Μητσοτάκης: Ο πολιτισμός μας αποτελεί μια αλυσίδα της εθνικής μας ισχύος – Εγκαινιάστηκε το ανακαινισμένο Παλάτι των Δεσποτών στον Μυστρά

«Ο Μυστράς δεν είναι μόνο ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς, που έχει αφήσει ανεξίτηλο το σημάδι του στον χρόνο και στον χώρο, αλλά και το σημείο όπου το λυκόφως του Βυζαντίου συνάντησε την αυγή της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας. Εδώ άνοιξε, τον μακρινό 13ο αιώνα, ένας διάλογος του παρελθόντος και του μέλλοντος ένας διάλογος που, στην πραγματικότητα, δεν σταμάτησε ποτέ. Και γι’ αυτό ακριβώς είμαστε σήμερα εδώ: για να διασφαλίσουμε ότι θα συνεχιστεί για πολλούς ακόμη αιώνες, έχοντας αποκαταστήσει αυτό το ιστορικό μνημείο, ώστε να παραδοθεί ως ζωντανή παρακαταθήκη στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά» δήλωσε στην αρχή της ομιλίας του την Πέμπτη (21/5) ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την τελετή απόδοσης των έργων προστασίας και ανάδειξης του Μυστρά και των Μουσειακών Εκθέσεων στο Παλάτι των Δεσποτών, ένα ζωντανό τοπόσημο ιστορικής μνήμης και πολιτισμικής συνέχειας. «Kορωνίδα των έργων» όπως είπε η υπουργός πολιτισμού Λίνα Μενδώνη το μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό ανακτορικό συγκρότημα στον ελλαδικό χώρο -και ένα από τα ελάχιστα διεθνώς- ανοίγει από σήμερα ξανά τις πύλες του «αποκατεστημένο, αναγνώσιμο και εκθεσιακά λειτουργικό».

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι «ο πολιτισμός παραμένει αστείρευτη πηγή της σύγχρονης ταυτότητάς μας», επισημαίνοντας πως η παραδοχή αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της εθνικής στρατηγικής της κυβέρνησης, η οποία αναπτύσσεται σε δύο αλληλένδετες κατευθύνσεις. Όπως ανέφερε, η πρώτη αφορά την ανάδειξη «της τόσο πλούσιας κληρονομιάς μας. Όχι ως ένα στατικό μουσειακό έκθεμα, αλλά ως καταλύτη της ελληνικής συνείδησης στο τώρα, και παράλληλα ως ένα «κύτταρο» συνδεδεμένο άμεσα με τις τοπικές κοινωνίες, αλλά και με την εθνική οικονομία στο σύνολό της».

Παράλληλα, τόνισε ότι «το δεύτερο στοιχείο αυτής της πολιτικής μας, πολιτική την οποία ακολουθούμε με συνέπεια εδώ και επτά χρόνια, συνιστά η δυναμική εξωστρέφεια, καθώς ο πολιτισμός μας, αρχαίος και σύγχρονος, γίνεται πολύτιμος κρίκος στην αλυσίδα της αλληλεπίδρασης με τον υπόλοιπο κόσμο». Ο κ. Μητσοτάκη ευχαρίστησε τη κ. Μενδώνη «τη μοναδική μας υπουργό, η οποία εδώ και επτά χρόνια παραμένει στο ίδιο απαιτητικό χαρτοφυλάκιο». Παράλληλα, σημείωσε πως το Παλάτι αποτελεί τον 30ό νέο ή πλήρως ανακαινισμένο μουσείο που παραδίδεται στο κοινό από το 2019. Όπως ανέφερε, έως το τέλος του έτους προγραμματίζονται τα εγκαίνια ακόμη οκτώ μουσείων.

«Δεν μιλάμε μόνο για μουσεία, μιλάμε συνολικά για έργα υποδομής, παραπάνω από 900 σε όλη την επικράτεια, με προϋπολογισμό άνω του 1,3 δισεκατομμυρίων ευρώ» σημείωσε ο πρωθυπουργός επισημαίνοντας πως για τα έργα αυτά αξιοποιούνται εθνικολί και ευρωπαϊκοί πόροι περιλαμβανομένων κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης. 

Στα βήματα της ιστορίας

Ο Μυστράς είναι ένα από τα σημαντικότερα διοικητικά κέντρα της Πελοποννήσου, όπου ενσωματώνονται στοιχεία των ύστερων βυζαντινών χρόνων και της οθωμανοκρατίας. Επάνω στο λόφο του στα βόρεια του Ταυγέτου, σε μία στρατηγική σημασίας θέση για τον έλεγχο της κοιλάδας του Ευρώτα, ιδρύθηκε στα 1249 από το φράγκο ηγεμόνα του Πριγκιπάτου της Αχαϊίας Γουλιελμο Β΄ Βιλεαρδουίνο, το κάστρο του Μυστρά.  Μετά την ήττα των Φράγκων στη μάχη της Πελαγονίας στα 1259 και την αιχμαλωσία του Γουλιέλμου παραδόθηκε στα 1262 στους Βυζαντινούς, μαζί με τρία ακόμα κάστρα, ως αντάλλαγμα για την απελευθέρωσή του. Υπήρξε κέντρο της βυζαντινής διοικητικής εξουσίας στη νότια Ελλάδα, αρχικά ως έδρα στρατιωτικού διοικητή και από το 1348 ως πρωτεύουσα του Δεσποτάτου του Μορέως που ίδρυσε ο αυτοκράτορας Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός.

Ο Μυστράς άκμασε ως σημαντικότατο πνευματικό, πολιτιστικό και καλλιτεχνικό κέντρο της υστεροβυζαντινής περιόδου. Καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το 1460 και ακολούθως βρέθηκε υπό οθωμανική ή ενετική κυριαρχία. Με τον Μυστρά συνδέθηκαν προσωπικότητες, όπως ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων και ο Βησσαρίων, οι οποίοι στο α΄ μισό του 15ου αιώνα συνέβαλαν στην διάδοση των ελληνικών σπουδών και στην ανάπτυξη των επιστημών, της φιλοσοφίας και της τέχνης στην Ευρώπη. Συνδέθηκε στενά με την Κωνσταντινούπολη όταν έγιναν δεσπότες μέλη των αριστοκρατικών οικογενειών των Καντακουζηνών (1348-1383) και των Παλαιολόγων (1383-1460).

Το κάστρο στην κορυφή του λόφου περιλαμβάνει δύο περιβόλους και την οικία του φρούραρχου. Χαμηλότερα, η πόλη αποτελείται από την Άνω Χώρα ή Χώρα, την Κάτω Χώρα ή Μεσοχώρα, και την Έξω Χώρα. Στην Άνω Χώρα κτίσθηκε το συγκρότημα των Παλατιών, η βορειοανατολική πτέρυγα των Καντακουζηνών στις αρχές του β΄ μισού του 14ου αιώνα, η βορειοδυτική των Παλαιολόγων στις αρχές του 15ου αιώνα. Γύρω οικοδομήθηκαν αρχοντικές οικίες, ναοί και παρεκκλήσια, ενώ στην Κάτω Χώρα, οικίες και αρχοντικά, ναοί και μοναστήρια.

«Εκτεταμένο πρόγραμμα παρεμβάσεων στον αρχαιολογικό χώρο»

Από τη μεριά της η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε, ότι «από το 2019 το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποίησε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα παρεμβάσεων στον αρχαιολογικό χώρο με στόχο την προστασία, την αποκατάσταση, την ανάδειξή του και τη δημιουργία υποδομών εξυπηρέτησης των επισκεπτών του. Ασφαλώς, την κορωνίδα των έργων αποτελεί η αποκατάσταση του Παλατιού των Δεσποτών. 

Σήμερα το μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό ανακτορικό συγκρότημα στον ελλαδικό χώρο και ένα από τα ελάχιστα διεθνώς, ανοίγει ξανά τις πύλες του αποκατεστημένο, αναγνώσιμο, εκθεσιακά λειτουργικό. Το παλάτι αποδίδεται σήμερα στο κοινό, όχι ως ένα απλό αρχιτεκτονικό κατάλοιπο, αλλά ως ένας ζωντανός χώρος ιστορίας, γνώσης και εμπειρίας». Οι παρεμβάσεις που υλοποιήθηκαν αναπτύσσονται μέσα από μία δέσμη αξόνων που εξασφαλίζουν, όπως είπε η κ. Μενδώνη «τη μέγιστη δυνατή προσβασιμότητα για τους εμποδιζόμενους συνανθρώπους μας με την αναβάθμιση των διαδρομών επίσκεψης και τον ανελκυστήρα στο Παλάτι. Τη θωράκιση του μνημείου από τον κίνδυνο των πυρκαγιών με την εγκατάσταση ενός σύγχρονου συστήματος υδροδότησης και πυρόσβεσης. Την ολοκληρωμένη προστασία σημαντικών εκκλησιών με τις συστηματικές εργασίες συντήρησης των δομικών στοιχείων και του ζωγραφικού τους διακόσμου. Τη βιώσιμη ανάπτυξη με την εκπόνηση του ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης της Καστροπολιτείας σε συνδυασμό με τη μελέτη της βιοποικιλότητάς της, που διασφαλίζουν συνδυαστικά το ανεκτίμητο πολιτιστικό κεφάλαιο και τον φυσικό πλούτο της».  

Τρεις εκθέσεις στο Παλάτι 

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη μουσειακή εμπειρία, με τη δημιουργία τριών εκθέσεων. Συγκεκριμένα ο επισκέπτης συναντάει τη μόνιμη φυσική και η ψηφιακή έκθεση με τίτλο «Ηγεμονικά αφηγήματα», η οποία συγκροτεί ένα συνεκτικό ερμηνευτικό πλαίσιο για την ιστορία και τη λειτουργία του συγκροτήματος, αναδεικνύοντας τον ρόλο των ηγεμονικών οικογενειών στη διαμόρφωση του πολιτικού και ιδεολογικού τοπίου του Μυστρά. Η έκθεση αυτή πλαισιώνουν δύο ακόμη σημαντικές εκθέσεις. Η μία έχει τίτλο  «Στα σαράγια της βασιλοπούλας» που φωτίζει, μέσα από αρχειακό υλικό, τη διαχρονική πρόσληψη του Μυστρά από τη ευρωπαϊκή διανόηση, από τον 15ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα, αναδεικνύοντας παράλληλα τις απαρχές της διαχείρισης και της προστασίας της καστροπολιτείας. Η δεύτερη έκθεση, «Στο φως της Αυλής. Απείκασμα ενδόξου περιβολής»στην στην αίθουσα του Θρόνου επικεντρώνεται στην ένδυση ως φορέα συμβολισμών, εξουσίας και κοινωνικής ταυτότητας. Οι χειροποίητες ενδυμασίες, εμπνευσμένες από τη βυζαντινή εικονογραφία, δημιουργήματα της μοναστικής αδελφότητας της Παντάνασσας, μεταγράφουν σε υλικό και μορφή τον αισθητικό και ιδεολογικό κώδικα της παλαιολόγειας αυλής, το ύφος της ενδόξου βυζαντινής περιβολής στο Μυστρά, όπως αυτή γίνεται αντιληπτή μέσα από την εικονογραφία. 

Στον Μυστρά σώζονται ναοί, που χρονολογούνται από τον 13ο έως και τον 15ο αιώνα, εξέχοντα δείγματα της υστεροβυζαντινής αρχιτεκτονικής με επιδράσεις από την Κωνσταντινούπολη, με αξιόλογο γλυπτό διάκοσμο, με δυτικές συχνά επιδράσεις, και με υψηλής καλλιτεχνικής αξίας τοιχογραφίες, λαμπρά δείγματα της τέχνης της Παλαιολόγειας Αναγέννησης, έργα που επηρέασαν την εξέλιξη της υστεροβυζαντινής και μεταβυζαντινής ζωγραφικής της Πελοποννήσου. Ξεχωρίζουν η Μητρόπολη ή Άγιος Δημήτριος, οι Άγιοι Θεόδωροι και η Οδηγήτρια, καθολικό της Μονής Βροντοχίου, η Αγία Σοφία, καθολικό της Μονής του Χριστού Ζωοδότη, το καθολικό της Μονής Παναγίας της Περιβλέπτου, η Ευαγγελίστρια και το καθολικό της Μονής Παντάνασσας.