Μολονότι δεν τέθηκε ποτέ θέμα ασφάλειας στις πτήσεις,  οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ διερωτώνται τι θα γινόταν αν αυτό συνέβαινε τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο.

Έχουν περάσει σχεδόν τρια 24ωρα και δεν γνωρίζει κάποιος μα απόλυτη σαφήνεια αν το σύστημα εναέριας κυκλοφορίας μετά από τρεις δεκαετίες λειτουργίας έφτασε στα όρια του. Η εισαγγελική παρέμβαση ουσιαστικά δείχνει γρήγορα αντανακλαστικά από την πλευρά της δικαιοσύνης όμως η δήλωση του υπουργού Υποδομών κ. Χρίστου Δήμα ότι τα συστήματα θα αλλάξουν το 2028 τρομάζει με τις δυνατότητες του ελληνικού κράτους που ως γνωστόν κινείται στην περίμετρο των υψηλών πλεονασμάτων και δεν αναρωτιέται τι θα συμβεί αν κλονιστεί η τουριστική εικόνα της χώρας, της οποία η αγορά διαμορφώνει άμεσο ή έμμεσο έσοδο που αγγίζει πλέον το 30% του ΑΕΠ της χώρας !

Η εισαγγελική -έρευνα θα κληθεί να διαπιστώσει εάν στοιχειοθετείται το αδίκημα των επικίνδυνων παρεμβάσεων στη συγκοινωνία αεροσκαφών και, σε περίπτωση που επιβεβαιωθεί ότι υπήρξαν παρεμβολές σε όλες σχεδόν τις συχνότητες του FIR Αθηνών, να εντοπιστεί η προέλευσή τους. Αλλά εξετάζεται και το ενδεχόμενο βλάβης του ίδιου του συστήματος.

Η κυβέρνηση, μετά τη πρόσφατη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου αφού διαβεβαίωσε για ακόμη μία φορά ότι δεν προέκυψε ζήτημα ασφάλειας πτήσεων, προχώρησε στη σύσταση Ειδικής Επιτροπής διερεύνησης, προσπαθώντας να απαντήσει στο σοβαρό περιστατικό δυσλειτουργίας των συστημάτων αεροναυτιλίας που προκάλεσε έντονη αναστάτωση.

Στο πλαίσιο αυτό, δεν πέρασε απαρατήρητη η σκληρή γλώσσα που χρησιμοποίησε ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, κ. Χρίστος Δήμας, ο οποίος τόνισε ότι θα δοθούν άμεσα απαντήσεις για τα αίτια του προβλήματος. Όπως ανέφερε, βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ένορκη διοικητική εξέταση για την απόδοση ευθυνών, προκειμένου να μην επαναληφθεί αντίστοιχο περιστατικό στο μέλλον, υπογραμμίζοντας χαρακτηριστικά ότι, “θα πεσουν κεφάλια”. Παράλληλα, επισήμανε ότι οι επιβάτες δικαιούνται αποζημιώσεις για τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις, ενώ αντίστοιχο δικαίωμα διεκδίκησης έχουν και οι αερομεταφορείς.

FIR Αθηνών: Τι ισχύει με τις αποζημιώσεις

Το κρίσιμο, όμως, για τους ταξιδιώτες και τις εταιρείες είναι το ποιος θα πληρώσει για αυτή την αναταραχή. Ο υπουργός ανέφερε ότι «οι επιβάτες δικαιούνται αποζημιώσεις για τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις» και ότι «και οι αερομεταφορείς από την πλευρά τους έχουν δικαίωμα για ανάλογη διεκδίκηση».

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ενεργοποιείται ένας ενιαίος και αυτόματος μηχανισμός, όπου οι αεροπορικές καταβάλλουν υποχρεωτικά σε όλους κατ’ αποκοπήν χρηματική αποζημίωση και στη συνέχεια αποζημιώνονται απευθείας από το κράτος.

