Σφίγγει τον οικονομικό κλοιό στο Ιράν ο Τραμπ: Πόσο θα μπορούσε να το βλάψει η «economic D-Day»;

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν αντέδρασε κατηγορώντας την Ουάσιγκτον για «οικονομική τρομοκρατία», σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων IRNA.

«Όποια χώρα διατηρεί σχέση με την Τεχεράνη θα επισπεύσει την πορεία της οικονομίας της προς τη λήθη, είτε αυτή η σχέση οικοδομείται με κάποιον σκοπό είτε επειδή αγνοείται εσκεμμένα», απείλησε μέσω X ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ. Χωρίς να αποκαλύψει καμιά λεπτομέρεια για τα μέτρα που σχεδιάζει να λάβει η Ουάσιγκτον, προειδοποίησε νωρίτερα πως οι χώρες που δεν θα υποστηρίξουν τον «οικονομικό πόλεμο» του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα θεωρηθεί πως είναι «εναντίον μας», κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στο CNBC.

Προγραμματίζει να παραχωρήσει τη Δευτέρα συνέντευξη Τύπου για τον τρόπο που η αμερικανική κυβέρνηση εννοεί να αυξήσει περαιτέρω την πίεση. «Βρισκόμαστε (…) σε νέα φάση, όπου το πιο αποτελεσματικό εργαλείο που έχουμε είναι η οικονομική πίεση που μπορούμε να της επιβάλλουμε», ανέφερε ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς σε πόντκαστ απευθυνόμενο στους ψηφοφόρους της αμερικανικής δεξιάς. Αυτός ο χορός θα είναι «λεπτός», πρόσθεσε, καθώς το Ιράν «προσπαθεί επίσης να ασκήσει οικονομική πίεση σε εμάς».

Η Ουάσιγκτον, που επιβάλλει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο και σειρά άλλων κυρώσεων στην Ισλαμική Δημοκρατία, ανακοίνωσε χθες νέα μέτρα σε βάρος του σιιτικού κινήματος Χεζμπολά του Λιβάνου, προσκείμενη στην Τεχεράνη, λόγω των σχέσεών του με τους Φρουρούς της Επανάστασης,

Όσον αφορά το στενό, που ο αμερικανός πρόεδρος διαβεβαιώνει συχνά πως είναι «ανοικτό», μόλις επτά εμπορικά πλοία το διέσχισαν χθες Πέμπτη –πέντε εισήλθαν και δύο εξήλθαν–, σύμφωνα με δεδομένα της υπηρεσίας παρακολούθησης της εμπορικής ναυτιλίας Kpler.

«Κατάρρευση»

Στη συνέντευξη στο CNBC, ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών κατέστησε σαφές ότι αναμένει από την Κίνα να συμμορφωθεί.

«Θα οδηγήσουμε αυτό το καθεστώς στην κατάρρευση», είπε, επαναφέροντας στον αφρό στόχο που είχε διατυπώσει ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ όταν άρχιζε ο πόλεμος, με τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς την 28η Φεβρουαρίου.

«Αν εφαρμόσουμε τη μέγιστη οικονομική πίεση, αυτό σημαίνει πως πιθανόν δεν θα χρειαστεί η επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας, αλλά θέλω να υπογραμμίσω πως αυτό ισχύει για την ώρα», είπε.

Αντιμέτωπος με μειωμένες στρατιωτικές επιλογές, διπλωματικό αδιέξοδο και κοινή γνώμη που αντιμετωπίζει με εντεινόμενη δυσαρέσκεια αυτόν τον πόλεμο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ ανήγγειλε «οικονομικό πόλεμο άνευ προηγουμένου» εναντίον του Ιράν.

Ένδειξη του ότι ο πόλεμος των τελευταίων σχεδόν έξι μηνών ασκεί πίεση στους πόρους της ισχυρότερης στρατιωτικής δύναμης παγκοσμίως ήταν πως ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε χθες την έλευση άλλου αεροπλανοφόρου, προς αντικατάσταση του USS Abraham Lincoln, η μακρά ανάπτυξη του οποίου συνοδεύτηκε τελευταία από διάφορες ανησυχίες για τις συνθήκες ζωής του πληρώματός του στις ΗΠΑ.

