Νέα επιστημονική μελέτη προειδοποιεί για σημαντική ενίσχυση του κινδύνου πυρκαγιών ακόμη και στο πιο αισιόδοξο κλιματικό σενάριο – Πώς η καλύτερη πρόληψη και πυρόσβεση μπορεί να περιορίσει τις απώλειες.
Δυσκολότερες οι συνθήκες για τα ευρωπαϊκά δάση
Αντιμέτωπη με ολοένα μεγαλύτερες καμένες εκτάσεις αναμένεται να βρεθεί η Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας μεταβάλλει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδηλώνονται και εξαπλώνονται οι δασικές πυρκαγιές.
Πυροσβέστες επιχειρούν για την κατάσβεση δασικής πυρκαγιάς στη Γαλλία. REUTERS/Stephanie Lecocq
Νέα επιστημονική μελέτη εκτιμά ότι έως το τέλος του αιώνα οι εκτάσεις που θα καίγονται από πυρκαγιές στην Ευρώπη μπορεί να αυξηθούν έως και 39%, ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο για την εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής.
Το βασικό πρόβλημα είναι η συχνότερη εμφάνιση περιόδων με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία και ισχυρούς ανέμους. Ο συνδυασμός αυτών των συνθηκών δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο ακόμη και μια μικρή εστία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε ανεξέλεγκτη πυρκαγιά.
Firefighters are battling major wildfires across Europe, including Belgium’s largest on record and huge blazes in Spain and Croatia.
Thousands have been forced to evacuate as extreme heat and drought fuel the flames.#Europe #Wildfires #Belgium #Spain #Croatia #ClimateCrisis pic.twitter.com/ke3bBnWLkp
— CGTN Europe (@CGTNEurope) August 16, 2026
Στο χειρότερο σενάριο σχεδόν τριπλασιάζονται οι καμένες εκτάσεις
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική στο δυσμενέστερο κλιματικό σενάριο που εξέτασαν οι ερευνητές. Εφόσον η παγκόσμια θερμοκρασία αυξηθεί κατά 3,6 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, η έκταση που θα καίγεται από πυρκαγιές στην Ευρώπη θα μπορούσε, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, να φτάσει σχεδόν στο τριπλάσιο των σημερινών επιπέδων.
Διαβάστε Επίσης
Αντίθετα, στο πιο αισιόδοξο σενάριο, όπου η παγκόσμια θέρμανση περιορίζεται στους 1,8 βαθμούς Κελσίου, οι επιπτώσεις είναι σαφώς μικρότερες, χωρίς όμως να εξαφανίζονται.
«Η διαχείριση των πυρκαγιών δεν αντικαθιστά την κλιματική δράση»
Ο Μάικ Μπίλινγκ, ερευνητής οικοσυστημάτων στο Ινστιτούτο Potsdam για την Έρευνα των Κλιματικών Επιπτώσεων (PIK) και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, επισημαίνει ότι η καλύτερη διαχείριση των πυρκαγιών μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά, αλλά δεν αρκεί από μόνη της.
Όπως ανέφερε, οι επενδύσεις στην πρόληψη και τη διαχείριση των πυρκαγιών μπορούν να περιορίσουν την αύξηση των καμένων εκτάσεων, όμως μια πορεία υψηλών εκπομπών θα εξακολουθήσει να οδηγεί σε σημαντική επιδείνωση.
Το βασικό συμπέρασμα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι η διαχείριση των πυρκαγιών δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δράση για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής.
Πυροσβέστες καταπολεμούν μια πυρκαγιά στη νοτιοδυτική Γαλλία. Baz Ratner/Pool μέσω REUTERS
Η Ευρώπη βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια δύσκολη αντιπυρική περίοδο
Η δημοσίευση της μελέτης έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι πυρκαγιές εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρά προβλήματα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Μεγάλες εστίες έχουν καταγραφεί σε χώρες της βόρειας Ευρώπης, μεταξύ άλλων στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και τη Γερμανία, ενώ προηγουμένως ιδιαίτερα σοβαρές και φονικές πυρκαγιές είχαν πλήξει τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Κροατία και την Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), η φετινή αντιπυρική περίοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να εξελιχθεί στη τρίτη χειρότερη που έχει καταγραφεί, πίσω από το 2025 και το 2022.
Ήδη έχουν καεί περισσότερα από 600.000 εκτάρια, δηλαδή περίπου 6 εκατομμύρια στρέμματα, ενώ νέα ρεκόρ για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο έχουν καταγραφεί σε Βέλγιο, Γαλλία και Σλοβακία.
Major wildfires near Athens – and across southern Europe
A large wildfire that started Friday near Agios Vasileios in Boeotia has been burning western Attica for two days. It spread through Porto Germeno, scorched big parts of Mount Kithairon and southern Mount Pateras, and… pic.twitter.com/DB8z8HI6OD
— Thinking Humanity (@ThinkingHumanit) August 2, 2026
Η άνοδος της θερμοκρασίας αλλάζει τον χάρτη των πυρκαγιών
Για να εξετάσουν την εξέλιξη του φαινομένου, οι ερευνητές συνέκριναν τις προβλεπόμενες ετήσιες καμένες εκτάσεις για την περίοδο 2070-2100 με τα αποτελέσματα μοντέλων για την περίοδο 2000-2030.
Από την ανάλυση προέκυψε ότι ο σημαντικότερος παράγοντας πίσω από τις μεταβολές είναι η αύξηση των ακραίων καιρικών συνθηκών που ευνοούν την εκδήλωση και εξάπλωση των πυρκαγιών.
Στο σενάριο περιορισμένης θέρμανσης, ορισμένες περιοχές της Ευρώπης εμφανίζουν μέτρια επιδείνωση των συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές, ενώ σε άλλες οι μεταβολές παραμένουν μικρές.
Η κατάσταση διαφοροποιείται δραματικά στο σενάριο των 3,6 βαθμών Κελσίου, όπου επιδείνωση των συνθηκών πυρκαγιάς προβλέπεται σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Οι επιστήμονες εκτιμούν, παράλληλα, ότι με βάση τις σημερινές πολιτικές, η παγκόσμια θερμοκρασία θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 2,6 βαθμούς Κελσίου έως το τέλος του αιώνα.
Η καλύτερη πυρόσβεση μπορεί να περιορίσει δραστικά την καταστροφή
Η μελέτη δεν περιορίζεται στην καταγραφή του κινδύνου, αλλά εξετάζει και τον ρόλο που μπορεί να παίξει η αποτελεσματικότερη διαχείριση των πυρκαγιών.
Με τη χρήση δεύτερου μοντέλου, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συνεχής βελτίωση των δυνατοτήτων πρόληψης και αντιμετώπισης θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τις καμένες εκτάσεις.
Μάλιστα, στο ηπιότερο κλιματικό σενάριο, η βελτιωμένη διαχείριση θα μπορούσε να μειώσει την καμένη έκταση κατά 92% σε σχέση με ένα σενάριο στο οποίο οι δυνατότητες πυρόσβεσης παρέμεναν στα σημερινά επίπεδα.
Για την εκτίμηση της ικανότητας αντιμετώπισης των πυρκαγιών, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης.
Ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι η ολοένα συχνότερη εμφάνιση των λεγόμενων «mega fires» δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στις προβλέψεις, καθώς πρόκειται για ακραία φαινόμενα που δεν είναι εύκολο να αποτυπωθούν αποκλειστικά με βάση τα δεδομένα του παρελθόντος.