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο δικαιωμάτων επιβατών, ο πρώτος συνομιλητής του ταξιδιώτη παραμένει η αεροπορική που εκτελεί την πτήση. Η εταιρεία οφείλει να προσφέρει επιλογές επιστροφής χρημάτων ή εναλλακτικής μεταφοράς προς τον τελικό προορισμό, καθώς και παροχές «φροντίδας» ανάλογα με τη διάρκεια αναμονής και τις συνθήκες, όπως γεύματα, δυνατότητα επικοινωνίας και, όπου απαιτείται, διαμονή. Διαφορετικό σκέλος είναι η κατ’ αποκοπήν χρηματική αποζημίωση που προβλέπεται για ακυρώσεις ή μεγάλες καθυστερήσεις, με ποσά που φτάνουν έως 600 ευρώ ανάλογα με την απόσταση.

Η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι ο αερομεταφορέας μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωση καταβολής της κατ’ αποκοπήν χρηματικής αποζημίωσης όταν αποδείξει ότι η ακύρωση ή η μεγάλη καθυστέρηση οφείλεται σε «έκτακτες περιστάσεις» που δεν θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί ακόμη και αν είχαν ληφθεί όλα τα εύλογα μέτρα. Ωστόσο, οι υποχρεώσεις για φροντίδα και υποστήριξη του επιβάτη δεν παύουν να ισχύουν ακόμη και σε τέτοιες περιπτώσεις, κάτι που έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία όταν η αναμονή παρατείνεται και ο επιβάτης μένει «στον αέρα» για ώρες.

Τούτων δοθέντων, αυτό σημαίνει ότι ο επιβάτης απευθύνεται στην αεροπορική για επιστροφή χρημάτων ή αλλαγή πτήσης και για τα δικαιώματα υποστήριξης στο αεροδρόμιο. Η διεκδίκηση της κατ’ αποκοπήν χρηματικής αποζημίωσης είναι ξεχωριστή διαδικασία και κρίνεται από το αν η αιτία εμπίπτει ή όχι στις «έκτακτες περιστάσεις» και από το αν η αεροπορική μπορεί να τεκμηριώσει ότι έλαβε όλα τα εύλογα μέτρα. Σε κάθε περίπτωση, η ευρωπαϊκή ενημέρωση δικαιωμάτων επιβατών προβλέπει ότι ο ταξιδιώτης μπορεί να ζητήσει από την εταιρεία έγγραφη απάντηση και να προσφύγει στον αρμόδιο εθνικό φορέα επιβολής, εφόσον θεωρεί ότι δεν εφαρμόστηκαν τα δικαιώματά του στο πλαίσιο των κανόνων παροχών και υποστήριξης.

Από την πλευρά των εταιρειών, το δικαίωμα ανάλογης διεκδίκησης αφορά τη δυνατότητα να στραφούν νομικά κατά τρίτων φορέων ή παρόχων, εφόσον θεωρήσουν ότι υπάρχει υπαιτιότητα που τους προκάλεσε οικονομική ζημιά. Αυτό δεν ισοδυναμεί αυτόματα με δεδομένη κρατική αποζημίωση καθώς τέτοια ζητήματα κρίνονται κατά περίπτωση, με βάση το τι θα δείξουν οι τεχνικές και δικαστικές έρευνες, ωστόσο εγείρονται ζητήματα υπαιτιότητας των κρατικών φορέων τα οποία ενδεχόμενα θα οδηγήσουν σε υπέρογκες αποζημιώσεις των εταιρειών.

Από την πλευρά τους οι Ελεγκτές Εναέριας Κυκλοφορίας ζητούν από την ΥΠΑ να αναλάβει την ευθύνη για τα όσα συνέβησαν, διαφορετικά να επιληφθεί του θέματος η πολιτική ηγεσία, δηλαδή το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.

Μεταξύ άλλων σημειώνουν: «Ένα είναι βέβαιο ότι η κατάσταση με τον εξοπλισμό στην ΥΠΑ δεν μπορεί να παραμείνει ως έχει. Αν δεν γίνουν κινήσεις να αλλάξει, τότε το σύστημα της εναέριας κυκλοφορίας στη χώρα δεν θα μπορέσει να αντεπεξέλθει στην κυκλοφορία της επερχόμενης καλοκαιρινής περιόδου και γι’ αυτό δεν θα έχουν καμία ευθύνη οι Ε.Ε.Κ.».

