Μέση αύξηση του ετήσιου διαθέσιμου εισοδήματος κατά 701 ευρώ ή 4,64%, περιορισμό της φορολογικής επιβάρυνσης και σημαντική υποχώρηση των δεικτών φτώχειας και εισοδηματικών ανισοτήτων προβλέπει για το 2027 το σχέδιο του προϋπολογισμού (Draft Budgetary Plan – DBP) της ελληνικής κυβέρνησης, το οποίο υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Τα στοιχεία προκύπτουν από ειδική ανάλυση των επιπτώσεων των δημοσιονομικών παρεμβάσεων στα εισοδήματα των νοικοκυριών, η οποία περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο 5 του σχεδίου.
Σύμφωνα με το σχέδιο, η συνδυασμένη επίδραση των μέτρων οικονομικής πολιτικής και των προβλεπόμενων αναπροσαρμογών των εισοδημάτων αναμένεται να αυξήσει το μέσο ετήσιο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα από 15.117 ευρώ στο βασικό σενάριο του 2026 σε περίπου 15.818 ευρώ το 2027.
Την ίδια στιγμή, η μέση επιβάρυνση από άμεσους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 22,8% σε 22,5%, ενώ ο δείκτης φτώχειας, με σταθερό το όριο αναφοράς του 2026, προβλέπεται να υποχωρήσει από 16,9% σε 14,7%. Η εκτιμώμενη βελτίωση είναι μεγαλύτερη για ορισμένες οικογένειες με παιδιά, ιδιαίτερα εκείνες με δύο, τρία ή περισσότερα εξαρτώμενα τέκνα.
Ποιοι κερδίζουν περισσότερα από την αύξηση του εισοδήματος
Η ανάλυση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών εξετάζει τις επιπτώσεις των παρεμβάσεων ανά εισοδηματική κατηγορία, χωρίζοντας τον πληθυσμό σε δέκα ισοπληθείς ομάδες.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, ενώ σε απόλυτα ποσά οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται στα υψηλότερα εισοδήματα, σε ποσοστιαία βάση η μεγαλύτερη ενίσχυση εμφανίζεται στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Ειδικότερα:
- Στο φτωχότερο 10% του πληθυσμού, το μέσο ετήσιο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα αυξάνεται κατά 274 ευρώ ή 5,78%, από 4.737 σε 5.011 ευρώ.
- Στο δεύτερο εισοδηματικό δεκατημόριο, η αύξηση φτάνει τα 400 ευρώ ή 5,20%, από 7.698 σε 8.098 ευρώ.
- Στο τρίτο δεκατημόριο, προβλέπεται αύξηση 474 ευρώ ή 4,97%, από 9.534 σε 10.008 ευρώ.
- Στα μεσαία εισοδήματα, οι αυξήσεις κυμαίνονται ενδεικτικά από 593 έως 745 ευρώ, ανάλογα με την εισοδηματική ομάδα.
- Στο πλουσιότερο 10%, η αύξηση διαμορφώνεται στα 1.409 ευρώ ή 3,93%, από 35.901 σε 37.310 ευρώ.
Έτσι, η ποσοστιαία ενίσχυση του εισοδήματος είναι μεγαλύτερη στα χαμηλότερα στρώματα, εξέλιξη που συμβάλλει στη συγκράτηση των εισοδηματικών ανισοτήτων.
Τα ποσά αφορούν το ετήσιο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα, δηλαδή ένα στατιστικά προσαρμοσμένο μέγεθος που επιτρέπει τη σύγκριση νοικοκυριών διαφορετικού μεγέθους. Δεν σημαίνουν ότι κάθε φορολογούμενος ή κάθε οικογένεια θα λάβει αυτομάτως 701 ευρώ επιπλέον.
Μειώνεται η μέση φορολογική επιβάρυνση
Η δεύτερη σημαντική διαπίστωση του DBP αφορά τη μείωση της φορολογικής και ασφαλιστικής επιβάρυνσης. Σύμφωνα με τη μελέτη, ο μέσος συντελεστής επιβάρυνσης των νοικοκυριών από άμεσους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές υπολογίζεται σε 22,8% στο βασικό σενάριο του 2026. Για το 2027 προβλέπεται υποχώρηση κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες, δηλαδή στο 22,5%.
Η μείωση δεν είναι ίδια για όλες τις εισοδηματικές ομάδες. Στο χαμηλότερο εισοδηματικό δεκατημόριο, η επιβάρυνση υποχωρεί από 19,2% σε 18,4%, μείωση κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες. Στο δεύτερο και στο τρίτο δεκατημόριο, η μείωση υπολογίζεται σε 0,4 μονάδες, ενώ στα μεσαία στρώματα κυμαίνεται κυρίως μεταξύ 0,3 και 0,4 μονάδων.
Για το υψηλότερο εισοδηματικό δεκατημόριο, η αντίστοιχη μείωση περιορίζεται σε 0,1 ποσοστιαία μονάδα. Πρόκειται για δείκτη που συνυπολογίζει άμεσους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές σε σχέση με τους συνολικούς πόρους των νοικοκυριών πριν από αυτές τις επιβαρύνσεις. Δεν περιλαμβάνει το βάρος των έμμεσων φόρων, όπως ο ΦΠΑ και οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης.
Μείωση της φτώχειας κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην εκτιμώμενη επίδραση των δημοσιονομικών παρεμβάσεων στον κίνδυνο φτώχειας. Με βάση το σταθερό όριο φτώχειας του σεναρίου αναφοράς, το οποίο ορίζεται στα 8.075,92 ευρώ ετησίως για το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα, ο δείκτης φτώχειας εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 16,9% σε 14,7%.