Κάτοικοι και πυροσβέστες προσπαθούν να σβήσουν μια πυρκαγιά που εξαπλώνεται κοντά στο Φορμαρίζ, στην επαρχία Ζαμόρα της Ισπανίας. REUTERS/Umit Bektas
Όταν η καταστολή δημιουργεί περισσότερο καύσιμο
Υπάρχει, πάντως, και μια παράδοξη πλευρά στη μάχη κατά των πυρκαγιών. Μελέτη που δημοσιεύθηκε νωρίτερα μέσα στον μήνα έδειξε ότι η βελτίωση των πρακτικών καταστολής από τη δεκαετία του 1980 έχει συμβάλει στη μείωση τόσο του αριθμού των πυρκαγιών όσο και των καμένων εκτάσεων στη νότια Ευρώπη.
Η υπερβολικά αποτελεσματική, όμως, καταστολή ακόμη και μικρών πυρκαγιών μπορεί να έχει μια απρόβλεπτη συνέπεια: να επιτρέπει τη συσσώρευση μεγαλύτερης ποσότητας καύσιμης ύλης στα δάση.
Έτσι, όταν οι καιρικές συνθήκες γίνουν ακραίες, ορισμένες φωτιές βρίσκουν πολύ περισσότερο διαθέσιμο καύσιμο και μπορούν να μετατραπούν σε καταστροφικά φαινόμενα.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι λιγότερες πυρκαγιές συνολικά, αλλά περισσότερες φωτιές ακραίας έντασης και πολύ μεγαλύτερης καταστροφικότητας.
Οι «γιγαντιαίες» πυρκαγιές που δοκίμασαν τη Γαλλία και την Ισπανία
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν οι μεγάλες πυρκαγιές που έπληξαν τη Γαλλία και την Ισπανία στα τέλη Ιουλίου. Η ταχύτητα και η ένταση με την οποία εξαπλώθηκαν οι φλόγες ήταν τέτοια, ώστε περίπου 330.000 άνθρωποι χρειάστηκε να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους.
Οι πυρκαγιές αυτές ανέδειξαν με τον πιο δραματικό τρόπο τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πυροσβεστικές δυνάμεις όταν έρχονται αντιμέτωπες με ακραία μέτωπα, τα οποία ξεπερνούν τις δυνατότητες ελέγχου ακόμη και όταν υπάρχουν σημαντικά μέσα πυρόσβεσης.
Κλιματική αλλαγή και τοπίο: Η εικόνα είναι πιο σύνθετη
Ο Βίκτορ Ρέσκο ντε Ντίος, δασολόγος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο της Λιέιδα, ο οποίος δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη έρευνα, επισημαίνει ότι κάθε περίοδος πυρκαγιών συνοδεύεται συχνά από έναν «μη παραγωγικό αγώνα αλληλοκατηγοριών».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η συζήτηση πολλές φορές επικεντρώνεται αποκλειστικά σε έναν από τους δύο βασικούς παράγοντες του προβλήματος: την κλιματική αλλαγή ή την κατάσταση των τοπίων.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι κανένας από τους δύο παράγοντες δεν μπορεί να αγνοηθεί. Όπως εξηγεί, το πρόβλημα των πυρκαγιών δεν θα είχε τη σημερινή ένταση αν ο πλανήτης κινούνταν προς μια νέα εποχή παγετώνων αντί για την παγκόσμια θέρμανση.
Παράλληλα, όμως, υπογραμμίζει ότι η κατάσταση θα ήταν σε μεγάλο βαθμό διαφορετική εάν τα ευρωπαϊκά τοπία παρέμεναν όπως ήταν έναν αιώνα πριν, όταν η δασική έκταση ήταν πολύ μικρότερη.
Το μήνυμα της μελέτης, αλλά και της ευρύτερης επιστημονικής συζήτησης, είναι ότι η αντιμετώπιση των πυρκαγιών απαιτεί συνδυασμό πολιτικών: περιορισμό της κλιματικής αλλαγής, καλύτερη διαχείριση των δασών και αποτελεσματικότερη πρόληψη και κατάσβεση.
