με τις αξίες που διαμόρφωσαν την ιστορική μας ταυτότητα: την αρετή, την ανδρεία, τη φιλοπατρία, την ελευθερία, αλλά και την ανθρωπιά, την αλληλεγγύη και την ταπεινοφροσύνη που εμπλούτισαν την παράδοσή μας στους χριστιανικούς και βυζαντινούς αιώνες.
Πρωτίστως, όμως μας θύμισε την αξία της Παιδείας, αυτής που διαμορφώνει ελεύθερους ανθρώπους, υπεύθυνους πολίτες και προσωπικότητες με ιστορική συνείδηση, κριτική σκέψη και αίσθηση καθήκοντος. Η Ελλάδα δεν μπορεί να αρκείται στο να υπενθυμίζει στον κόσμο τι προσέφερε πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Οφείλει να αναρωτηθεί τι μπορεί να προσφέρει στα επόμενα εκατό. Η απάντηση απαιτεί πολιτική ηγεσία με ιστορική επίγνωση, πνευματικό βάθος και, πάνω απ’ όλα, εθνικό όραμα. Χρειάστηκε, λοιπόν, ένας ξένος ηγέτης να μας θυμίσει ποιοι ήμασταν. Θα χρειαστεί, όμως, ένας Έλληνας ηγέτης να μας δείξει ποιοι μπορούμε να γίνουμε…
