Κύμα αποχωρήσεων από αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες - Το μπλόκο στους ένστολους και το τέλος στα «παραθυράκια»

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο αναδιαμορφώνει πλήρως την καταστατική θέση των αιρετών, προκαλώντας έντονες διοικητικές αναταράξεις. Σύμφωνα με ασφαλείς εκτιμήσεις, ένα ποσοστό που ξεπερνά το 30% των αντιδημάρχων και των αντιπεριφερειάρχων επιλέγει πλέον την οριστική έξοδο από τις θέσεις ευθύνης των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ). Η μαζική αυτή τάση φυγής αποδίδεται στο γεγονός ότι οι οικονομικές απολαβές που προβλέπονται για τις έμμισθες θέσεις της αυτοδιοίκησης είναι, σε πολλές περιπτώσεις, αισθητά μικρότερες από τις αποδοχές που λάμβαναν οι αιρετοί στις οργανικές τους θέσεις.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι οι αντιδήμαρχοι και αντιπεριφερειάρχες που προέρχονται από τον δημόσιο τομέα, σε ποσοστό που αγγίζει ή και ξεπερνά το 80%, προτιμούν τελικά να διατηρήσουν τον κανονικό τους μισθό ως εργαζόμενοι, παρά να αποδεχθούν την έμμισθη θέση στον δήμο ή την περιφέρεια. Ωστόσο οι δήμαρχοι που έχουν τέτοιου είδους κωλύματα επιλέγουν το θεσμικό τους –πολιτικό ρόλο και όχι το μισθολόγιο του δημοσίου. Στη κατηγορία αυτή φαίνεται ότι υπάγεται και ο Δήμαρχος Αθηναίων κ. Δούκας ο οποίος δεν θα μπορεί πλέον να λαμβάνει μισθό και καθηγητή Πανεπιστημίου.

Το μείζον ζήτημα που οδηγεί σε διοικητικά αδιέξοδα εντοπίζεται στην αυστηρή πρόβλεψη του νομοθέτη, η οποία ξεκαθαρίζει ότι ένας δημόσιος υπάλληλος, προκειμένου να ασκήσει καθήκοντα δημάρχου ή αντιδημάρχου, υποχρεούται να διακόψει τη μισθοδοσία από την υπηρεσία του και να τεθεί σε καθεστώς αυτοδίκαιης αναστολής. Η δυνατότητα επιλογής άμισθης θέσης αντιδημάρχου για τις κατηγορίες αυτές έχει πλέον εξαλειφθεί πλήρως από τον νόμο.

Σύμφωνα με πληροφορίες η πολιτική αυτή κατεύθυνση υιοθετήθηκε μετά από πιέσεις των ηγεσιών των Υπουργείων Εθνικής Άμυνας, Προστασίας του Πολίτη και Ναυτιλίας, με σκοπό να τερματιστεί ένα διαχρονικό παράθυρο που επέτρεπε σε δημόσιους λειτουργούς και ένστολους να κάνουν παράλληλη χρήση της ιδιότητάς τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι κρατικές υπηρεσίες να διαθέτουν στελέχη τα οποία δεν μπορούσαν να αξιοποιήσουν επιχειρησιακά. Ενδεικτικά, υπολογίζεται ότι περίπου 600 αξιωματικοί είχαν αξιοποιήσει το προηγούμενο καθεστώς για μετακινήσεις ή παράλληλη άσκηση καθηκόντων.

Μάλιστα, η νέα νομοθετική ρύθμιση για τα στελέχη των ενόπλων δυνάμεων και το ένστολο προσωπικό των σωμάτων ασφαλείας και του Λιμενικού Σώματος είναι εξαιρετικά αυστηρή. Οι συγκεκριμένοι αιρετοί αν αποδεχθούν θέση αντιδημάρχου, δεν στερούνται μόνο τον μισθό της οργανικής τους θέσης, αλλά «παγώνει» και η ιεραρχική τους εξέλιξη, καθώς ο χρόνος της αυτοδιοικητικής θητείας τους δεν υπολογίζεται για τις βαθμολογικές προαγωγές και τις μισθολογικές προσαυξήσεις. Η δυσμενής αυτή διάκριση δεν ισχύει για τους υπόλοιπους δημοσίους υπαλλήλους, για τους οποίους η θητεία λογίζεται κανονικά ως πραγματική δημόσια υπηρεσία. Από τους παραπάνω περιορισμούς, ο νόμος εξαιρεί τους συνταξιούχους, οι οποίοι υπάγονται σε ειδικές ρυθμίσεις σχετικά με τα κίνητρα απασχόλησης. 

