Στην Ελλάδα ό,τι πιάνουμε το κάνουμε ιστορία, ακόμα κι έναν κρύο καφέ. Κι αυτές τις μέρες, που ο κρητικός «Φραπές» ανακατεύει την πολιτική επικαιρότητα με το «σέικερ» της Εξεταστικής Επιτροπής της Βουλής, εμείς θα αποσυνδέσουμε το απολαυστικό ρόφημα από τα κοινοβουλευτικά πάθη και θα το επαναφέρουμε εκεί που ανήκει : στο χώρο του συμβόλου της νεοελληνικής χαλαρότητας.
Οι περισσότεροι έχουμε ακούσει την ακόλουθη ιστορία για το πώς ο κρύος καφές μεταμορφώνεται μέσα σε μια ημέρα σε αφρώδη, με μια απροσδόκητη πατέντα. Κατ’ αυτή τη θεώρηση, στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης του 1957, στο περίπτερο του τότε διανομέα της Νεστλέ στην Ελλάδα, γίνεται δειγματοδιανομή του νέου σοκολατούχου προϊόντος της εταιρίας.
Δημοσίευμα του 1927 που αναφέρει ότι ένας καφές φραπέ σε βοηθά να …ερωτεύεσαι.
Εκεί, ο συνεργάτης της αντιπροσωπείας Δημήτρης Βακόνδιος, είτε γιατί δεν έχει ζεστό νερό, είτε γιατί πειραματίζεται, αναμειγνύει κρύο νερό με σκόνη καφέ και γάλα, το κουνάει στο σέικερ και όταν το τελευταίο ανοίγει διαπιστώνει έκπληκτος ότι ο καφές, που έχει φουσκώσει, πετάγεται πάνω, λερώνοντας το πουκάμισό του. Η θεωρία αυτή υιοθετείται από την εταιρία Νεστλέ και τη ΔΕΘ, στην οποία μάλιστα το 2017 δημιουργείται μουσείο φραπέ, τιμώντας έτσι τα 60 χρόνια από τη δημιουργία του… Είναι όμως έτσι τα πράγματα;
Η σκηνή της ταινίας του 1951 “Προπαντός ψυχραιμία” στην οποία ο μπάρμαν Ντίνος Ηλιόπουλος λέει, κουνώντας ένα σέικερ, στον συνάδελφό του Μίμη Φωτόπουλο ότι σε περίπτωση λάθους θα τους κάνουν καφέ φραπέ…
Πίνοντας ένα ποτήρι φραπέ, γυρίζουμε σχεδόν ενάμιση αιώνα πίσω, το 1880, όπου σε διαφήμιση καταστήματος της οδού Σταδίου διαβάζουμε ότι: “Η λεμονάδα σερβίρεται πάντα φραπέ”. Είκοσι χρόνια μετά, το 1901, ανακαλύπτουμε ότι υπάρχει “ρετσινάτο φραπέ”, ενώ άλλος αναζητά απόδραση από τον καύσωνα με ένα ποτήρι σαμπάνια φραπέ…: “Επόθησα αιφνιδίως μιαν γρανίταν, μιαν παγωμένην λεμονάδα, εν ποτήριον σαμπάνια φραπέ…” Η τελευταία επινόηση βρίσκεται και στον τιμοκατάλογο ξενοδοχείου της Θεσσαλονίκης το 1920, όπου “…Αι κυρίαι είναι θελκτικαί, οι καβαλιέροι περιποιητικοί, η σαμπάνια φραπέ” και το γεύμα κοστίζει 4.000.
Ζευγάρι σε υπαίθριο μαγαζί του Περάματος τη δεκαετία του 30 που πίνει κάτι που θυμίζει έντονα καφέ φραπέ…
Αν θεωρήσουμε πως σαμπάνια και λεμονάδα φραπέ – και άγνωστο ποιος άλλος συνδυασμός – αποτελούν ουσιαστικά ένα είδος γρανίτας και όχι παγωμένο καφέ, σαράντα χρόνια πριν το 1957 και μόλις, πάλι, στη 2η Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όχι μόνο σερβίρεται σε περίπτερο καφές με την ονομασία φραπέ, αλλά αυτός είναι χτυπημένος, ενώ του αποδίδονται και “ευεργετικές” παρενέργειες ερωτικής εγρήγορσης… “Δίδεται καφές φραπέ, τον πίνεις και ερωτεύεσαι. Μιας μικρής μάλιστα τα καφέχρωμα κυματιστά μαλλιά νομίζεις ότι είναι κύματα εμπνεύσεως του μελαχρινού αυτού ποτού. Ελαφρύς, γλυκός, ένσαρκος και ολοζώντανος, μειδιών και ομιλών, προσφέρων και προσφερόμενος. Έτσι βγαίνεις από εκεί αμύρ φραπέ, δηλαδή ερωτοχτυπημένος”. Την ίδια χρονιά, σε μυθιστόρημα που δημοσιεύεται σε συνέχειες, διαβάζουμε πως ένας πελάτης παραγγέλνει αυστηρά στο γκαρσόνι “Μια μπύρα για μένα και έναν καφέ φραπέ για τον κύριο”.
Μπορεί η μοναδική φωτογραφία του Δημήτρη Βακόνδιου να είναι μικρή, αλλά η συνεισφορά του στη εικόνα του καφέ φραπέ όπως τον ξέρουμε σήμερα είναι τεράστια.
Καφές φραπέ, αγνώστου μεθοδολογίας, σερβίρετε στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και στο σημαντικό ζαχαροπλαστείο “Πέτρογραδ” της οδού Σταδίου, που ανήκει στον Ρώσο συνθέτη Νίκυ Γιάκοβλεφ, σύζυγο της γνωστής ερμηνεύτριας Μαίρης Λω. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει και το απόσπασμα ελληνικής ταινίας του 1951, των Ντίνου Ηλιόπουλου–Μίμη Φωτόπουλου, με τίτλο “Προπαντός ψυχραιμία”. Σε αυτή βλέπουμε τους δύο δημοφιλείς πρωταγωνιστές σε ρόλο εργαζομένων στο μπαρ του ζαχαροπλαστείου “Παυλίδου” στην πλατεία Αμερικής. Εκεί, εμφανίζεται ο Ηλιόπουλος να κουνά νευρικά ένα σέικερ και να απευθύνεται θυμωμένος προς τον Φωτόπουλο λέγοντας: “Την παραμικρή στραβοτιμονιά να κάνεις, θα μας κάνουν καφέ φραπέ”.
Διαβάστε Επίσης
Μόλις τρία χρόνια χωρίζουν αυτές τις δύο διαφημίσεις (1957-1960) του καφέ φραπέ, αλλά η διαφορά είναι εμφανής αφού στη δεύτερη κάνει την εμφάνισή του ο κλασικός αφρός από τον οποίο γίνεται διάσημο το ρόφημα..
Τέλος, στην Β Έκθεση Σύγχρονου Σπιτιού στο Ζάππειο το 1961, ανάμεσα σε διάφορες πρωτοεμφανιζόμενες ηλεκτρικές μηχανές οικιακής χρήσης (μίξερ για παγωτά, κρεατομηχανή, ηλεκτρικός στίφτης κλπ), βρίσκουμε να παρουσιάζεται το πρώτο μηχάνημα, που γνωρίζουμε εμείς, στην Ελλάδα, παρασκευής καφέ φραπέ.
Μόλις τρία χρόνια χωρίζουν αυτές τις δύο διαφημίσεις (1957-1960) του καφέ φραπέ, αλλά η διαφορά είναι εμφανής αφού στη δεύτερη κάνει την εμφάνισή του ο κλασικός αφρός από τον οποίο γίνεται διάσημο το ρόφημα..
Τα παραπάνω κάθε άλλο παρά σημαίνουν πως η ιστορία με την πατέντα του Βικόνδιου στην ΔΕΘ του 1957 δεν είναι πραγματική. Σε συνέντευξη που εμφανίζεται να μιλά ο τελευταίος, αναφέρει: “Λέω, δεν φτιάχνω έναν κρύο νεσκαφέ στο σέικερ που προορίζεται για το κακάο, να δω τι θα βγει; Μου λέρωσε τα κοστούμι, αλλά έτσι γεννήθηκε ο φραπέ. Από την αρχή ο κόσμος τον είδε σαν αναψυκτικό. Λέγανε: η μπύρα είναι μισό ποτήρι αφρός και κοστίζει 8 δραχμές. Αυτός ο καφές είναι επίσης μισός αφρός, και κοστίζει 7 δραχμές. Οπότε…”.
Σαν να μην φτάνει η σύγχυση για την “πατρότητα” του καφέ φραπέ, μαθαίνουμε ότι προπολεμικά υπήρχε και χρώμα καφέ φραπέ..
Πιθανότατα η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Προφανώς η ονομασία καφές φραπέ προηγείται κατά πολλές δεκαετίες, αλλά η λέξη φραπέ έχει παλαιότερα το νόημα του υλικού (ρετσίνα, σαμπάνια, κλπ.) που συνοδεύεται από θρυμματισμένο πάγο και κάποιες φορές χτυπιέται σε σέικερ ώστε να θρυμματιστεί καλύτερα ο πάγος. Πιθανότατα ο Βακόνδιος αλλάζει κάτι στον τρόπο παρασκευής ενός ήδη γνωστού, σε λίγους, παγωμένου ροφήματος και η απροσδόκητη ευρεσιτεχνία του συντελεί στη επιτυχημένη “επαναπαρουσίαση” στην αγορά ενός παλαιότερου προϊόντος.