Ο άγνωστος χ στη νέα εξίσωση που μοιάζει να επιδιώκει η Ουάσιγκτον είναι χωρίς αμφιβολία το Πεκίνο.

Πάνω από το ένα τέταρτο των εμπορικών ανταλλαγών του Ιράν το 2024 έγιναν με την Κίνα, σημαντική καταναλώτρια ιρανικού πετρελαίου, που η Τεχεράνη συνεχίζει να εξάγει, παρά τις κυρώσεις, με στόλο «φάντασμα».

Συσχετισμός δύναμης

Το εάν η Ουάσιγκτον θα εξασφαλίσει ή όχι το Πεκίνο να ευθυγραμμιστεί με τον «οικονομικό πόλεμο» αυτόν θα πει πολλά για τον συσχετισμό ισχύος των δυο μεγάλων δυνάμεων.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αρέσκεται να λέει πως έχει πολύ καλή σχέση με τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, τον οποίο αναμένει την 24η Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ.

Στους κυριότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν συγκαταλέγονταν επίσης τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα — που ανακοίνωσαν την Τρίτη πως αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας «όλες» οι διμερείς «εμπορικές ανταλλαγές» και «χρηματοπιστωτικές συναλλαγές».

Η Τουρκία και η Ρωσία έχουν επίσης διόλου ευκαταφρόνητες δοσοληψίες με το Ιράν.

Μένει εξάλλου να φανεί ποια θα είναι η θέση των συμμάχων των ΗΠΑ, που –με μόνη γνωστή εξαίρεση το Ισραήλ– δεν ενεπλάκησαν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις παρά το ότι το απαιτούσε ο αμερικανός πρόεδρος.

Η οικονομία του Ιράν, ήδη σε κακή κατάσταση λόγω των κυρώσεων που επιβάλλονται για δεκαετίες σε βάρος της, δοκιμάζεται ακόμη περισσότερο αφότου άρχισε ο πόλεμος τον Φεβρουάριο.

Στην άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ αισθάνονται επίσης τις συνέπειες της ένοπλης σύρραξης, καταγράφουν ιδίως άνοδο του πληθωρισμού και του κόστους δανεισμού.

Παραδοχή ήττας;

Ο Ιμράν Μπαγιούμι, ειδικός στη γεωστρατηγική στο Atlantic Council στην Ουάσινγκτον και πρώην σύμβουλος πολιτικής στο υπουργείο Άμυνας, δήλωσε στο BBC ότι η τελευταία ανακοίνωση πιθανότατα αποτελεί αποτέλεσμα της αυξανόμενης απογοήτευσης, καθώς οι υπόλοιπες επιλογές δεν έχουν αποφέρει τα αποτελέσματα που επιθυμεί ο Τραμπ.

«Πρόκειται ουσιαστικά για μια αναγνώριση ότι οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν εγκλωβιστεί σε αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε. «Είναι μια ακόμη προσπάθεια άσκησης οικονομικής πίεσης». «Αυτό είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ», πρόσθεσε ο Μπαγιούμι. «Δεν έχουμε δει να παρουσιάζεται από την κυβέρνηση μια σαφής στρατηγική, είτε με στρατιωτικά είτε με οικονομικά μέσα. Το ερώτημα για το τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ παραμένει αναπάντητο».

Ο Μάικλ Πάρκερ, ο οποίος εργάστηκε για οκτώ χρόνια στο Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) και είναι ειδικός στις οικονομικές κυρώσεις, δήλωσε ότι η νέα στρατηγική πιθανότατα θα αποτελεί προσπάθεια να «διευρυνθεί η οικονομική ακτίνα» των κυρώσεων, στοχεύοντας τρίτες χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με το Ιράν, αλλά οι οικονομίες τους εξαρτώνται από το αμερικανικό δολάριο.

