Η εκλογή του Κωνσταντίνου Κουκά στη θέση του προέδρου του Τμήματος Τοπικών Αρχών του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης δεν αποτελεί απλώς μια προσωπική διάκριση, αλλά μια κορυφαία εθνική επιτυχία για την ελληνική Αυτοδιοίκηση. Για πρώτη φορά στα χρονικά του θεσμού, ένας Ελληνας αιρετός καταλαμβάνει ένα από τα ανώτατα αξιώματα στο Στρασβούργο, αναλαμβάνοντας την ευθύνη να εκπροσωπήσει χιλιάδες δήμους και κοινότητες από 46 διαφορετικά κράτη. Πρόκειται για μια θέση με τεράστια πολιτική επιρροή, καθώς το Κογκρέσο αποτελεί τον θεματοφύλακα της τοπικής δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Η κατάκτηση αυτής της θέσης από έναν Ελληνα σηματοδοτεί την ενίσχυση της χώρας μας στον ευρωπαϊκό αυτοδιοικητικό θεσμικό χάρτη.

Ο Κωνσταντίνος Κουκάς, έχοντας διαγράψει μια σταθερή πορεία από τη δημαρχία της Μυκόνου έως τα έδρανα των Βρυξελλών και του Στρασβούργου, μεταφέρει πλέον τη φωνή της Ελλάδας εκεί όπου διαμορφώνονται οι κατευθυντήριες γραμμές για το μέλλον των τοπικών κοινωνιών. Οπως υπογραμμίζει, με την παρουσία του εγγυάται ότι οι ιδιαιτερότητες της ελληνικής Περιφέρειας και της νησιωτικότητας θα βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού διαλόγου. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Κωνσταντίνος Κουκάς αναλύει τη σημασία αυτής της σημαντικής και ιστορικής πρωτιάς και περιγράφει την αποστολή του σε μια κρίσιμη συγκυρία για τη σταθερότητα στην Ευρώπη. Με λόγο θεσμικό εξηγεί πώς η εμπειρία του από την ελληνική πραγματικότητα γίνεται «πυξίδα» για τη διαχείριση μεγάλων προκλήσεων παραμένοντας πάντα πιστός στις ρίζες του και στον στόχο για μια Αυτοδιοίκηση ισχυρή, αυτόνομη και σύγχρονη.

Η εκλογή σας ως πρώτου Ελληνα προέδρου στο Τμήμα Τοπικών Αρχών του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης αποτελεί μια ιστορική πρωτιά. Τι σηματοδοτεί αυτή η εξέλιξη;

Η εκλογή αυτή αποτελεί μια ιδιαίτερα τιμητική εξέλιξη, όχι μόνο σε προσωπικό επίπεδο, αλλά κυρίως για την ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση. Πρόκειται όντως για μια ιστορική πρωτιά, καθώς για πρώτη φορά ένας Ελληνας αιρετός αναλαμβάνει την προεδρία του Τμήματος Τοπικών Αρχών στο Κογκρέσο Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, του θεσμικού δηλαδή οργάνου που εκπροσωπεί όλους τους δήμους και τις κοινότητες της Ευρώπης. Είναι αποτέλεσμα συνέπειας, θεσμικής παρουσίας και συστηματικής δουλειάς τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και μια αναγνώριση της πορείας της ελληνικής Αυτοδιοίκησης στο ευρωπαϊκό περιβάλλον. Σε αυτή την πορεία, η συμβολή της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας υπήρξε καθοριστική. Η εκλογή ενός αιρετού από έναν μικρό νησιωτικό δήμο του Νότου έχει και έναν επιπλέον ισχυρό συμβολισμό. Αποτελεί απόδειξη ότι ακόμη και η πιο απομακρυσμένη τοπική κοινωνία μπορεί να έχει δυνατή φωνή σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό είναι κάτι που θέλω να αναδείξω μέσα από τη θητεία μου: ότι κάθε δήμος, από τη Λαπωνία έως το τελευταίο νησί της Μεσογείου και τον Καύκασο, έχει ισότιμη φωνή στον ευρωπαϊκό διάλογο.

Ποιος είναι ο ρόλος του Κογκρέσου και ποια η δική σας αποστολή;

Το Κογκρέσο αποτελεί τη φωνή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην Ευρώπη, έναν θεσμικό χώρο όπου συναντώνται 46 διαφορετικά αυτοδιοικητικά συστήματα. Ο ρόλος μου απαιτεί ισορροπία και σύνθεση. Καλούμαι να συνδυάζω διαφορετικές  -συχνά αντικρουόμενες- φωνές, ακόμη και μέσα στα ίδια τα κράτη, και να αναδεικνύω τα στοιχεία που ενισχύουν τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης. Το Κογκρέσο δεν διστάζει να γίνεται δυσάρεστο προς τις κυβερνήσεις, όταν διαπιστώνει αποκλίσεις από τις αρχές της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτοδιοίκησης και παρεμβαίνει με σαφείς συστάσεις. Παράλληλα, στην ατζέντα του βρίσκονται κρίσιμα ζητήματα, όπως η εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε χώρες όπως η Τουρκία, η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, η παρακολούθηση της τοπικής Δημοκρατίας στη Γεωργία και το Αζερμπαϊτζάν, αλλά και η σταθερότητα στα Βαλκάνια. Ιδιαίτερα για χώρες που βρίσκονται σε πορεία ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση, η συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί θεμελιώδες κριτήριο για την ευρωπαϊκή τους προοπτική. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι, όπου ενισχύεται η Αυτοδιοίκηση, ενισχύεται ταυτόχρονα και η ποιότητα της δημοκρατίας. Αυτή είναι και η κατεύθυνση στην οποία πρέπει να κινηθούμε.

