Η διαβούλευση θα παραμείνει ανοιχτή σε σχόλια έως την 1^η Δεκεμβρίου. Σύμφωνα με την ηγεσία του Υπουργείου, με τις διατάξεις του νομοσχεδίου επιδιώκονται η ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της διαφάνειας κατά την εκπλήρωση των κοινωφελών σκοπών, με διασφάλιση της βούλησης των ιδρυτών/διαθετών και με τη βέλτιστη δυνατή αξιοποίηση του κοινωφελούς πλούτου της χώρας.

Ειδικότερα, κεντρικοί στόχοι είναι η ψηφιακή ιχνηλασιμότητα και η λογοδοσία, η αντιμετώπιση της αδράνειας χιλιάδων περιουσιών, η διευκόλυνση της φιλανθρωπικής δράσης και η αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων ακινήτων, εφόσον αυτό συνάδει με τον αρχικό σκοπό. Τέλος, καθιερώνεται μια σύντομη και ασφαλής διαδικασία για την οριστικοποίηση του κληρονομικού δικαιώματος του Δημοσίου.

Αντιμετωπιζόμενα προβλήματα

Οι νέες ρυθμίσεις έρχονται να επιλύσουν χρόνια προβλήματα δυσλειτουργίας, καθυστέρησης και αδιαφάνειας που είχαν δημιουργήσει ένα ασφυκτικό περιβάλλον στη διαχείριση των κοινωφελών πόρων. Τα προβλήματα αυτά είναι τα εξής:

α) Κατακερματισμένη και ελλιπής καταγραφή: Η καταχώριση σε επτά (7) διαφορετικά μητρώα οδηγούσε σε έλλειψη ομοιόμορφης αντιμετώπισης των κοινωφελών περιουσιών. Μεγάλος αριθμός ιδρυμάτων δεν υπέβαλε οικονομικές καταστάσεις, καθιστώντας αδύνατο τον έλεγχο της ορθότητας της διαχείρισης.

β) Αδράνεια Κοινωφελών Ιδρυμάτων: Δεν υπάρχει μηχανισμός για την αντιμετώπιση της αδράνειας. Χιλιάδες περιουσίες παρέμεναν και παραμένουν ανενεργές και ανεκμετάλλευτες επί δεκαετίες, με αποτέλεσμα να απομειώνονται συνεχώς και να μην εκτελείται ο σκοπός του ιδρυτή.

γ) Δυσλειτουργία Εκκαθάρισης: Οι συνεχείς παραιτήσεις των μεμονωμένα διορισμένων εκκαθαριστών, εκτελεστών διαθηκών ή κηδεμόνων σχολαζουσών κληρονομιών οδηγούσαν σε τεράστιες καθυστερήσεις στην εκκαθάριση των κληρονομιών.

δ) Ασφυκτικός & Ανεφάρμοστος Έλεγχος: Ο προληπτικός έλεγχος από τα περιφερειακά Συμβούλια ήταν χρονοβόρος και επιβράδυνε τις αποφάσεις. Παράλληλα, ο τακτικός διαχειριστικός έλεγχος δεν εφαρμόστηκε ποτέ στην πράξη.

Βασικές ρυθμίσεις και καινοτομίες

Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι θα ιδρυθούν τρεις νέοι φορείς:

α) Το Ηλεκτρονικό Μητρώο Κοινωφελών Περιουσιών (Η.Μ.ΚΟΙ.Π.) Πρόκειται για ένα νέο Κεντρικό Μητρώο που θα λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και θα έχει ως σκοπό τη συστηματική συλλογή και ψηφιακή ιχνηλασιμότητα, ώστε να υπάρχει καταγραφή της σχετικής περιουσίας των κοινωφελών και να είναι ευχερής και άμεσος ο έλεγχος των διοικήσεων. Η ανάρτηση όλων των πράξεων διαχείρισης (για συμβάσεις, επενδύσεις, οικονομικές καταστάσεις) καθίσταται υποχρεωτική, ώστε να αντιμετωπίζονται με ενιαίο τρόπο όλες οι διαχειριστικές πράξεις των ιδρυμάτων, όπως εκποίηση εκμίσθωση, μακροχρόνια εκμίσθωση, παροχή υποτροφιών και να εξασφαλίζεται η διαφάνεια, η λογοδοσία και η μεγιστοποίηση των εσόδων από την αξιοποίηση των περιουσιών.

Οι πράξεις δεν θα αναπτύσσουν έννομα αποτελέσματα μέχρι την ανάρτησή τους, θεσπίζοντας έναν αυστηρό μηχανισμό διαφάνειας. Τα στοιχεία θα είναι ελεύθερα προσβάσιμα.

β) Η ψηφιακή πλατφόρμα «e-diadoxi». Μέσω της πλατφόρμας αυτής θα διενεργείται άμεση και ενιαία καταγραφή των σχολαζουσών κληρονομιών, με σκοπό την αποτελεσματική εποπτεία τους, με πρόσθετη συνέπεια τη σύντμηση του χρόνου που απαιτείται για να περιέλθει μια σχολάζουσα κληρονομία στο Δημόσιο. Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπεται και η κατάργηση της διαδικασίας έκδοσης δικαστικών αποφάσεων για αναγνώριση κληρονομικού δικαιώματος του Δημοσίου και η αντικατάστασή της από μία διοικητική διαδικασία ασφαλή, ταχύτατη και με το ίδιο αποτέλεσμα. Τελικός σκοπός είναι ο αυτοματοποιημένος εντοπισμός κληρονομιών μέσω διαλειτουργικότητας με άλλα εθνικά μητρώα (Μητρώο Πολιτών, Διαθηκών).

γ) Το Ίδρυμα Διαχείρισης & Εκκαθάρισης Κληρονομιών και Αδρανών Περιουσιών (Ι.Δ.Ε.Κ.Α.Κ.Π.). Πρόκειται για ένα ευέλικτο ΝΠΙΔ ειδικού σκοπού. Αναλαμβάνει κεντρικά την προσωρινή και οριστική διοίκηση των αδρανών Κοινωφελών Ιδρυμάτων, την εκκαθάριση κληρονομιών υπέρ του Δημοσίου και τα καθήκοντα κηδεμόνα/εκτελεστή σε περιπτώσεις έλλειψης. Με τον τρόπο αυτό θα υπάρχει κεντρικός έλεγχος με βοήθεια ψηφιακών εργαλείων, ώστε άμεσα και γρήγορα να εντοπίζονται ιδρύματα από εκτελεστές και κηδεμόνες που πρέπει να επαναδραστηριοποιηθούν ή αντικατασταθούν, ώστε να μην υπάρχει κενό στην αξιοποίηση της περιουσίας ή απομείωση αυτής. Σκοπός είναι η κεντρική, οργανωμένη και ευέλικτη αντιμετώπιση της αδράνειας και των εκκρεμών υποθέσεων, με αντικατάσταση της σημερινής δυσλειτουργικής διαχείρισης.

Β. Αντιμετώπιση αδράνειας και εξυγίανση

Το νομοσχέδιο εισάγει για πρώτη φορά σαφή και αντικειμενικά κριτήρια για τον χαρακτηρισμό ενός ιδρύματος ως αδρανούς.

• Κριτήρια Αδράνειας: Ένα ίδρυμα χαρακτηρίζεται αδρανές εφόσον για τρία (3) συναπτά έτη, μεταξύ άλλων, δεν ανάρτησε οικονομικές καταστάσεις ή οι δαπάνες για τον κοινωφελή σκοπό υπολείπονται του 15% των ετήσιων εσόδων (ή 30% των εσόδων της τριετίας).
• Διαδικασία Επανενεργοποίησης: Μετά τη διαπίστωση αδράνειας, παρέχεται προθεσμία τριών (3) μηνών για την υποβολή Σχεδίου Επαναδραστηριοποίησης.
• Ανάληψη Διοίκησης: Εάν η προθεσμία παρέλθει άπρακτη ή το Σχέδιο κριθεί ανεπαρκές ή δεν τηρηθεί το σχέδιο επαναδραστηριοποίησης, η προσωρινή διοίκηση ανατίθεται στον Φορέα (Ι.Δ.Ε.Κ.Α.Κ.Π.), ο οποίος υποβάλλει αίτηση για την ανάληψη της οριστικής διοίκησης, μέσω δικαστικών αποφάσεων.

Γ. Εκσυγχρονισμός, έλεγχος και δωρεές

• Διαχειριστικός Έλεγχος και Λογοδοσία: Δημιουργείται Μητρώο Πιστοποιημένων Ελεγκτών και καθιερώνεται υποχρεωτικός τακτικός διαχειριστικός έλεγχος κάθε τρία (3) χρόνια. Οι ελεγκτές εκδίδουν Πιστοποιητικό Συμμόρφωσης (με ΔΠΧΑ) που αναρτάται στο Η.Μ.ΚΟΙ.Π. Σε περίπτωση ζημίας λόγω δόλου ή βαριάς αμέλειας, ακολουθεί πράξη καταλογισμού (σύμφωνα με τις διατάξεις για τους δημόσιους υπολόγους).
• Σύσταση Ιδρυμάτων: Η σύσταση απλοποιείται, απαιτώντας πλέον Κοινή Εγκριτική Απόφαση των συναρμόδιων Υπουργών και την υποβολή οικονομοτεχνικής μελέτης βιωσιμότητας (5ετίας).
• Δωρεές προς το Δημόσιο: Η διαδικασία γίνεται πλήρως ψηφιακή μέσω της πλατφόρμας e-Δωρεές. Η δωρεά χρηματικού ποσού θεωρείται αυτοδικαίως αποδεκτή με την πίστωση του ποσού στον ειδικό λογαριασμό, καταργώντας τη γραφειοκρατία.

Δ. Φορολογικά Κίνητρα

Το νομοσχέδιο θεσπίζει, επίσης, κίνητρα για την ενθάρρυνση της χρηματοδότησης των κοινωφελών σκοπών, εξασφαλίζοντας ίση φορολογική μεταχείριση.

• Φόρος Εισοδήματος: Απαλλάσσονται από τον φόρο εισοδήματος τα έσοδα των ενεργών κοινωφελών ιδρυμάτων/περιουσιών που είναι καταχωρισμένα στο Η.Μ.ΚΟΙ.Π. (συμπεριλαμβανομένων αντίστοιχων αλλοδαπών νομικών οντοτήτων της ΕΕ/ΕΟΧ).
• Φόρος Κληρονομίας/Δωρεών: Καθιερώνεται σαφής απαλλαγή από τον φόρο κληρονομίας και δωρεών για τα ανωτέρω καταχωρισμένα ιδρύματα/περιουσίες.
• Αλλοδαπά Ιδρύματα: Διευκρινίζεται ότι αλλοδαπά ιδρύματα δεν αποκτούν φορολογική έδρα στην Ελλάδα μόνο λόγω δραστηριοποίησης στη χώρα, επιλύοντας ζητήματα φορολόγησης.