Πέθανε την Παρασκευή (28/8), σε ηλικία 89 ετών, έπειτα από 35 χρόνια βασιλείας. Υπήρξε ο γηραιότερος εν ενεργεία μονάρχης της Ευρώπης, αλλά και ένας από τους δημοφιλέστερους εκπροσώπους της νορβηγικής βασιλικής οικογένειας. Η ζωή του συνδέθηκε στενά με τη σύγχρονη ιστορία της Νορβηγίας: από τη γερμανική εισβολή και την εξορία της οικογένειάς του έως τη μεταπολεμική αναγέννηση της χώρας, την εποχή της πετρελαϊκής ευημερίας και τη σταδιακή μεταμόρφωση της μοναρχίας σε έναν πιο ανοιχτό θεσμό. Σύμφωνα με το Reuters, ο Χάραλντ κατάφερε να βγει από τη σκιά του ιδιαίτερα αγαπητού και εξωστρεφούς πατέρα του, βασιλιά Ολαφ Ε΄, και να φέρει τη νορβηγική μοναρχία στον 21ο αιώνα χωρίς να χάσει τη σύνδεσή της με την παράδοση.
Ο βασιλιάς Χάραλντ και η βασίλισσα Σόνια λαμβάνουν τη βασιλική ευλογία από τον επίσκοπο Φιν Βάγκλε στον Καθεδρικό Ναό του Νίνταρος, στο Τρόντχαϊμ της Νορβηγίας, στις 23 Ιουνίου 1991. NTB/Bjorn Sigurdson μέσω REUTERS
Ο βασιλιάς Χάραλντ, η βασίλισσα Σόνια, ο διάδοχος Χάακον, η πριγκίπισσα Μέτε-Μάριτ, η πριγκίπισσα Ινγκριντ Αλεξάνδρα και ο πρίγκιπας Σβέρε Μάγκνους εμφανίζονται στο μπαλκόνι του Βασιλικού Παλατιού κατά τους εορτασμούς για την Ημέρα του Συντάγματος της Νορβηγίας, στην πλατεία του Παλατιού στο Οσλο, στις 17 Μαΐου 2021. Lise Aserud/NTB Scanpix μέσω REUTERS/Φωτογραφία αρχείου
Ο βασιλιάς Χάραλντ και η βασίλισσα Σόνια μαζί με τον διάδοχο Χάακον, την πριγκίπισσα Ινγκριντ Αλεξάνδρα και την πριγκίπισσα Μέτε-Μάριτ ποζάρουν για τη χριστουγεννιάτικη φωτογράφιση στο Κόκκινο Σαλόνι του Βασιλικού Παλατιού, στο Οσλο, στις 19 Δεκεμβρίου 2024. Stian Lysberg Solum/NTB μέσω REUTERS/Φωτογραφία αρχείου
Ο πρώτος πρίγκιπας που γεννήθηκε στη Νορβηγία έπειτα από 567 χρόνια
Ο Χάραλντ γεννήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1937 στην έπαυλη Σκάουγκουμ, κοντά στο Οσλο. Η γέννησή του προκάλεσε εθνικούς πανηγυρισμούς, καθώς ήταν ο πρώτος πρίγκιπας που γεννιόταν στη Νορβηγία έπειτα από 567 χρόνια. Ηταν το τρίτο παιδί και ο μοναχογιός του τότε διαδόχου Ολαφ και της πριγκίπισσας Μάρθας της Σουηδίας. Είχε δύο μεγαλύτερες αδελφές, τη Ράγκνχιλντ και την Αστριντ. Η Νορβηγία είχε αποκτήσει ξανά την ανεξαρτησία της το 1905, μετά τη διάλυση της ένωσης με τη Σουηδία. Παππούς του Χάραλντ ήταν ο βασιλιάς Χάακον Ζ΄, ο πρώτος μονάρχης της σύγχρονης ανεξάρτητης Νορβηγίας. Μέσω της γιαγιάς του, βασίλισσας Μοντ, ο Χάραλντ ήταν δισέγγονος του βασιλιά Εδουάρδου Ζ΄ της Βρετανίας και τρισέγγονος της βασίλισσας Βικτωρίας.