Συνάντηση της Ειδικής Επιτροπής για το blackout στο FIR Αθηνών -Αποτύπωση συμβάντος και ενεργειών

Με τη διοίκηση και τα αρμόδια στελέχη της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), συναντήθηκε στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών & Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) για το blackout του FIR.

Στη συνάντηση, σύμφωνα με ανακοίνωση της ΥΠΑ, έγινε ενδελεχής συζήτηση επί των τεχνικών παραμέτρων του συμβάντος ώστε να καταγραφούν όλες οι πτυχές του θέματος, οι ενέργειες που έγιναν, και εν τέλει να φωτιστούν οι γενεσιουργές αιτίες.   Στην ίδια ανακοίνωση της ΥΠΑ γίνεται αποτύπωση του συμβάντος και των ενεργειών.

Συγκεκριμένα αναφέρεται:

Στις 4-1-2026 και ώρα 08:59 τοπική, η ΥΠΑ αντιμετώπισε τεχνικό πρόβλημα με τη μορφή συνεχούς παρεμβολής «θορύβου» στην ακρόαση των συχνοτήτων, προερχόμενη από διεγέρσεις (ακούσιες εκπομπές σήματος) των πομπών της Υπηρεσίας, όπως προέκυψε κατά την αρχική διερεύνηση. Αυτό επηρέασε ταυτόχρονα πολλαπλές συχνότητες που εξυπηρετούν το F.I.R. Αθηνών, ενώ παράλληλα υπήρξε δυσλειτουργία στις γραμμές τηλεφωνικής διασύνδεσης και στα κυκλώματα δεδομένων HELLASCOM.

Διαθεσιμότητα Συστημάτων

Τόσο τα πρωτεύοντα όσο και τα δευτερεύοντα (backup) Συστήματα Επικοινωνίας Φωνής (VCS) και Πομποδεκτών βρίσκονταν σε λειτουργία καθ’ όλη τη διάρκεια του συμβάντος. Ωστόσο, η παρεμβολή «θορύβου» μπλόκαρε τις συχνότητες.

Επιχειρησιακή Διαχείριση και Διερεύνηση

Με εντολή του Διοικητή της ΥΠΑ συγκλήθηκε άμεσα η Ομάδα Αντιμετώπισης Κρίσεων στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών (ΚΕΠΑΘΜ), με τη συμμετοχή του Υποδιοικητή Αεροναυτιλίας, του Γενικού Διευθυντή Αεροναυτιλίας και των Προϊσταμένων όλων των αρμόδιων Διευθύνσεων. Η Ομάδα ήταν σε διαρκή συντονισμό και επικοινωνία με εξωτερικούς φορείς και την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.

Με γνώμονα την ασφάλεια των πτήσεων και σε στενή συνεργασία με το EUROCONTROL για τη βέλτιστη διαχείριση της κυκλοφορίας στο F.I.R. Αθηνών, ο Έλεγχος Εναέριας Κυκλοφορίας προχώρησε αρχικά σε εκκένωση του F.I.R. Αθηνών. Μετά τις 12:00, η επιχειρησιακή λειτουργία του F.I.R. Αθηνών άρχισε να αποκαθίσταται σταδιακά ανάλογα με τις επιχειρησιακές συνθήκες και τη διαθεσιμότητα συχνοτήτων, προκειμένου να μειωθούν οι επιπτώσεις στα αεροδρόμια και το επιβατικό κοινό. Προς τούτο, εκδόθηκαν σχετικές αγγελίες ΝΟΤΑΜ για την επίσημη ενημέρωση της αεροπορικής κοινότητας.

