Το πρώτο ευρωπαϊκό κέντρο επιστροφής (return hub) στην Αφρική θέλει να έχει έτοιμο η Ελλάδα μέσα στους πρώτους μήνες της ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε., με ορίζοντα τον Ιούλιο του 2027. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ρουάντα και η Ουγκάντα είναι οι δύο χώρες που βρίσκονται στο τραπέζι, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί επισήμως ποια θα φιλοξενήσει τον κόμβο.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει δηλώσει ότι οι πέντε χώρες που συμμετέχουν στο σχέδιο -Ελλάδα, Γερμανία, Ολλανδία, Δανία και Αυστρία- έχουν ήδη καταλήξει σε αφρικανική χώρα, αλλά δεν μπορούν ακόμη να αποκαλύψουν την επιλογή. Το σχέδιο συζητήθηκε εκ νέου την περασμένη Πέμπτη στο Λουξεμβούργο, με τη συμμετοχή και της γενικής διευθύντριας του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΙΟΜ) Εϊμι Πόουπ.
Τελική έγκριση
Η συγκυρία είναι κρίσιμη, καθώς την Πέμπτη το Συμβούλιο της Ε.Ε. έδωσε την τελική έγκριση στον νέο Κανονισμό Επιστροφών. Οι νέοι κανόνες ανοίγουν πλέον νομικά τον δρόμο για τη δημιουργία return hubs σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε., υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχει συμφωνία ή σχετική ρύθμιση με τη χώρα υποδοχής και ότι αυτή θα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Οι σχετικές διατάξεις για τα return hubs θα εφαρμοστούν άμεσα μετά την έναρξη ισχύος του Κανονισμού Επιστροφών. Από τις συμφωνίες θα εξαιρούνται ρητά οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Με άλλα λόγια, το βασικό νομικό εμπόδιο έχει πλέον αρθεί. Το επόμενο βήμα είναι η συμφωνία με την αφρικανική χώρα και η δημιουργία της υποδομής που θα μπορεί να υποδεχθεί ανθρώπους για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής.
Κλειστά χαρτιά
Διαβάστε Επίσης
Η Αθήνα κρατά κλειστά τα χαρτιά της ως προς την τελική επιλογή. Διεθνείς αναφορές, ωστόσο, κατονομάζουν τη Ρουάντα και την Ουγκάντα ως τις δύο πιθανές χώρες. Η επιλογή δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως. Το μοντέλο που εξετάζεται δεν αφορά κλειστή δομή κράτησης.
Πρόκειται για εγκαταστάσεις στις οποίες θα μεταφέρονται άνθρωποι που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. και έχει εκδοθεί εις βάρος τους απόφαση επιστροφής, έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία επιστροφής τους. Οι πέντε ευρωπαϊκές χώρες θα διατηρούν την ευθύνη του εγχειρήματος, ενώ στο πλαίσιο των σχετικών συμφωνιών προβλέπονται κανόνες λειτουργίας και μηχανισμοί παρακολούθησης.
Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ
Στο τραπέζι και ο ευρωπαϊκός μηχανισμός έκτακτης ανάγκης
Στο Λουξεμβούργο η ελληνική πλευρά δεν παρουσίασε μόνο το σχέδιο των return hubs. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έθεσε στο τραπέζι και την πρόταση για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση απότομης μεταναστευτικής κρίσης ή εργαλειοποίησης των ροών. Η ελληνική πρόταση προβλέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αυξημένη επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων, προσωρινή αναστολή της εξέτασης αιτημάτων ασύλου και ταχύτερες διαδικασίες επιστροφής.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι σε μια πραγματική κρίση οι υφιστάμενοι κανόνες δεν επαρκούν για να αντιμετωπιστούν άμεσα μαζικές αφίξεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει επεξεργασία της ελληνικής πρότασης, έπειτα και από την εντολή της προέδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με το θέμα να αναμένεται να επανέλθει στο επόμενο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων.
Οι αριθμοί
Τα στοιχεία εξηγούν γιατί οι επιστροφές έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής. Σύμφωνα με τη Eurostat, στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 εκδόθηκαν 110.335 αποφάσεις αποχώρησης για πολίτες τρίτων χωρών, ενώ 36.825 άνθρωποι επέστρεψαν σε τρίτες χώρες μετά την έκδοση σχετικής απόφασης. Οι επιστροφές αυξήθηκαν κατά 9,7% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2025, ενώ οι αποφάσεις αποχώρησης μειώθηκαν κατά 12%.
Σε επίπεδο υπηκοότητας, οι περισσότερες αποφάσεις αποχώρησης αφορούσαν πολίτες Αλγερίας (10.390), Μαρόκου (6.200) και Συρίας (5.180), ενώ στις επιστροφές πρώτοι ήταν οι Τούρκοι (3.765), οι Σύροι (2.770) και οι Γεωργιανοί (2.140).
Την περασμένη Πέμπτη, ο υπουργός Δικαιοσύνης και Μετανάστευσης της Ιρλανδίας, Τζιμ Ο’Κάλαχαν, υπογράμμισε ότι περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους που λαμβάνουν εντολή να εγκαταλείψουν την Ε.Ε. τελικά δεν αποχωρούν.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ «RETURN HUB»
Το return hub είναι εγκατάσταση σε τρίτη χώρα, εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπου μπορούν να μεταφέρονται προσωρινά άνθρωποι για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής και δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε.
Στόχος είναι να παραμένουν εκεί έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία επιστροφής τους στη χώρα καταγωγής τους ή σε άλλη χώρα που έχει συμφωνήσει να τους υποδεχθεί. Δεν πρόκειται κατ’ ανάγκη για κλειστή δομή κράτησης, αλλά για εγκατάσταση η οποία θα λειτουργεί βάσει ειδικής συμφωνίας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών και της τρίτης χώρας που θα τη φιλοξενεί.
Η ευθύνη για τη διαδικασία παραμένει στις χώρες της Ε.Ε. που συμμετέχουν στο εγχείρημα, ενώ προβλέπονται κανόνες για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, την εποπτεία και την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται ρητά από το συγκεκριμένο μοντέλο.
