Σαρωτικές αλλαγές στη διαμοίραση των περιουσιών επέρχονται από τον Σεπτέμβριο του 2026, οπότε και θα τεθεί σε εφαρμογή το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, το οποίο έχει ήδη ψηφιστεί από τη Βουλή.
Με μια σειρά μέτρων, μπαίνει πια τέλος στην πρακτική που ισχύει μέχρι σήμερα, κατά την οποία, όταν δεν υπάρχει διαθήκη, ιδιοκτήτες των ακινήτων γίνονται αυτόματα όλοι οι κληρονόμοι, ανάλογα με το ποσοστό που λαμβάνει ο καθένας. Σήμερα, με τον θάνατο του ιδιοκτήτη και εφόσον δεν υπάρχει διαθήκη, οι κληρονόμοι λαμβάνουν ο καθένας ένα ποσοστό επί όλης της κληρονομιαίας περιουσίας: Εάν, δηλαδή, τα παιδιά του παίρνουν το καθένα το 1/3 της περιουσίας, τότε θα πάρουν και το 1/3 του κάθε ακινήτου που αυτή περιλαμβάνει.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, φέρνει μεγάλη τομή με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, το οποίο έχει ήδη ψηφιστεί από τη Βουλή.
Σε απαξίωση
Ετσι, πρακτικά, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει τρόπος για να αξιοποιηθούν εύκολα τα ακίνητα αυτά και συχνά παραμένουν σε κατάσταση απαξίωσης, αφού για να πουληθούν ή να ενοικιαστούν θα πρέπει να συμφωνήσουν όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ή να πουλήσει εκ των υστέρων ο ένας στον άλλον το μερίδιό του και ούτω καθεξής.
Μάλιστα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που δεν επέρχεται συμφωνία και το ζήτημα οδηγείται στα ελληνικά δικαστήρια, τα οποία καλούνται να βρουν λύση επί της διαφωνίας: Κάτι που, όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, προκαλεί επιπρόσθετο φόρτο στο νομικό μας σύστημα, αλλά και μεγάλες καθυστερήσεις στην αξιοποίηση των περιουσιών και, άρα, εμπλοκή στο οικονομικό περιβάλλον.
Η κατάσταση, υπό το ισχύον μέχρι σήμερα Κληρονομικό Δίκαιο, καθίσταται ακόμη πιο περίπλοκη εάν μιλάμε για επιχειρήσεις που πρέπει να διαμοιραστούν ανάμεσα στους κληρονόμους, στις οποίες συχνά διακυβεύονται σημαντικά οικονομικά δεδομένα, θέσεις εργασίας κ.ο.κ.
Κάτι που θα αλλάξει ριζικά από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, με το Ελληνικό Κοινοβούλιο να έχει ήδη ψηφίσει τον σχετικό νόμο και τον νομικό κόσμο της χώρας (δικαστές, δικηγόροι, συμβολαιογράφοι) να ετοιμάζεται ήδη για την εφαρμογή του, μέσω επιμορφωτικών σεμιναρίων.
Διαβάστε Επίσης
Δύο τομές
Πρώτη ριζική αλλαγή αφορά τη δυνατότητα που θα έχει, πλέον, ο ένας (ή περισσότεροι) από τους κληρονόμους να συνεννοηθεί εξαρχής με τους υπόλοιπους κληρονόμους και, εφόσον επέλθει συμφωνία, θα μπορεί να καταβάλει την αξία του ακινήτου στους υπόλοιπους και να το αποκτά συνολικά. Αυτό θα συμβαίνει αφού πρώτα το δικαστήριο στο οποίο αυτόματα οδηγείται η κληρονομιά κάνει μια πρώτη εκτίμηση, με έναν σύντομο προσδιορισμό, επί της αξίας του ακινήτου.
Η δεύτερη αλλαγή αφορά τα ποσοστά που απαιτούνται για να μπορούν να εκκινήσουν οι διαδικασίες εκμετάλλευσης ενός ακινήτου. Για να χτιστεί σήμερα μία οικοδομή, απαιτείται συμφωνία του 65% των συγκυρίων του οικοπέδου. Ενα ποσοστό που πρακτικά καθιστά δυσχερή την εκμετάλλευση των περιουσιών, στις οποίες υπάρχουν πολλοί ιδιοκτήτες. Από τη 16η Σεπτεμβρίου, το ποσοστό αυτό αλλάζει και θα απαιτείται μόνο το 51% των ιδιοκτητών, ώστε αυτά να μπορέσουν να αξιοποιηθούν.
Ασφάλεια
Ωστόσο, ακόμη μεγαλύτερη ασφάλεια στις συναλλαγές φιλοδοξείται να επέλθει με τον νέο θεσμό των κληρονομικών συμβάσεων, ο οποίος ευνοεί τη ρύθμιση των περιουσιακών στοιχείων του εκλιπόντος με ακρίβεια, αφού ο ίδιος θα μπορεί να καθορίζει με συγκεκριμένο τρόπο τι ακριβώς θα λαμβάνει ο καθένας.
