Ογδόντα δύο χρόνια συμπληρώνονται φέτος από το Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη, μία από τις πιο τραγικές σελίδες της ναζιστικής κατοχής στη Μακεδονία, όταν στις 2 Σεπτεμβρίου 1944 οι δυνάμεις κατοχής και οι συνεργάτες τους προχώρησαν σε μαζική σφαγή αμάχων, αφήνοντας πίσω τους 149 νεκρούς, μεταξύ των οποίων δεκάδες γυναίκες και παιδιά.
Η φετινή επέτειος αναμένεται να αποτελέσει για ακόμη μία φορά αφορμή ιστορικής μνήμης και απόδοσης τιμής στα θύματα, με τον Δήμο Πυλαίας – Χορτιάτη, το Δημοτικό Συμβούλιο και το Τοπικό Συμβούλιο Χορτιάτη να διοργανώνουν τριήμερο εκδηλώσεων από τις 31 Αυγούστου έως και τις 2 Σεπτεμβρίου.
Το Ολοκαύτωμα σημειώθηκε λίγες εβδομάδες πριν από την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από τη Θεσσαλονίκη και συνδέθηκε με τα αντίποινα που ακολούθησαν την επίθεση ανταρτών εναντίον γερμανικού στρατιωτικού τμήματος στην περιοχή του Χορτιάτη. Το πρωί της 2ας Σεπτεμβρίου είχε προηγηθεί ενέδρα στο βυζαντινό υδραγωγείο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν Γερμανοί στρατιώτες. Στη συνέχεια ισχυρές γερμανικές δυνάμεις, μαζί με άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας, περικύκλωσαν τον οικισμό και άρχισαν να συγκεντρώνουν τους κατοίκους. Όσοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν οδηγήθηκαν σε διαφορετικά σημεία του χωριού. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία μαρτυρίου ήταν ο φούρνος του Γκουραμάνη, όπου δεκάδες κάτοικοι εγκλωβίστηκαν και κάηκαν ζωντανοί, ενώ άλλοι οδηγήθηκαν στο σπίτι του Νταμπούδη, όπου επίσης εκτελέστηκαν ή κάηκαν. Παράλληλα, κάτοικοι που επιχείρησαν να διαφύγουν δολοφονήθηκαν, ενώ περισσότερα από 300 σπίτια και κτίρια καταστράφηκαν. Ο συνολικός απολογισμός ανήλθε σε 149 νεκρούς, γεγονός που κατέστησε τον Χορτιάτη ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά μαρτυρικά χωριά της κατοχικής Ελλάδας.
Η τραγωδία του Χορτιάτη δεν περιορίστηκε στη μνήμη των οικογενειών των θυμάτων, αλλά αποτέλεσε αντικείμενο ιστορικής έρευνας και συλλογής μαρτυριών επιζώντων. Ο Χορτιάτης αναγνωρίστηκε ως Μαρτυρικό Χωριό με Προεδρικό Διάταγμα το 1988, θεσμοθετώντας και επίσημα τον ιδιαίτερο ιστορικό χαρακτήρα του τόπου.
Στο πλαίσιο της φετινής επετείου, οι εκδηλώσεις αρχίζουν τη Δευτέρα 31 Αυγούστου, στις 6.30 το απόγευμα, με ιστορικό Περίπατο Μνήμης στους χώρους του Μαρτυρίου του Ολοκαυτώματος, με αφετηρία την ιστορική πλατεία του Χορτιάτη. Στις 7.30 θα ακολουθήσει η «21η Ποδηλατοδρομία Ειρήνης», με αφετηρία τη διασταύρωση Χορτιάτη – Αγίου Βασιλείου και τερματισμό στην είσοδο του Χορτιάτη, ενώ στις 9 το βράδυ στο Πέτρινο Γυμνάσιο θα πραγματοποιηθεί η μουσική συναυλία μνήμης «Η Μνήμη γίνεται Τραγούδι – Η Ιστορία γίνεται Φως», με τη συμμετοχή των καλλιτεχνών που αναφέρονται στην επίσημη πρόσκληση.
Την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου, στις 7.30 το απόγευμα, θα τελεστεί επιμνημόσυνη δέηση στον τόπο του Μαρτυρίου, στον «Φούρνο Γκουραμάνη», και στις 8.15 θα πραγματοποιηθεί η «10η Λαμπαδηφορία Ειρήνης», με αφετηρία τον ίδιο χώρο και τερματισμό στο Πέτρινο Γυμνάσιο Χορτιάτη. Στις 9 το βράδυ θα παρουσιαστεί η μουσικοθεατρική παράσταση «Πενθούμε την απώλεια – Γιορτάζουμε τη μνήμη», ολοκληρώνοντας το καλλιτεχνικό σκέλος της παραμονής της επετείου.
Οι κεντρικές εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου. Στις 7.30 το πρωί θα τελεστεί Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Βυζαντινό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και στις 10.15 θα ακολουθήσει το 82ο Αρχιερατικό Μνημόσυνο στον ίδιο ναό. Στις 10.30 θα πραγματοποιηθεί πομπή προς το Μνημείο των Θυμάτων, όπου στις 10.45 θα εκφωνηθεί η ομιλία της ημέρας. Θα ακολουθήσουν στις 11 το προσκυνητήριο των νεκρών και η κατάθεση στεφάνων, στις 11.30 ενός λεπτού σιγή και στις 11.31 η ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου, με την οποία θα ολοκληρωθεί η τελετή μνήμης για τα 149 θύματα του Ολοκαυτώματος.