Οι κρίσιμες προθεσμίες

Η εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών θέτει σφιχτά χρονικά περιθώρια, τόσο για τους δημοσίους υπαλλήλους, όσο και για τους εργαζόμενους νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου. Παρακάτω αποτυπώνονται ορισμένα ενδεικτικά παραδείγματα.

Μέχρι την 7η Ιουλίου 2026, οι αρμόδιες υπηρεσίες προσωπικού και διοίκησης των αιρετών υποχρεούνται να εκδώσουν τις διαπιστωτικές πράξεις αυτοδίκαιης αναστολής καθηκόντων για τους δημάρχους και αντιδημάρχους που είναι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι, γιατροί του ΕΣΥ, ένστολοι ή μέλη ΔΕΠ.

Εντός δέκα ημερών από την 7η Ιουλίου 2026 (και σε συνάρτηση με την εκλογή προεδρείου) εκπνέει η αποκλειστική προθεσμία για τους αντιδημάρχους που είναι ιδιωτικοί υπάλληλοι, ώστε να δηλώσουν αν θα λάβουν την υποχρεωτική ειδική άδεια άνευ αποδοχών για όλη τη θητεία τους (εισπράττοντας αντιμισθία) ή αν θα επιστρέψουν στην εργασία τους λαμβάνοντας έξοδα παράστασης και άδεια 60 ημερών.

Έως την 9η Ιουλίου 2026 (διάστημα δέκα ημερών από την έναρξη ισχύος του Κώδικα), οι δήμαρχοι που είναι υπάλληλοι του ιδιωτικού τομέα οφείλουν να υποβάλουν τη δήλωσή τους αν επιλέγουν, κατ’ εξαίρεση για την τρέχουσα περίοδο, να διατηρήσουν τις πλήρεις αποδοχές της εργασιακής τους θέσης αντί της αντιμισθίας, ή εναλλακτικά αν θα επιλέξουν τη λήψη των εξόδων παράστασης και της άδειας των εξήντα ημερών.

Αντικατάσταση

Μπροστά στον κίνδυνο να βρεθούν αντιμέτωποι με φαινόμενα καθολικής ακυρότητας των πράξεων και των αποφάσεων που υπογράφουν οι αντιδήμαρχοι, οι δήμαρχοι έχουν ξεκινήσει αγώνα δρόμου. Στόχος τους είναι η άμεση έκδοση των αποφάσεων ανάκλησης καθηκόντων για όσους αδυνατούν να εναρμονιστούν με το νέο πλαίσιο και η ταχύτατη τοποθέτηση νέων προσώπων στις κρίσιμες θέσεις της διοίκησης. Ωστόσο, οι δυνατότητες των δημάρχων να αξιοποιήσουν το δυναμικό των δημοτικών συμβούλων που προέρχονται από το δημόσιο είναι πλέον εξαιρετικά περιορισμένες.

Ο νέος Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων καταργεί οριζόντια ακόμη και τη θεσμοθετημένη θέση του εντεταλμένου συμβούλου. Πλέον, η μοναδική θεσμική διέξοδος που απομένει στους επικεφαλής των δήμων προκειμένου να μοιράσουν το διοικητικό βάρος είναι η εκχώρηση απλού δικαιώματος υπογραφής για συγκεκριμένες και αυστηρά περιορισμένες αρμοδιότητες, γεγονός που δυσχεραίνει σημαντικά την καθημερινή λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης.