Oρφανοτροφείο της Πριγκήπου: Το ξύλινο παλάτι του Orient Express γίνεται ξενοδοχείο – Η πλούσια ιστορία του

Στη συλλογική μνήμη έμεινε ωστόσο ως το ορφανοτροφείο του Οικουμενικού Πατριαρχείου που φιλοξένησε κοντά στα 6.000 ορφανά παιδιά ή παιδιά άπορων οικογενειών από το 1903 έως το 1964. Οπως αποκάλυψε πριν από λίγες ημέρες ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, το οικοδόμημα των 20.000 τετραγωνικών μέτρων με το βαρύ ιστορικό αποτύπωμα ετοιμάζεται να επιστρέψει στον αρχικό του σκοπό και να λειτουργήσει ως ξενοδοχείο, σε μία απόφαση όχι εύκολη, αλλά επιβεβλημένη, όπως είπε ο προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας, προκειμένου να συνεχίσει να στέκεται όρθιο.

Τα προηγούμενα χρόνια έγιναν εντατικές προσπάθειες προκειμένου να συγκεντρωθούν τα απαραίτητα χρήματα για την αποκατάστασή του, ωστόσο οι εκτεταμένες φθορές που έχει υποστεί με το πέρασμα των χρόνων απαιτούσαν μεγάλα ποσά που δεν κατέστη δυνατό να συγκεντρωθούν. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Ελεύθερου Τύπου, έχει ήδη ολοκληρωθεί η μελέτη βιωσιμότητας του παλιού ορφανοτροφείου με τη συμβολή δωρητών.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, μία ελληνική και μία τουρκική εταιρία θα αναλάβουν τη δημιουργία ξενοδοχείου, ενοικιάζοντας το ακίνητο για μεγάλο χρονικό διάστημα από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, πάντως, η σύμβαση για την τουριστική αξιοποίηση του ακινήτου δεν έχει ακόμα υπογραφεί. Η απόφαση έχει προκαλέσει ανάμικτα συναισθήματα στους Ελληνες της Κωνσταντινούπολης, όλοι ωστόσο τηρούν στάση αναμονής εν όψει της επίσημης ανακοίνωσης του Οικουμενικού Πατριαρχείου για το πλαίσιο της συμφωνίας που αναμένεται να εκδοθεί σε περίπου δύο εβδομάδες, όπως είπαν στον «Ε.Τ.» πηγές από το Φανάρι.

Η κατάσχεση

Το εντυπωσιακό κτίριο των 206 δωματίων σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε το 1898 από τον Αλεξάντερ Βαλόρι, διακεκριμένο Γαλλο- οθωμανό αρχιτέκτονα της εποχής. Το έργο ήταν πρωτοβουλία της εταιρίας επιβατικών τρένων Compagnie International des Wagons-Lits που διαχειριζόταν το Οrient Εxpress. O σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β’, όμως, έβαλε φρένο στο φιλόδοξο σχέδιο αντιδρώντας στη λειτουργία του καζίνο και το 1903 ο ξύλινος «γίγαντας» της Πριγκήπου βγήκε προς πώληση. Αργότερα αγοράστηκε από την Ελένη Ζαρίφη, σύζυγο επιφανούς Ελληνα τραπεζίτη, η οποία το δώρισε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Την ταραγμένη για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις περίοδο του Απριλίου 1964 η αυλαία του ορφανοτροφείου έπεσε βίαια από την Τουρκική Γενική Διεύθυνση Ιδρυμάτων, που αποφάσισε να το κλείσει. Το πενταώροφο κτίριο για 61 χρόνια συνδέθηκε άρρηκτα με τη ζωή των Ελλήνων της Πόλης. Λειτούργησε όχι μόνο ως ορφανοτροφείο αλλά και ως σχολείο σε χώρους που διαμορφώθηκαν σε σχολικές αίθουσες. Μετά το λουκέτο του 1964 ήρθε και η χαριστική βολή από το τουρκικό κράτος, που προχώρησε σε κατάσχεση του ακινήτου το 1997. Η απόφαση αυτή προκάλεσε πολυετή δικαστική διαμάχη, με την Ελληνική Κοινότητα της Κωνσταντινούπολης να τονίζει ότι βάσει οθωμανικών διαταγμάτων, οι τίτλοι ιδιοκτησίας ανήκουν στο Πατριαρχείο και την τουρκική πλευρά να επιμένει ότι αυτό δεν ισχύει. Το 2003 το Οικουμενικό Πατριαρχείο προσέφυγε στο Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Τουρκίας υποβάλλοντας όλα τα απαραίτητα έγγραφα για την ιδιοκτησία του ακινήτου.

