Για ένα ανησυχητικό σημάδι ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή πυρκαγιών κάνουν λόγο οι ειδικοί, με αφορμή ένα σπάνιο φαινόμενο που έχει μεν παρατηρηθεί σε μεγα-πυρκαγιές που πλήττουν ΗΠΑ και Καναδά, αλλά ήταν πρωτοφανές για την Γαλλία.
Η πυρκαγιά, που εξακολουθεί να καίει στη νοτιοδυτική Γαλλία, ήταν κάποιες στιγμές τέτοιας έντασης, που δημιούργησε μια ισχυρή-προκληθείσα από την ίδια τη φωτιά-καταιγίδα, σε αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν «σύννεφα φωτιάς».
Οι αγροτοδασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη είναι αρκετά συχνές, όμως γίνονται όλο και πιο ακραίες όσο η κλιματική κρίση σφίγγει τον κλοιό της. Οι πυροσβέστες σε Γαλλία και Ισπανία προσπαθούν εδώ και μέρες να τιθασεύσουν πυρκαγιές πιο φονικές και πιο αλλοπρόσαλλες σε σχέση με οτιδήποτε έχουν κληθεί να αντιμετωπίσουν στο παρελθόν.
Αυτό ακολουθεί την περσινή σεζόν πυρκαγιών-ρεκόρ της Ευρώπης, με τους ειδικούς να λένε ότι η ήπειρος προστίθεται σε μια μακρά λίστα περιοχών, από τη Σιβηρία έως τον Αμαζόνιο, οι οποίες πλέον υφίστανται διαδοχικές ακραίες περιόδους πυρκαγιών.
«Έχουμε εισέλθει σε μια εποχή πυρκαγιών που δεν μπορούν να σβήσουν», είπε στο CNN ο Βίκτορ Ρέσκο δε Ντιός, λέκτορας δασολογικής μηχανικής και παγκόσμιας αλλαγής στο Πανεπιστήμιο της Λιέιδα στην Ισπανία. «Πρόκειται για φωτιές που καίνε με την ένταση πολλών ατομικών βομβών».
Οι πυρκαγιές στη Γαλλία έχουν κάψει μέχρι στιγμής περισσότερα από 116.000 στρέμματα, γεγονός που τις καθιστά τις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί ποτέ στη χώρα, και απομένουν ακόμη μήνες για να τελειώσει η επικίνδυνη για πυρκαγιές περίοδος.
Διαβάστε Επίσης
«Η κατάσταση που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι η δυσκολότερη που έχουμε καταγράψει ποτέ, η δυσκολότερη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», είπε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τη Δευτέρα (27/07) κατά την επίσκεψή του στο Μπορντό, χαρακτηρίζοντας τις πυρκαγιές «εντελώς πρωτοφανείς».
Τα επικίνδυνα σύννεφα φωτιάς
Εναέρια μέσα δίνουν μάχη με τις φλόγες σε δασική πυρκαγιά στη Γαλλία REUTERS/Alexandre Dimou
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της ακραίας κατάστασης ήταν η εμφάνιση νεφών πυρκαγιάς, ή «πυροσωρειτομελανία» (pyrocumulonimbus), τα οποία σχηματίστηκαν το Σαββατοκύριακο (25-26/07) στην περιοχή της Ζιρόντ, κοντά στο Μπορντό.
Τα νέφη πυρκαγιάς αναδύονται όταν ιδιαίτερα έντονες πυρκαγιές δημιουργούν ένα ρεύμα ακραίας θερμότητας, το οποίο ανέρχεται ραγδαία στον ψυχρότερο αέρα από πάνω και συμπυκνώνεται σε τεράστια σύννεφα καταιγίδας. Αυτά μπορούν να δημιουργήσουν τον δικό τους άνεμο, βροχή και κεραυνούς και να μετατρέψουν τις πυρκαγιές σε απρόβλεπτες και αυτοτροφοδοτούμενες καταιγίδες φωτιάς.
Το φαινόμενο είναι καλά τεκμηριωμένο στην Αυστραλία, τον Καναδά και τις ΗΠΑ, οι πυρκαγιές στο Λος Άντζελες το 2025 παρήγαγαν έναν σπάνιο ανεμοστρόβιλο φωτιάς (firenado), αλλά δεν είναι καθόλου κοινό στην Ευρώπη.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF) ανέφερε ότι δεν μπορούσε ακόμη να πει με βεβαιότητα εάν αυτό ήταν το πρώτο σύννεφο φωτιάς που έκανε την εμφάνισή του στη Γαλλία. «Ωστόσο, εάν επιβεβαιωθεί, η ανάπτυξή του θα αναδείξει την εξαιρετική ένταση της τρέχουσας πυρκαγιάς και τις εξαιρετικές ατμοσφαιρικές συνθήκες υπό τις οποίες καίει», δήλωσε η Φραντσέσκα Ντι Τζουζέπε, συντονίσττρια προβλέψεων πυρκαγιών στο ECMWF.
Η κλίμακα των πυρκαγιών είναι επίσης αξιοσημείωτη, σύμφωνα με τους ειδικούς. Έχουν κάψει τεράστιες εκτάσεις γης σε Γαλλία και Ισπανία, οι οποίες έχουν ζητήσει βοήθεια από την ΕΕ. «Μια συγχρονισμένη, πολυεθνική κρίση πυρκαγιών είναι σπάνια στην Ευρώπη», δήλωσε ο Στέφαν Ντοέρ, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για τις Δασικές Πυρκαγιές στο Πανεπιστήμιο Σουόνσι στην Ουαλία.
Δύσκολη η πλήρης κατάσβεση
Ένα αεροσκάφος ρίχνει νερό πάνω σε μια πυρκαγιά που μαίνεται κοντά στο Saint-Jean-d’Illac, κατά τη διάρκεια των δασικών πυρκαγιών στη νοτιοδυτική Γαλλία. Baz Ratner/Pool μέσω REUTERS
Οι πυρκαγιές μαίνονται κοντά σε μεγάλες πόλεις, συμπεριλαμβανομένης μιας που σάρωσε την ορεινή επαρχία της Άβιλα, δυτικά της ισπανικής πρωτεύουσας Μαδρίτης, και είναι πλέον η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη πυρκαγιά της χώρας, σύμφωνα με τις ισπανικές Αρχές.
«Αυτό που είναι ασυνήθιστο είναι ο τρέχων αριθμός καταστροφικών πυρκαγιών: πυρκαγιές που εξαπλώνονται ραγδαία, εξουθενώνουν τις πυροσβεστικές δυνάμεις και αναγκάζουν τις κοινότητες να εκκενώσουν», δήλωσε ο Γκιγιέρμο Ρέιν, καθηγητής επιστήμης πυρκαγιών στο Imperial College του Λονδίνου. Περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι έχουν εκκενωθεί μέχρι στιγμής στις δύο χώρες.
Η πλήρης κατάσβεση πυρκαγιών αυτού του μεγέθους είναι σχεδόν αδύνατη μέχρι να εξαντληθεί η καύσιμη ύλη ή να φτάσει επίμονη βροχή, ανεξάρτητα από το πόσοι πυροσβεστικοί πόροι κινητοποιούνται, λένε οι ειδικοί.
«Στην Αυστραλία, σε μέρη των ΗΠΑ και στον Καναδά, υπάρχει μια γενική προσδοκία και αποδοχή ανεξέλεγκτων πυρκαγιών», δήλωσε ο Ντοέρ του Πανεπιστημίου Σουόνσι. «Στην Ευρώπη εξακολουθεί να υπάρχει η ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι τέτοιες πυρκαγιές μπορούν να αποτραπούν πλήρως».