Πώς βλέπετε τη δική σας πορεία τα επόμενα χρόνια;

Η Αυτοδιοίκηση δεν είναι για μένα μια συγκυριακή επιλογή, αλλά μια σταθερή διαδρομή ευθύνης. Είναι ο χώρος όπου δοκιμάζεσαι καθημερινά και όπου οι αποφάσεις σου έχουν άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνία. Η αναφορά μου ήταν, είναι και θα παραμείνει η Μύκονος και τα νησιά μας. Εκεί έχουν δοκιμαστεί στην πράξη όλα όσα πιστεύω για τη διοίκηση και εκεί διαμορφώνεται η ουσιαστική σχέση με τους πολίτες. Η ευρωπαϊκή μου παρουσία λειτουργεί συμπληρωματικά προς αυτή τη διαδρομή. Στόχος μου είναι να μεταφέρω εμπειρίες και πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση, διατηρώντας πάντα ως σημείο αναφοράς τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.

Πόσο καθοριστική ήταν η διαδρομή σας στην Αυτοδιοίκηση για την εκλογή σας;

Η αιρετή πορεία μου στην Αυτοδιοίκηση ξεπερνά τα 15 χρόνια και έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τη δημόσια ευθύνη. Είμαι δικηγόρος και μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Σύρου, καθώς και γέννημα-θρέμμα Μυκονιάτης. Ζω και εργάζομαι στις Κυκλάδες. Εχω υπηρετήσει την Αυτοδιοίκηση σε όλα τα επίπεδα, ως περιφερειακός και δημοτικός σύμβουλος και για σχεδόν μία δεκαετία ως δήμαρχος Μυκόνου. Η εμπειρία αυτή μου έδωσε πλήρη εικόνα της λειτουργίας της διοίκησης, αλλά και των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι δήμοι, ιδιαίτερα οι νησιωτικοί και απομακρυσμένοι. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή μου εμπειρία -έχοντας εργαστεί στο παρελθόν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες και μέσα από τη συμμετοχή μου όλα αυτά τα χρόνια στο Συμβούλιο της Ευρώπης- μου επέτρεψε να αποκτήσω μια συνολική εικόνα των διαφορετικών διοικητικών μοντέλων που εφαρμόζονται στην Ευρώπη.

Η συμμετοχή μου στη διοίκηση της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας αποτελεί κεντρικό σημείο της πορείας μου, καθώς εκεί διαμορφώνεται η συλλογική φωνή της Αυτοδιοίκησης σε εθνικό επίπεδο.

Ποια συγκεκριμένα οφέλη μπορεί να αποκομίσει η Ελλάδα από τη δική σας παρουσία σε αυτή τη θέση;

Η παρουσία ενός Ελληνα σε αυτή τη θέση ενισχύει στην πράξη τη φωνή της ελληνικής Αυτοδιοίκησης σε ένα επίπεδο όπου διαμορφώνονται κρίσιμες πολιτικές. Δίνει τη δυνατότητα να αναδειχθούν με σαφήνεια οι ιδιαιτερότητες της χώρας μας, όπως η νησιωτικότητα και οι αυξημένες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, αλλά και να αξιοποιηθούν πρακτικές που μπορούν να προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα. Παράλληλα, δημιουργείται ένας πιο άμεσος δίαυλος σύνδεσης της χώρας με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, ενισχύοντας τη συμμετοχή της στον διάλογο για τη δημοκρατία σε τοπικό επίπεδο και ενδυναμώνοντας τη θέση της στο ευρωπαϊκό θεσμικό περιβάλλον.

Ποιες είναι οι βασικές προτεραιότητές σας;

Οι προτεραιότητές μου κινούνται σε τρεις βασικούς άξονες. Πρώτον, η ενίσχυση της εξωστρέφειας και της ορατότητας του Κογκρέσου, ώστε να έχει πιο ενεργή παρουσία και ουσιαστική απήχηση στις τοπικές κοινωνίες.

Δεύτερον, η ενδυνάμωση της πολιτικής του παρέμβασης, ώστε η φωνή των τοπικών αρχών να εκφράζεται πιο καθαρά και να λαμβάνεται υπόψη στις ευρωπαϊκές εξελίξεις.

Και τρίτον, η ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους. Οι νέοι πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών, γιατί η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς τη δική τους συμμετοχή.

Πού βρίσκεται η ελληνική Αυτοδιοίκηση σε σχέση με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα;

Η ελληνική Αυτοδιοίκηση έχει κάνει σημαντικά και ορατά βήματα προόδου, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα που σχετίζονται με τον βαθμό αυτοτέλειας και την αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων της. Είμαι βέβαιος ότι το επόμενο διάστημα μπορούμε να κάνουμε ένα ουσιαστικό βήμα μπροστά. Με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, που αναμένεται να αποτελέσει νόμο τους επόμενους μήνες, υπάρχει η δυνατότητα να επιλυθούν ζητήματα που για χρόνια παρέμεναν σε εκκρεμότητα. Αλλωστε, αυτή η κατεύθυνση έχει ήδη αποτυπωθεί σε επίπεδο δέσμευσης από την ελληνική πλευρά. Ο αρμόδιος υπουργός, Θοδωρής Λιβάνιος, κατά την ολομέλεια του Κογκρέσου στο Στρασβούργο, τον Οκτώβριο του 2025, αναφέρθηκε στην πρόθεση υιοθέτησης αυτών των αλλαγών.