Το δικαστήριο ωστόσο απέρριψε την προσφυγή με το αιτιολογικό ότι το κτίριο δεν λειτουργούσε πια ως ορφανοτροφείο αλλά αποτελούσε κατασχεμένο περιουσιακό στοιχείο και σύμφωνα με την τουρκική νομοθεσία, εφόσον ένα ίδρυμα είναι κλειστό για περισσότερα από δέκα χρόνια, το Συμβούλιο Ιδρυμάτων έχει δικαίωμα να προχωρήσει στην κατάσχεσή του. Το θέμα του ορφανοτροφείου τέθηκε ακόμα και από την Ευρωπαϊκή Ενωση στην έκθεση προόδου της Τουρκίας προς ένταξη.

ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ

Ο πολυετής δικαστικός αγώνας και η σύμπραξη

Τον γόρδιο δεσμό κλήθηκε να λύσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο οποίο προσέφυγε το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2005, προκειμένου να επιστρέψει το κτίριο στην ιδιοκτησία του. Τρία χρόνια αργότερα, το 2008, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξέδωσε ομόφωνη απόφαση με την οποία καταδίκασε την κατάσχεση. Το 2010, με άλλη δικαστική απόφαση, κλήθηκε η Τουρκία να επιστρέψει το ιστορικό ακίνητο στον νόμιμο ιδιοκτήτη του εντός τριών μηνών και επιπλέον να καταβάλει αποζημίωση ύψους 26.000 ευρώ. Τελικά οι τουρκικές αρχές επέστρεψαν το ακίνητο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2012, ενώ το 2018 η Πανευρωπαϊκή Ομοσπονδία για την Πολιτιστική Κληρονομιά Europa Nostra ενέταξε το κτίριο στον κατάλογο των επτά πιο απειλούμενων μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς στον κόσμο.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν το σχέδιο του Πατριαρχείου ήταν να αναστηλωθεί, καθώς μεγάλα τμήματά του έχουν καταρρεύσει, και να μετατραπεί σε παγκόσμιο περιβαλλοντικό κέντρο, λόγω της ευαισθησίας του κ. Βαρθολομαίου σε περιβαλλοντικά θέματα που του έχει αποδώσει τον χαρακτηρισμό «πράσινος Πατριάρχης». Παράλληλα, το Πατριαρχείο επιθυμούσε να λειτουργήσει το παλιό ορφανοτροφείο ως διεθνές κέντρο διαθρησκευτικού διαλόγου. Ο χρόνος όμως περνούσε και τα απαραίτητα κονδύλια δεν εξασφαλίζονταν.

Ετσι επελέγη η λύση της μακροχρόνιας μίσθωσης προκειμένου το επιβλητικό ξύλινο κτίσμα να μην καταρρεύσει πλήρως. Εφόσον τα νέα σχέδια ευοδωθούν, το άλλοτε παλάτι του Οrient Εxpress θα ανοίξει ξανά τις πόρτες του ως πολυτελές ξενοδοχείο, που εκτός από ανεμπόδιστη θέα στη Θάλασσα του Μαρμαρά θα προσφέρει κι ένα ταξίδι στον χρόνο.

Οπως είπε ο Οικουμενικός Πατριάρχης στα εγκαίνια έκθεσης στην Πρίγκηπο για την ιστορία του ορφανοτροφείου, το γεγονός ότι το έργο θα υλοποιήσουν από κοινού ελληνική και τουρκική εταιρία σημαίνει ότι το ιστορικό κτίριο θα αποτελέσει ένα «σύμβολο ενότητας, συνεργασίας και φιλίας μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας». Ο κ. Βαρθολομαίος αναφέρθηκε με συγκίνηση και στις προσωπικές του αναμνήσεις από το ίδρυμα, το οποίο επισκεπτόταν ως σπουδαστής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης για να παίξει με τα φιλοξενούμενα παιδιά.