Ο πρίγκιπας Χάραλντ της Νορβηγίας σε ηλικία εννέα μηνών, στο Οσλο, στις 20 Οκτωβρίου 1937. NTB μέσω REUTERS
Τα παιδικά χρόνια στην εξορία
Ο Χάραλντ ήταν μόλις τριών ετών όταν η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Νορβηγία, τον Απρίλιο του 1940. Ο βασιλιάς Χάακον και ο διάδοχος Ολαφ κατέφυγαν στη Βρετανία, από όπου συνέχισαν να εκπροσωπούν την εξόριστη νορβηγική κυβέρνηση. Ο μικρός Χάραλντ έφυγε μαζί με τη μητέρα του και τις δύο αδελφές του αρχικά για την ουδέτερη Σουηδία και στη συνέχεια για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο βασιλιάς Χάακον Ζ΄, ο διάδοχος Ολαφ και ο πρίγκιπας Χάραλντ κάνουν πασχαλινές διακοπές στο Πρίνσεχιτα, στο Σίκιλσνταλεν της Νορβηγίας, στις 15 Απριλίου 1950. NTB/Jan Stage μέσω REUTERS
Η οικογένεια έζησε για λίγο στον Λευκό Οίκο και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Μπεθέσντα του Μέριλαντ. Τα παιδιά είχαν συχνή επαφή με τον Αμερικανό πρόεδρο Φράνκλιν Ρούζβελτ, τον οποίο ο Χάραλντ περιέγραψε αργότερα ως μια μορφή παππού. Επέστρεψε στη Νορβηγία το 1945, μετά το τέλος του πολέμου. Σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο οποίος είχε εκπαιδευτεί με ιδιωτικά μαθήματα, ο Χάραλντ φοίτησε σε δημόσιο σχολείο. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Οσλο, εκπαιδεύτηκε στη νορβηγική Στρατιωτική Ακαδημία και αργότερα παρακολούθησε μαθήματα κοινωνικών επιστημών, ιστορίας και οικονομίας στο Balliol College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.
Η εννιάχρονη μάχη για τη Σόνια
Ο Χάραλντ γνώρισε τη Σόνια Χάραλντσεν το 1959. Εκείνη ήταν κόρη εμπόρου ενδυμάτων και δεν είχε αριστοκρατική καταγωγή, γεγονός που έκανε τον γάμο τους εξαιρετικά δύσκολο για τα δεδομένα της εποχής. Η σχέση τους παρέμεινε για χρόνια κρυφή. Ο τότε βασιλιάς Ολαφ και η κυβέρνηση ανησυχούσαν ότι ο γάμος του διαδόχου με μια κοινή θνητή θα υπονόμευε τη μοναρχία. Υστερα από εννέα χρόνια αναμονής, ο Χάραλντ ξεκαθάρισε στον πατέρα του ότι, αν δεν του επιτρεπόταν να παντρευτεί τη Σόνια, θα παρέμενε ανύπαντρος. Καθώς ήταν ο μοναδικός άνδρας διάδοχος, η απόφασή του θα άφηνε τη δυναστεία χωρίς άμεσο συνεχιστή. Ο βασιλιάς Ολαφ υποχώρησε και το ζευγάρι παντρεύτηκε στον Καθεδρικό Ναό του Οσλο στις 29 Αυγούστου 1968. Ο γάμος τους αποδείχθηκε καθοριστικός για τον εκσυγχρονισμό της μοναρχίας. Η Σόνια έγινε βασίλισσα όταν ο Χάραλντ ανέβηκε στον θρόνο και διατήρησε έντονη δημόσια παρουσία, κυρίως σε θέματα πολιτισμού και τέχνης. Απέκτησαν δύο παιδιά, την πριγκίπισσα Μάρθα Λουίζ, που γεννήθηκε το 1971, και τον Χάακον, που γεννήθηκε το 1973.