Στην περίπτωση, δηλαδή, που ο κληρονομούμενος έχει δύο παιδιά, εκ των οποίων μόνο το ένα ασχολείται με τις επιχειρήσεις της οικογένειας, θα υπάρχει η δυνατότητα να συμφωνήσουν όλοι και να υπογράψουν σύμβαση, στην οποία άπαντες θα συνομολογούν ότι οι επιχειρήσεις θα καταλήξουν στο παιδί που πράγματι ενδιαφέρεται να τις αναλάβει. Αντίστοιχα, θα υπάρχει η δυνατότητα το ένα παιδί να συμφωνήσει ότι θα κληρονομήσει μία από τις επιχειρήσεις του πατέρα του και το δεύτερο τις υπόλοιπες κ.ο.κ.
Ζητήματα που σήμερα δεν μπορούν να επιλυθούν αυτόματα και με συμφωνία όλων των εμπλεκομένων, παρά μόνο μέσω της διαθήκης του εκλιπόντος, η οποία, όμως, μπορεί να ανακληθεί όποτε αυτός το επιθυμεί και, άρα, δεν δίνει καμία εξασφάλιση στους κληρονόμους ότι πράγματι θα λάβουν αυτό που επιθυμούν (πέραν του ότι η διαθήκη είναι αυστηρά προσωπική και, άρα, εφόσον συντάσσεται έπειτα από συμφωνία με τους κληρονόμους, θεωρείται άκυρη).
Εριδες
Ετσι, υπό τις σημερινές συνθήκες είναι πολύ πιθανό να καταλήξει η περιουσία σε περισσότερους κληρονόμους που δεν ενδιαφέρονται να την αξιοποιήσουν, ενώ είναι σύνηθες φαινόμενο να ανακύπτουν έριδες μεταξύ τους που μπορούν να οδηγήσουν μέχρι και στη διάλυση μιας επιχείρησης. Πλέον, η κατάσταση αυτή θα αλλάξει, αφού με τις κληρονομικές συμβάσεις ρυθμίζεται το μέλλον της επιχείρησης ακόμα και μετά τον θάνατο και η ρύθμιση είναι δεσμευτική, αφού ανακαλείται μόνο σε εξαιρετικές προϋποθέσεις.
Πηγές του υπουργείου Δικαιοσύνης αναφέρουν ότι η πρακτική σημασία των κληρονομικών συμβάσεων στη διαδοχή επιχειρήσεων έχει αναδειχθεί σε χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης (Γερμανία, Ελβετία), στις οποίες παραδοσιακά αναγνωρίζονται οι εν λόγω συμβάσεις, ενώ σημειώνεται ότι οι λόγοι για τους οποίους είχε προκριθεί η απαγόρευσή τους στην Ελλάδα δεν ικανοποιούν τη σύγχρονη εποχή.
Δυνατότητα κατάρτισης σύμβασης
Λύσεις μπορούν να δοθούν και σε λιγότερο σύνθετες περιπτώσεις, όπου, όμως, ο νόμος, υπό τις σημερινές συνθήκες, δεν μπορεί να δώσει άμεσα λύση. Π.χ. στην περίπτωση που ένας ηλικιωμένος χωρίς παιδιά επιθυμεί να αφήσει το διαμέρισμά του στη γειτόνισσα που τον γηροκομεί και να αποκλείσει, έτσι, τους μακρινούς συγγενείς του, δεν υπάρχει τρόπος να διασφαλιστεί ότι αυτή πράγματι θα τον φροντίζει. Ωστόσο, υπό τις νέες συνθήκες, υπάρχει η δυνατότητα κατάρτισης σύμβασης, με την οποία η γειτόνισσα θα εγκαθίσταται ως κληρονόμος, αναλαμβάνοντας τις υποχρεώσεις που θα αναγράφει η σύμβαση.
Δικαίωμα εξαγοράς ακινήτου
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, ωστόσο, δίνει και μία ακόμη νέα δυνατότητα, στην περίπτωση που δεν υπάρχει κληρονομική σύμβαση ή διαθήκη. Εφόσον ένα ακίνητο καταλήγει σε περισσότερους ιδιοκτήτες, αλλά μόνο ο ένας ενδιαφέρεται να το εκμεταλλευτεί, τότε μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο της κληρονομιάς να του επιδικαστεί ολόκληρο το ακίνητο, έναντι τιμήματος ίσου με την εμπορική αξία του. Το δικαστήριο, τότε, θα σταθμίσει τα δεδομένα και θα αποφασίσει εάν είναι προτιμότερη αυτή η λύση, έναντι της διανομής με πώληση διά πλειστηριασμού, όταν λ.χ. εκτιμά ότι στον πλειστηριασμό δεν θα υπάρξει τέτοιου ύψους προσφορά.