Γιατί αυτές οι πυρκαγιές είναι τόσο καταστροφικές
Πυροσβέστης επιχειρεί ενώ οι φλόγες κατακαίνε δασική έκταση στην περιοχή Αρές της Ζιρόντ, καθώς η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με επιδεινούμενες συνθήκες ξηρασίας, μετά τον παρατεταμένο καύσωνα και τις ελλείψεις νερού που πλήττουν μεγάλο μέρος της χώρας. REUTERS/Stephane Mahe
Κάθε πυρκαγιά είναι σύνθετη και μοναδική και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης της γης, του εδάφους και των πυροσβεστικών πόρων. Αλλά ο ακραίος καιρός, που επιδεινώνεται από την κλιματική αλλαγή, υπήρξε βασικός μοχλός των πυρκαγιών στην Ευρώπη, λένε οι επιστήμονες.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη φέρνει ισχυρότερες διακυμάνσεις μεταξύ υγρών και ξηρών ακρότητων. Είναι ένα «φαινόμενο μαστιγίου», δήλωσε ο Μάθιου Τζόουνς, ανεξάρτητος ερευνητής στη Σχολή Περιβαλλοντικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας.
Ο περσινός χειμώνας ήταν ασυνήθιστα υγρός σε Γαλλία και Ισπανία, οδηγώντας σε αύξηση της βλάστησης. Στη συνέχεια ο καιρός άλλαξε δραματικά. Από τον Μάιο, η Δυτική Ευρώπη έχει ταραχθεί από διαδοχικούς βάναυσους καύσωνες, οι οποίοι αποψίλωσαν το τοπίο. Αυτή η ζέστη έγινε «το μαστίγιο» για το ομώνυμο το φαινόμενο, μετατρέποντας αυτή την πυκνή βλάστηση σε εξαιρετικά εύφλεκτη καύσιμη ύλη», δήλωσε ο Τζόουνς.
Καθώς η Γαλλία και η Ισπανία προετοιμάζονται για το τέταρτο κύμα καύσωνα του καλοκαιριού, υπάρχουν φόβοι ότι μπορεί να επιδεινώσει μια ήδη επικίνδυνη κατάσταση.
Επιπτώσεις που μένουν και αφού σβήσουν οι φλόγες
Ένας άνδρας καταγράφει με το κινητό του τις φλόγες που καίνε κατά τη διάρκεια δασικής πυρκαγιάς στη La Vall d’Uixó, στην επαρχία Καστεγιόν της Ισπανίας. REUTERS/Eva Manez
Η πλήρης κατάσβεση των τρεχουσών πυρκαγιών μπορεί να διαρκέσει μήνες, ανέφεραν οι Αρχές, αλλά οι επιπτώσεις τους θα παραμείνουν πολύ μετά από αυτό.
Οι επικίνδυνοι καπνοί που γεμίζουν τον ευρωπαϊκό ουρανό είναι επιβλαβείς για την υγεία. Η ρύπανση από τις πυρκαγιές εκτιμάται ότι προκαλεί περισσότερους από 100.000 θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο.
Υπάρχει επίσης η ζημιά στις οικονομίες. Αυτές οι πυρκαγιές μαίνονται κοντά σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, επηρεάζοντας δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, αμπελουργικές περιοχές και ζωτικά κέντρα άμυνας.
Επιπλέον, ενδέχεται να αλλάξουν τη σχέση των ανθρώπων με τη γη στην οποία ζουν, τώρα που βρίσκονται υπό τη συνεχή απειλή ανεξέλεγκτων πυρκαγιών.
Στο μέλλον, οι επιστήμονες λένε ότι πρέπει να αναμένουμε οι πυρκαγιές, στην Ευρώπη όπως και αλλού, να γίνουν συχνότερες και πιο ακραίες, εφόσον οι άνθρωποι συνεχίζουν να καίνε ορυκτά καύσιμα και να αυξάνουν τη θερμοκρασία του πλανήτη.
«Είναι δύσκολο να προβλέψουμε πόσο μακριά μπορεί να φτάσουν τα πράγματα», δήλωσε ο Ρέσκο δε Ντιός, «σύντομα δεν θα είμαστε σε θέση να αποκλείσουμε σενάρια όπως αυτά που παρατηρούνται στην Καλιφόρνια ή την Αυστραλία, με πυρκαγιές ή συμπλέγματα πυρκαγιών να φτάνουν εκατοντάδες χιλιάδες εκτάρια ή ακόμη και ένα εκατομμύριο εκτάρια».