Ο διάδοχος Χάραλντ και η Σόνια Χάραλντσεν φωτογραφίζονται μετά τον γάμο τους μαζί με τα παρανυφάκια Ιαν Χένρικσεν, Ανίτα Χένρικσεν, Λις Χάραλντσεν και Ινγκεμποργκ Λόρεντσεν, στην Αίθουσα των Πουλιών του Βασιλικού Παλατιού, στο Οσλο, στις 29 Αυγούστου 1968. NTB/Arild Hordnes μέσω REUTERS
Οι σημαίες κυματίζουν μεσίστιες στο Κοινοβούλιο της Δανίας, στο παλάτι Κρίστιανσμποργκ, λόγω του θανάτου του βασιλιά Χάραλντ της Νορβηγίας, στην Κοπεγχάγη, στις 28 Αυγούστου 2026. Sebastian Elias Uth/Ritzau Scanpix μέσω REUTERS
Πολίτες συγκεντρώνονται έξω από το Βασιλικό Παλάτι για να αποτίσουν φόρο τιμής μετά τον θάνατο του βασιλιά Χάραλντ της Νορβηγίας, στο ‘Οσλο, στις 28 Αυγούστου 2026. REUTERS/Dylan Martinez
Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Σκι 2011 στο Χόλμενκολεν: Οι Τορντ Ασλε Γκέρνταλεν, Ελνταρ Ρένινγκ, Πέτερ Νόρτουγκ και Μάρτιν Γιόνσρουντ Σούντμπι, μέλη της νορβηγικής ομάδας σκυταλοδρομίας, βρίσκονται στο βασιλικό θεωρείο μαζί με τον βασιλιά Χάραλντ και τη βασίλισσα Σόνια, μετά την κατάκτηση του χρυσού μεταλλίου στη σκυταλοδρομία 4×10 χιλιομέτρων, στο Όσλο, στις 4 Μαρτίου 2011. NTB/Lise Aserud μέσω REUTERS
Ο βασιλιάς Χάακον της Νορβηγίας και υπουργοί φτάνουν στο Βασιλικό Παλάτι για την έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου της Επικρατείας μετά τον θάνατο του βασιλιά Χάραλντ, στο Όσλο, στις 28 Αυγούστου 2026. NTB/Thomas Andersen μέσω REUTERS
Ο βασιλιάς Χάακον Ζ΄, ο πρίγκιπας Χάραλντ και ο διάδοχος Ολαφ στη βασιλική κατοικία στο Όσλο, το 1948. NTB μέσω REUTERS
Ο βασιλιάς Χάακον Ζ΄ χαιρετά τον κόσμο στην πλατεία Ράντχους, έχοντας δίπλα του τον διάδοχο Ολαφ, την πριγκίπισσα Μάρθα, τον πρίγκιπα Χάραλντ και τις πριγκίπισσες Ράγκνχιλντ και Αστριντ, στο Όσλο, στις 7 Ιουνίου 1945. NTB μέσω REUTERS
Ο Ολυμπιονίκης πατέρας και η θάλασσα
Η ιστιοπλοΐα ήταν οικογενειακή παράδοση. Ο πατέρας του, βασιλιάς Όλαφ Ε΄, είχε κερδίσει το χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Άμστερνταμ το 1928. Ο Χάραλντ ανέβηκε για πρώτη φορά στο ιστορικό οικογενειακό σκάφος «Sira» όταν ήταν περίπου δυόμισι ετών. Στα 11 του απέκτησε το πρώτο δικό του σκάφος, το οποίο ονόμασε «Fram», και στα 22 του κέρδισε το πρώτο σημαντικό ιστιοπλοϊκό κύπελλο. Η θάλασσα δεν ήταν για εκείνον μια βασιλική ψυχαγωγία. Αγωνίστηκε σε κορυφαίο επίπεδο και εκπροσώπησε τη Νορβηγία σε τρεις διαδοχικούς θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες. Το 1964, στο Τόκιο, ήταν σημαιοφόρος της νορβηγικής αποστολής στην τελετή έναρξης και κατέλαβε την όγδοη θέση στην κατηγορία σκαφών τριών ατόμων με το «Fram III». Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού το 1968 κατέλαβε την 11η θέση στην κατηγορία 5,5 μέτρων. Τέσσερα χρόνια αργότερα, στους Αγώνες του Μονάχου το 1972, τερμάτισε δέκατος στην κατηγορία Soling. Δεν κατάφερε να επαναλάβει το ολυμπιακό χρυσό του πατέρα του, αλλά συνέχισε να αγωνίζεται για δεκαετίες.
Ο βασιλιάς Χάραλντ της Νορβηγίας εκτελεί χρέη κριτή και διευθυντή αγώνων στην παραδοσιακή ιστιοπλοϊκή διοργάνωση «H.M. Kongens Serieseilaser», στο φιόρδ του Όσλο, στις 11 Ιουνίου 2024. NTB/Javad Parsa μέσω REUTERS
Παγκόσμιος πρωταθλητής με το «Fram X»
Η κορυφαία επιτυχία της αγωνιστικής του πορείας ήρθε το 1987, όταν ο Χάραλντ και το πλήρωμά του αναδείχθηκαν παγκόσμιοι πρωταθλητές με το σκάφος «Fram X». Το 2005 κατέκτησαν και το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα με το «Fram XV», αποδεικνύοντας ότι η ιστιοπλοΐα παρέμενε κομμάτι της ζωής του ακόμη και μετά την άνοδό του στον θρόνο. Ο Χάραλντ συνέχισε να συμμετέχει σε διεθνείς διοργανώσεις σε προχωρημένη ηλικία. Αγωνιζόταν επίσης με το οικογενειακό «Sira», το οποίο είχε ναυπηγηθεί το 1938 για τον πατέρα του και πέρασε στα χέρια του μετά τον θάνατο του Όλαφ. Στη θάλασσα ζητούσε να αντιμετωπίζεται ως μέλος του πληρώματος και όχι ως βασιλιάς. Πάνω στο σκάφος οι τίτλοι έχαναν τη σημασία τους και όλοι μοιράζονταν τις ίδιες ευθύνες. Η σχέση του με τον αθλητισμό συνεχίστηκε και έξω από τους αγώνες. Το 1994 άνοιξε επίσημα τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του Λιλεχάμερ, ενώ τιμήθηκε με το Χρυσό Ολυμπιακό Παράσημο.