Πρόκειται για υποχώρηση κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες. Η βελτίωση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στον πληθυσμό. Για τα παιδιά ηλικίας έως 14 ετών, ο δείκτης προβλέπεται να υποχωρήσει από 19% σε 15,3%, δηλαδή κατά 3,7 μονάδες. Στους πολίτες ηλικίας 80 ετών και άνω, η μείωση εκτιμάται σε 4,4 μονάδες, από 19,1% σε 14,7%. Αντίθετα, για τις ηλικίες 15 έως 24 ετών, η υποχώρηση είναι μικρότερη, κατά 1,4 μονάδες.
Έως 5,5 μονάδες λιγότερη φτώχεια στις πολύτεκνες οικογένειες
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία ανά τύπο νοικοκυριού. Στις οικογένειες με δύο ενήλικες και δύο παιδιά, ο δείκτης φτώχειας προβλέπεται να μειωθεί από 16,8% σε 13,4%, δηλαδή κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες. Στις οικογένειες με δύο ενήλικες και τρία ή περισσότερα παιδιά, η μείωση φτάνει τις 5,5 ποσοστιαίες μονάδες, από 25,2% σε 19,7%.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη βελτίωση μεταξύ των οικογενειακών κατηγοριών που εξετάζει η μελέτη. Για τις οικογένειες με δύο ενήλικες και ένα παιδί, ο δείκτης φτώχειας εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 18% σε 15,8%, δηλαδή κατά 2,2 μονάδες.
Ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική για τις μονογονεϊκές οικογένειες. Στην κατηγορία ενός ενήλικα με παιδιά, η προβλεπόμενη μείωση περιορίζεται σε μόλις 0,5 ποσοστιαία μονάδα, από 25,5% σε 25%.
Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι, παρά τη συνολική βελτίωση που καταγράφεται στις προβλέψεις, οι μονογονεϊκές οικογένειες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο φτώχειας.
Υποχωρούν και οι εισοδηματικές ανισότητες
Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, οι δημοσιονομικές παρεμβάσεις αναμένεται να περιορίσουν και τις εισοδηματικές ανισότητες. Ο συντελεστής Gini, ένας από τους βασικούς διεθνείς δείκτες μέτρησης της ανισότητας, προβλέπεται να μειωθεί από 0,2943 στο βασικό σενάριο σε 0,2924 το 2027.
Παράλληλα, ο δείκτης S80/S20, ο οποίος συγκρίνει τα εισοδήματα του πλουσιότερου 20% με εκείνα του φτωχότερου 20%, μειώνεται από 4,5643 σε 4,5323. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει περιορισμό της απόστασης μεταξύ υψηλών και χαμηλών εισοδημάτων, αν και η μεταβολή είναι σχετικά μικρή.
Τα μέτρα που τροφοδοτούν τις προβλέψεις
Η ανάλυση του DBP λαμβάνει υπόψη συνδυασμό δημοσιονομικών παρεμβάσεων και αναπροσαρμογών εισοδημάτων. Μεταξύ των παραμέτρων που περιλαμβάνονται στο σενάριο του 2027 είναι η αύξηση του κατώτατου μισθού από 920 σε 960 ευρώ τον Απρίλιο του 2027, οι αντίστοιχες αναπροσαρμογές στις αποδοχές του Δημοσίου, η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5 ποσοστιαία μονάδα, καθώς και φορολογικές παρεμβάσεις υπέρ οικογενειών με τουλάχιστον τρία εξαρτώμενα παιδιά.
Στην προσομοίωση περιλαμβάνονται επίσης αναπροσαρμογές κοινωνικών και συνταξιοδοτικών παραμέτρων, καθώς και προβλεπόμενη μικτή χριστουγεννιάτικη παροχή 500 ευρώ για τους δημοσίους υπαλλήλους. Το συνολικό αποτέλεσμα προκύπτει από τον συνδυασμό των παραπάνω αλλαγών και όχι αποκλειστικά από τη μείωση των φόρων.
Τι σημαίνουν οι προβλέψεις για τα νοικοκυριά
Τα στοιχεία του DBP αποτυπώνουν μια θετική εκτιμώμενη επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα, με αναλογικά μεγαλύτερη ενίσχυση των χαμηλών εισοδημάτων και σημαντική βελτίωση των δεικτών φτώχειας για οικογένειες με δύο ή περισσότερα παιδιά.
Σε κάθε περίπτωση, το DBP καταγράφει ως κεντρικό αποτέλεσμα του δημοσιονομικού σχεδιασμού για το 2027 την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, τη μείωση της μέσης άμεσης φορολογικής επιβάρυνσης και τον περιορισμό της φτώχειας και των ανισοτήτων, με ιδιαίτερη έμφαση στις οικογένειες με παιδιά.
Kατά τα λοιπά, το DBP περιλαμβάνει τα δημοσιονομικά μεγέθη των ετών 2026 και 2027, όπως αποτυπώθηκαν στο Προσχέδιο Προϋπολογισμού 2027 που κατατέθηκε στις 5 Οκτωβρίου στην Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής, με προβλεπόμενη ανάπτυξη 2% για το 2026 και 2,3% για το 2027 και μείωση του χρέους από 146,1% του ΑΕΠ το 2025 σε 136,7% το 2026 και 128,8% το 2027.
