Η δεύτερη πολιτική ταυτότητα του Αλέξη Τσίπρα

Πίσω από την παρουσίαση του οικονομικού του προγράμματος υπάρχει κάτι ευρύτερο: η αναζήτηση μιας νέας ιδεολογικοπολιτικής ταυτότητας, όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για έναν χώρο της Κεντροαριστεράς που εξακολουθεί να αναζητά τον προσανατολισμό του μετά την κρίση, την υποχώρηση του παραδοσιακού δικομματισμού και τη βαθιά μεταβολή των κοινωνικών συσχετισμών.

Ο Τσίπρας γνωρίζει ότι δεν μπορεί να επιστρέψει με το ίδιο ιδεολογικό και πολιτικό λεξιλόγιο που τον ανέδειξε. Η εποχή του «αντιμνημονίου» έχει τελειώσει, η κοινωνία έχει αλλάξει και η σχέση της με την Ευρώπη, την οικονομία και το κράτος είναι πλέον διαφορετική. Γι’ αυτό και η σημερινή του ρητορική δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην παραγωγική ανασυγκρότηση, στις επενδύσεις, στους μισθούς, στην κοινωνική δικαιοσύνη, στους θεσμούς και στη μείωση των ανισοτήτων.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη μετατόπιση. Ο Τσίπρας δεν επιχειρεί να εγκαταλείψει την Αριστερά, αλλά να την επανατοποθετήσει σε ένα περιβάλλον όπου οι παλιές διαχωριστικές γραμμές έχουν χάσει μεγάλο μέρος της ισχύος τους. Το ερώτημα είναι εάν μπορεί να συγκροτήσει μια σύγχρονη πρόταση προοδευτικής διακυβέρνησης χωρίς να επιστρέψει είτε στον παλιό ριζοσπαστισμό είτε σε μια άχρωμη εκδοχή διαχείρισης που θα μπορούσε να εκφραστεί από οποιοδήποτε κεντροαριστερό κόμμα.

Γράφει ο Γιάννης Ράζος

Και εδώ αρχίζουν οι πραγματικές δυσκολίες.

Γιατί η Κεντροαριστερά δεν χρειάζεται απλώς ένα νέο πρόγραμμα. Χρειάζεται να απαντήσει σε ένα βαθύτερο ερώτημα: ποια κοινωνικά στρώματα θέλει να εκπροσωπήσει και ποιο οικονομικό μοντέλο προτείνει για τη χώρα. Η αναφορά στην ανάπτυξη και στις επενδύσεις δεν αρκεί από μόνη της, όπως δεν αρκεί και η επίκληση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το πραγματικό ιδεολογικό διακύβευμα βρίσκεται στο πώς συνδυάζονται η ανάπτυξη με την αναδιανομή, η επιχειρηματικότητα με την προστασία της εργασίας, η δημοσιονομική σταθερότητα με ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος και η ανταγωνιστικότητα με τη μείωση των ανισοτήτων.

Σε αυτό το πεδίο ο Τσίπρας θα κληθεί να αποδείξει ότι η μετατόπισή του δεν αποτελεί απλώς προσαρμογή στις εκλογικές ανάγκες της εποχής. Διότι άλλο πράγμα είναι η πολιτική ωρίμανση και άλλο η πολιτική μετάλλαξη. Το πρώτο μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα για έναν πρώην πρωθυπουργό που έχει κυβερνητική εμπειρία. Το δεύτερο, όμως, μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ταυτότητας, ιδιαίτερα σε έναν χώρο όπου η ιδεολογική συνέπεια εξακολουθεί να έχει σημασία.

Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση επιχειρεί να αξιοποιήσει ακριβώς αυτή την αντίφαση. Η υπενθύμιση του παρελθόντος του Τσίπρα και των επιλογών της περιόδου 2015-2019 αποτελεί έναν τρόπο να αμφισβητηθεί η αξιοπιστία της σημερινής του εικόνας. Υπάρχει, όμως, και εδώ ένα πολιτικό όριο. Η διαρκής επιστροφή στο παρελθόν μπορεί να είναι αποτελεσματική ως πολιτική άμυνα, δεν αποτελεί όμως από μόνη της απάντηση στις ανάγκες μιας κοινωνίας που έχει ήδη περάσει σε μια νέα εποχή.

Η πραγματική σύγκρουση, επομένως, δεν θα είναι μόνο ανάμεσα στον Τσίπρα και την κυβέρνηση. Θα είναι και ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το πού πρέπει να κινηθεί η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια. Από τη μία, μια κεντροδεξιά λογική που δίνει έμφαση στην ανάπτυξη, στις επενδύσεις, στη δημοσιονομική σταθερότητα και στη μεταρρύθμιση του κράτους. Από την άλλη, μια προοδευτική πρόταση που θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να συνδυάσει την οικονομική ανάπτυξη με μεγαλύτερη κοινωνική δικαιοσύνη και ισχυρότερες δημόσιες πολιτικές.

Σε αυτή τη μάχη, ο Τσίπρας έχει ένα πλεονέκτημα που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει: διαθέτει κυβερνητική εμπειρία και γνωρίζει πλέον από πρώτο χέρι ότι η πολιτική δεν είναι μόνο ιδέες και συνθήματα, αλλά και αριθμοί, περιορισμοί, συσχετισμοί και δύσκολες αποφάσεις. Έχει, όμως, και ένα σοβαρό μειονέκτημα: πρέπει να πείσει ότι η εμπειρία αυτή τον έκανε καλύτερο πολιτικό και όχι απλώς πιο προσεκτικό επικοινωνιακά.

Ίσως, τελικά, αυτή να είναι και η ουσία της επιστροφής του. Ο Τσίπρας δεν αναζητά απλώς έναν νέο τρόπο να μιλήσει για την οικονομία. Αναζητά μια νέα πολιτική θέση μέσα σε έναν χώρο που αλλάζει. Και η επιτυχία του θα κριθεί από το εάν θα καταφέρει να πείσει ότι η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς αλλαγή ύφους, αλλά αποτέλεσμα μιας βαθύτερης πολιτικής και ιδεολογικής ωρίμανσης.

Γιατί στην πολιτική μπορείς να αλλάξεις πρόγραμμα, ρητορική, ακόμη και συμμαχίες. Αυτό που δύσκολα αλλάζει είναι η σχέση σου με την ίδια σου την ιστορία. Και ο Τσίπρας, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, γνωρίζει ότι μια νέα διεκδίκηση της εξουσίας περνά πρώτα από την επανερμηνεία του δικού του πολιτικού παρελθόντος.