Ο βασιλιάς Χάραλντ της Νορβηγίας συμμετέχει στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ιστιοπλοΐας σκαφών ενός τόνου με το «FRAM XI», στην Κοπεγχάγη, την 1η Ιουλίου 1992. NTB/Lise Aaserud μέσω REUTERS
Το γενεαλογικό δέντρο του Χάραλντ
Η σημερινή νορβηγική βασιλική δυναστεία ξεκινά από τον Χάακον Ζ΄ και τη βασίλισσα Μοντ. Γιος τους ήταν ο βασιλιάς Όλαφ Ε΄, ο οποίος παντρεύτηκε την πριγκίπισσα Μάρθα της Σουηδίας. Ο Όλαφ και η Μάρθα απέκτησαν τρία παιδιά, τη Ράγκνχιλντ, την Αστριντ και τον Χάραλντ Ε΄. Ο Χάραλντ και η βασίλισσα Σόνια απέκτησαν την πριγκίπισσα Μάρθα Λουίζ και τον Χάακον, ο οποίος διαδέχεται τον πατέρα του στον θρόνο ως βασιλιάς Χάακον Η΄. Η Μάρθα Λουίζ απέκτησε τρεις κόρες από τον γάμο της με τον Αρι Μπεν: τη Μοντ Αντζέλικα, τη Λία Ισαντόρα και την Εμα ΤαΛούλα Μπεν. Ο Χάακον παντρεύτηκε τη Μέτε-Μάριτ Τίσεμ Χόιμπι το 2001. Απέκτησαν δύο παιδιά, την πριγκίπισσα Ινγκριντ Αλεξάνδρα και τον πρίγκιπα Σβέρε Μάγκνους. Η Ινγκριντ Αλεξάνδρα βρίσκεται πλέον πρώτη στη σειρά διαδοχής μετά τον πατέρα της. Ο Μάριους Μποργκ Χόιμπι, γιος της Μέτε-Μάριτ από προηγούμενη σχέση, μεγάλωσε μαζί με τη βασιλική οικογένεια, αλλά δεν ανήκει στη σειρά διαδοχής.
Τριάντα πέντε χρόνια στον θρόνο
Ο Χάραλντ έγινε βασιλιάς στις 17 Ιανουαρίου 1991, μετά τον θάνατο του πατέρα του. Ως αρχηγός του κράτους είχε κυρίως τελετουργικό ρόλο. Επιδίωξε, όμως, να κρατήσει τη μοναρχία κοντά στην κοινωνία και να την προσαρμόσει στις αλλαγές της χώρας. Η πιο δύσκολη στιγμή της βασιλείας του ήρθε μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ στο Όσλο και στο νησί Ουτόγια, στις 22 Ιουλίου 2011. Στις επιθέσεις σκοτώθηκαν 77 άνθρωποι. Με τη φωνή του να τρέμει, ο βασιλιάς απευθύνθηκε στους πολίτες και δήλωσε ότι «η ελευθερία είναι ισχυρότερη από τον φόβο». Η παρουσία του στις ημέρες του εθνικού πένθους ενίσχυσε τον ενωτικό ρόλο της μοναρχίας. Το 2016 προκάλεσε διεθνή αίσθηση με μια ομιλία στην οποία περιέγραψε τη Νορβηγία ως μια χώρα ανθρώπων με διαφορετικές καταγωγές, θρησκείες και σεξουαλικούς προσανατολισμούς.
Ο όρκος ήταν ισόβιος
Ο Χάραλντ αντιμετώπισε πολλά προβλήματα υγείας. Είχε υποβληθεί σε θεραπεία για καρκίνο της ουροδόχου κύστης, σε εγχείρηση καρδιάς και στην τοποθέτηση μόνιμου βηματοδότη. Το 2024 περιόρισε τις δημόσιες εμφανίσεις του, αλλά απέκλεισε το ενδεχόμενο παραίτησης, ακόμη και μετά την αιφνιδιαστική αποχώρηση της βασίλισσας Μαργαρίτας της Δανίας από τον θρόνο. Επέμενε ότι ο όρκος που είχε δώσει στο νορβηγικό Κοινοβούλιο ίσχυε για ολόκληρη τη ζωή του. Παρέμεινε βασιλιάς μέχρι το τέλος.