Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την αποπομπή της Ρωσίας από το Συμβούλιο της Ευρώπης λόγω της εισβολής στην Ουκρανία, ο παλαιότερος διακυβερνητικός οργανισμός της ηπείρου προχώρησε τον περασμένο μήνα σε μία πρωτοβουλία με σαφή συμβολισμό και πρακτικές προεκτάσεις.
Στο Στρασβούργο, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση υποδέχθηκε 15 Ρώσους εκπροσώπους στη νεοσύστατη Πλατφόρμα Διαλόγου, μια δομή που έχει στόχο να δώσει θεσμικό χώρο σε πρόσωπα που απορρίπτουν τον πόλεμο και αμφισβητούν το καθεστώς Πούτιν. Η πρόεδρος της Συνέλευσης, η Αυστριακή βουλευτής Πέτρα Μπάιρ, τόνισε κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση ότι η Ρωσία δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με το σημερινό καθεστώς και ότι υπάρχουν πολίτες εντός και εκτός της χώρας οι οποίοι θέτουν υπό αμφισβήτηση τις επιλογές της εξουσίας και καταδικάζουν εγκλήματα που γίνονται στο όνομά τους.
Η κίνηση υπενθυμίζει την ιστορία του Συμβουλίου της Ευρώπης, που ιδρύθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1940 με στόχο την ειρήνη και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και του θεμέλιου λίθου του, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1950. Η ένταξη της Ρωσίας το 1996 είχε παρουσιαστεί ως ιστορική καμπή, αλλά και τότε υπήρχαν επιφυλάξεις για την τήρηση των προτύπων. Με την άνοδο του Βλαντίμιρ Πούτιν το 2000 οι ελευθερίες υποχώρησαν, ενώ διεθνείς παρατηρητές δεν έχουν χαρακτηρίσει οποιαδήποτε εθνική εκλογική αναμέτρηση επί Πούτιν ως πλήρως ελεύθερη και δίκαιη. Την ίδια ώρα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο Στρασβούργο αποτέλεσε για χιλιάδες Ρώσους τον μοναδικό χώρο προσφυγής απέναντι στην αυθαιρεσία του κράτους, με αποφάσεις που περιλαμβάνουν και την πρόσφατη κρίση για τη σύλληψη και φυλάκιση του Αλεξέι Ναβάλνι το 2021.
Η νέα Πλατφόρμα Διαλόγου, όπως ανακοινώθηκε από το Συμβούλιο, θα επικεντρωθεί σε πρακτικά ζητήματα: την υπεράσπιση Ρώσων πολιτικών κρατουμένων, την καταγραφή παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ενίσχυση και τον συντονισμό κυρώσεων κατά του πολέμου και τον έλεγχο των μηχανισμών χρηματοδότησής του, αλλά και την προετοιμασία για τη μεταπολεμική ή μετακαθεστωτική περίοδο στη Ρωσία. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι, παρά την αποπομπή της Ρωσίας το 2022, η γεωγραφική και στρατηγική βαρύτητα της χώρας καθιστά αναγκαία τη διατήρηση θεσμικών δεσμών με δυνάμεις που αντιτίθενται στην τρέχουσα ηγεσία. Η εξέλιξη αυτή ερμηνεύεται από ορισμένους ως προσπάθεια να συνδυαστούν μέτρα πίεσης με εργαλεία στήριξης κοινωνικών και πολιτικών φορέων εντός και εκτός Ρωσίας, ώστε να δημιουργηθούν συνθήκες για νόμιμες μεταβάσεις όταν και εφόσον παρουσιαστούν παράθυρα ευκαιρίας. Η ευρωπαϊκή πλευρά επικαλείται ιστορικά παραδείγματα αιφνιδιαστικών πολιτικών μεταβολών, όπως η πτώση του τσαρικού καθεστώτος το 1917 και η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, για να τεκμηριώσει τον σχεδιασμό και τη λογική του νέου εργαλείου. Η Πλατφόρμα θα λειτουργήσει παράλληλα με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που συνεχίζει να εκδίδει αποφάσεις εναντίον καταχρήσεων, προκειμένου να ενσωματωθεί η νομική προστασία σε πολιτικές επιλογές που αφορούν τόσο την παρούσα κατάσταση όσο και το ενδεχόμενο πολιτικών μεταβολών. Οι εργασίες θα παρακολουθούνται στενά.