«Μέχρι στιγμής, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει σε μεγάλο βαθμό την απειλή αυτών των δευτερογενών κυρώσεων κατά ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, προκειμένου να ενθαρρύνουν τη συμμόρφωση με την πολιτική των κυρώσεων», δήλωσε. «Όμως, πρόκειται για έναν μοχλό που δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς, όσον αφορά τη στόχευση οποιασδήποτε δραστηριότητας συνδέεται με το αμερικανικό δολάριο και ταυτόχρονα με το Ιράν», πρόσθεσε ο Πάρκερ.

Ερωτήματα για την αντίδραση του Ιράν

Ως παράδειγμα ανέφερε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που βοηθούν το Ιράν να παρακάμπτει τις κυρώσεις ή διοχετεύουν χρήματα στα ταμεία του Ιράν. Το πώς θα απαντήσει το Ιράν σε αυτές τις κινήσεις παραμένει ασαφές, όμως ειδικοί στις κυρώσεις επισημαίνουν ότι μέχρι στιγμής η χώρα έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ικανή στην αξιοποίηση άτυπων διαύλων για την παράκαμψή τους, όπως «σκιώδη» πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο ή νέες εμπορικές εταιρείες που δεν περιλαμβάνονται στους καταλόγους αμερικανικών κυρώσεων.

«Βλέπουμε συνεχώς να εμφανίζονται νέα ονόματα, επειδή το Ιράν προσαρμόζεται πολύ γρήγορα», δήλωσε ο Μοχάμεντ Χαμούντα, διευθυντής ελέγχου εξαγωγών και κυρώσεων στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. «Όποιες κυρώσεις κι αν επιβληθούν, βρίσκουν έναν νέο δρόμο για να τις παρακάμψουν».

Όπως πρόσθεσε, αυτές οι κινήσεις του Ιράν συχνά αφήνουν όσους είναι επιφορτισμένοι με την επιβολή της συμμόρφωσης να προσπαθούν εκ των υστέρων να καλύψουν το κενό. «Οι κυρώσεις υπάρχουν όλες στα χαρτιά, αλλά η δύσκολη δουλειά γίνεται παρασκηνιακά», δήλωσε ο Χαμούντα. «Υπάρχουν ομάδες σε όλο τον κόσμο που προσπαθούν να επιβάλουν τις κυρώσεις και να εντοπίσουν τα εμπλεκόμενα μέρη, γι’ αυτό και το Ιράν πρέπει να προσπαθεί να προσαρμόζεται».

Η αποτελεσματικότητα αυτών των κυρώσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα αντιδράσουν οι χώρες που τελικά θα στοχοποιηθούν – στις οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Τουρκία και το Ιράκ, αλλά και η Κίνα.

«Ένα μέρος αυτού δεν εξαρτάται από το Ιράν», δήλωσε ο Πάρκερ. «Η ικανότητα του Ιράν να διαφεύγει ή να αποφεύγει τις κυρώσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προθυμία άλλων χωρών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να του προσφέρουν πρόσβαση στο επίσημο τραπεζικό σύστημα».

Ο Πάρκερ εκτιμά ότι οι κυρώσεις είναι «τόσο ισχυρές όσο» η προθυμία των στοχευμένων χωρών να συμμορφωθούν με τους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ή να αντιμετωπίσουν ενδεχομένως επώδυνες κυρώσεις σε εμπορικές συναλλαγές που περιλαμβάνουν το αμερικανικό δολάριο. Ορισμένοι ειδικοί αμφισβητούν αν υπάρχει σήμερα αυτή η προθυμία.

«Δεν μπορώ πραγματικά να φανταστώ την Κίνα να συμφωνεί σε κάτι τέτοιο, για παράδειγμα», δήλωσε ο Μπαγιούμι. «Αυτά τα κράτη έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να διαχειρίζονται τα δικά τους συμφέροντα στις σχέσεις τους με την κυβέρνηση Τραμπ».

«Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι αυτό είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο», πρόσθεσε. «Όμως το ευρύτερο ζήτημα της στρατηγικής παραμένει. Χωρίς αυτήν, δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό θα αλλάξει κάτι μακροπρόθεσμα».