Τεράστια αναστάτωση στις διεθνείς αγορές ενέργειας έχει προκαλέσει η ένταση στη Μέση Ανατολή, καθώς περισσότερα από 1.000 εμπορικά πλοία – κυρίως δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου – έχουν ουσιαστικά ακινητοποιηθεί στο Στενό του Ορμούζ, μετά τον πόλεμο Ισραήλ–ΗΠΑ με το Ιράν και την απόφαση της Τεχεράνης να κλείσει τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια δίοδο.

Αξιωματούχοι της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ έχουν προτείνει τρόπους για την επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας, όμως οι συνεχιζόμενες ιρανικές επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και οι αναφορές για ναρκοθέτηση της περιοχής έχουν μέχρι στιγμής αποτρέψει την εφαρμογή σχεδίων για στρατιωτικές συνοδείες πλοίων. Την ίδια στιγμή, οι τιμές της ενέργειας έχουν εκτοξευθεί.

Breaking news: European countries including France have opened talks with Tehran seeking to negotiate a deal to guarantee safe passage for their ships through the Strait of Hormuz, according to people briefed on the efforts. https://t.co/2sXcq2GDPt pic.twitter.com/l0fOEGW9eq

— Financial Times (@FT) March 13, 2026

Τι είναι το Στενό του Ορμούζ

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί τη μοναδική θαλάσσια δίοδο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου και μεγάλες ποσότητες πετρελαίου από χώρες του Κόλπου προς τις διεθνείς αγορές.

Η ναυσιπλοΐα στο σημείο γίνεται μέσω δύο στενών διαδρόμων πλάτους περίπου δύο μιλίων – ένας για τα πλοία που εξέρχονται και ένας για όσα εισέρχονται – με έναν ενδιάμεσο χώρο ασφαλείας. Στο πιο στενό σημείο του, το πέρασμα έχει πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια, ενώ από τη μία πλευρά βρίσκεται η ιρανική ακτή και από την άλλη η χερσόνησος Μουσαντάμ του Ομάν.

Λόγω της στρατηγικής του σημασίας και της γεωπολιτικής έντασης στην περιοχή, το Στενό του Ορμούζ έχει αποτελέσει πολλές φορές στόχο στρατιωτικών πιέσεων. Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ τη δεκαετία του 1980 σημειώθηκε ο λεγόμενος «πόλεμος των τάνκερ», γεγονός που οδήγησε το 1987 το αμερικανικό ναυτικό να ξεκινήσει την επιχείρηση Earnest Will, τη μεγαλύτερη επιχείρηση συνοδείας πλοίων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τι κάνει τώρα το Ιράν

Στο πλαίσιο της στρατηγικής του να επεκτείνει γεωγραφικά τον πόλεμο και να αυξήσει το παγκόσμιο κόστος της σύγκρουσης, το Ιράν έχει επιτεθεί σε εμπορικά πλοία και – σύμφωνα με πληροφορίες – έχει αρχίσει να τοποθετεί θαλάσσιες νάρκες στο πέρασμα. Στην πράξη αυτό έχει οδηγήσει στο κλείσιμο της διόδου για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Η εξέλιξη αυτή έχει αυξήσει δραματικά τα ασφάλιστρα για τα πλοία, ενώ οι εταιρείες μεταφοράς ανησυχούν και για την ασφάλεια των πληρωμάτων τους.

Γιατί οι ΗΠΑ δεν το προέβλεψαν

Αμερικανοί στρατιωτικοί αναλυτές είχαν προειδοποιήσει εδώ και χρόνια ότι σε περίπτωση σύγκρουσης το Ιράν θα μπορούσε να επιχειρήσει να κλείσει το Στενό του Ορμούζ. Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται ότι δεν είχε προβλέψει μια τόσο επιθετική αντίδραση.

Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούσαν ότι η Τεχεράνη θα κρατούσε ανοιχτό το πέρασμα ώστε να συνεχίσει τις δικές της εξαγωγές πετρελαίου. Όμως η απειλή για το ίδιο το καθεστώς στο Ιράν φαίνεται ότι οδήγησε σε πολύ πιο σκληρή στάση.

Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε ότι το αμερικανικό ναυτικό δεν είναι ακόμη έτοιμο να συνοδεύσει πλοία.
«Θα γίνει σχετικά σύντομα, αλλά όχι τώρα. Απλώς δεν είμαστε έτοιμοι», είπε, προσθέτοντας ότι οι στρατιωτικοί πόροι των ΗΠΑ είναι αυτή τη στιγμή επικεντρωμένοι στην καταστροφή στρατιωτικών υποδομών του Ιράν.

Γιατί είναι δύσκολη η στρατιωτική προστασία των πλοίων

Η προστασία των πλοίων στο Στενό του Ορμούζ θεωρείται ιδιαίτερα περίπλοκη. Εκτός από τα μεγαλύτερα πολεμικά σκάφη του, το Ιράν διαθέτει και μικρά, ταχύπλοα σκάφη που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιθέσεις ή για ναρκοθέτηση.

Παράλληλα, η εγγύτητα των ιρανικών ακτών επιτρέπει την εκτόξευση πυραύλων και drones εναντίον πλοίων σε πολύ μικρό χρόνο αντίδρασης. Σε ορισμένα σημεία, τα εμπορικά πλοία περνούν μόλις 3 έως 4 μίλια από τις ιρανικές ακτές, γεγονός που σημαίνει ότι τα πληρώματα έχουν λιγότερο από δύο λεπτά για να αντιδράσουν σε επίθεση.

Την περασμένη εβδομάδα, το Ιράν χρησιμοποίησε τηλεκατευθυνόμενο σκάφος γεμάτο εκρηκτικά για να πλήξει δεξαμενόπλοιο αγκυροβολημένο στα ύδατα του Ιράκ.

Ο κίνδυνος από τις θαλάσσιες νάρκες

Το Ιράν διαθέτει διάφορους τύπους ναρκών, από απλές έως εξελιγμένες, που μπορούν να τοποθετηθούν λίγο κάτω από την επιφάνεια ή στον βυθό. Ορισμένες ενεργοποιούνται με μαγνητικούς ή ακουστικούς αισθητήρες αντί για άμεση επαφή με πλοίο.

Οι νάρκες αυτές αποτελούν σημαντική απειλή για τη ναυσιπλοΐα, όμως αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη επιδιώκει κυρίως να δημιουργήσει ψυχολογική πίεση και να δυσκολέψει τις επιχειρήσεις συνοδείας πλοίων.

Μπορούν οι ΗΠΑ να ανοίξουν ξανά το πέρασμα;

Ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι για να εξασφαλιστεί πλήρως η ασφάλεια της περιοχής ίσως απαιτηθούν ακόμη και χερσαίες επιχειρήσεις στις ακτές του Ιράν, κάτι που θα περιέπλεκε δραματικά την κατάσταση.

Ο αναλυτής Μπράιαν Κατούλις δήλωσε ότι στρατηγικοί στόχοι, όπως το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και η εξασφάλιση του ιρανικού πυρηνικού υλικού, «ενδέχεται να απαιτήσουν χερσαίες δυνάμεις αν δεν υπάρξει διπλωματική λύση».

Ο Αμερικανός γερουσιαστής Κρις Μέρφι κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι δεν είχε σχέδιο:
«Για το Στενό του Ορμούζ δεν υπήρχε ΚΑΝΕΝΑ σχέδιο. Αυτή τη στιγμή δεν γνωρίζουν πώς να το ανοίξουν ξανά με ασφάλεια», ανέφερε χαρακτηριστικά.