Από την εκδήλωση του περιστατικού, πραγματοποιήθηκαν συντονισμένες ενέργειες διερεύνησης και αποκατάστασης, τόσο εντός του δικτύου της ΥΠΑ και των συστημάτων του ΚΕΠΑΘΜ, και ειδικότερα του VCS και Remote Control System (RCS), όσο και στις τηλεπικοινωνιακές υποδομές του παρόχου (ΟΤΕ). Οι ηλεκτρονικοί της ΥΠΑ κινητοποιήθηκαν σε όλους τους αναμεταβιβαστικούς σταθμούς, μεταξύ άλλων στον Υμηττό, Πήλιο, Θάσο, Ακαρνανικά, Μοναστήρι, Κέρκυρα, Ρόδο και Γεράνεια, προκειμένου να πραγματοποιηθεί επιτόπιος έλεγχος των συστημάτων. Οι έλεγχοι ολοκληρώθηκαν αργά το βράδυ της Κυριακής, δίχως να προκύψει κάποιο σχετικό στοιχείο που να συνδέεται άμεσα με το συμβάν.

Επιπρόσθετα, δόθηκε εντολή από τον Διοικητή να απογειωθεί το ειδικά εξοπλισμένο αεροσκάφος της ΥΠΑ, με τη συμμετοχή ηλεκτρονικών της Υπηρεσίας και ειδικού τεχνικού της ΕΕΤΤ, για τη στοχευμένη διερεύνηση του φάσματος συχνοτήτων από αέρος. Δεν καταγράφηκαν ενεργές εκπομπές που να συνδέονται με το τεχνικό πρόβλημα.

Για τη σε βάθος ανάλυση της αιτίας του προβλήματος (root cause), η ΥΠΑ παραμένει σε στενή συνεργασία με τον ΟΤΕ, σε όλα τα επίπεδα, στο πλαίσιο διασταύρωσης της αιτίας του συμβάντος και της συντονισμένης τεχνικής επεξεργασίας. Η μέχρι στιγμής διερεύνηση, φαίνεται να εντοπίζει το πρόβλημα σε τηλεπικοινωνιακές υποδομές και δεν ανέδειξε στοιχεία κυβερνοεπίθεσης στα συστήματα της ΥΠΑ.

Αποκατάσταση Συμβάντος

Οι συχνότητες του F.I.R. Αθηνών και τα συστήματα τηλεφωνικών γραμμών επιχειρησιακής επικοινωνίας επανήλθαν σε πλήρη λειτουργία από τις 17:00. Η  χωρητικότητα του εναερίου χώρου και η ροή της εναέριας κυκλοφορίας επανήλθε στα κανονικά επίπεδα από 17:45.

Η ταυτόχρονη εμφάνιση και αποκατάσταση των βλαβών σε διαφορετικά τεχνικά πεδία και διακριτά συστήματα, που δεν συνδέονται μεταξύ τους (π.χ. VCS, τηλεφωνικές και αναλογικές γραμμές, γραμμές HellasCom), χαρακτηρίζει την πρωτοφανή διάσταση του φαινομένου.

Εν εξελίξει Εκσυγχρονισμός Συστημάτων σχετικών με το Συμβάν

Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη η προμήθεια νέων συστημάτων πομποδεκτών και συστημάτων VCS. Πιο συγκεκριμένα:

* Προμήθεια 495 νέων Πομποδεκτών VHF VoIP από την «ROHDE & SCHWARZ HELLAS A.E.», με κόστος Σύμβασης 4.2εκ. ευρώ. Το έργο συμβασιοποιήθηκε ήδη στις 20-10-2025, και εντός των δύο πρώτων μηνών του 2026 αναμένεται η παράδοση των πρώτων συστημάτων, τα οποία εν συνεχεία θα εγκατασταθούν από ηλεκτρονικούς μηχανικούς της ΥΠΑ.

* Νέο VCS/RCS για το ΚΕΠΑΘΜ, με ανάδοχο την εταιρεία  SPACE HELLAS και κόστος σύμβασης  4.7εκ. ευρώ. Αναμένεται έκδοση απόφασης από το Ελεγκτικό Συνέδριο στις 13.01.2026 για την τροποποίηση της Σύμβασης.

Επισημαίνεται, αναφορικά με το περιστατικό της 4ης Ιανουαρίου 2026, ότι η άμεση τεχνική και επιχειρησιακή ανταπόκριση και ο επαγγελματισμός του προσωπικού της ΥΠΑ, και ιδιαίτερα των Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας και των Ηλεκτρονικών, επέτρεψαν τη διατήρηση της ασφάλειας των πτήσεων και την άρτια επιχειρησιακή και τεχνική διαχείριση.