Ένας χρόνος αναμονής και ανεπαίσθητων σημείων, που όμως προαναγγέλλουν μια αλλαγή. Τίποτα εντυπωσιακό, τίποτα θεατρικό· μόνο λεπτομέρειες που, όταν ενωθούν, αποκαλύπτουν μια ξεκάθαρη επιλογή.

Τους τελευταίους μήνες αυτή η «σιωπηλή αναμονή» πήρε μορφή: εργάτες σε συνεχή δραστηριότητα, ένας γερανός κατά μήκος της πρόσοψης, παράθυρα που φωτίζονται και ύστερα σκοτεινιάζουν ξανά. Εικόνες που τροφοδότησαν εικασίες και προσδοκίες, ιδιαίτερα σε όσους περίμεναν μια επιστροφή στην παλιά κανονικότητα. Όμως η επιστροφή που έρχεται δεν είναι αυτή που πολλοί φαντάζονταν.

Ο Λέων ΙΔ΄ και μια διαφορετική επιστροφή

Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ θα εγκατασταθεί τις επόμενες εβδομάδες στο Αποστολικό Παλάτι, χωρίς όμως να κατοικήσει στο παραδοσιακό Παπικό Διαμέρισμα. Η επιλογή του Ρόμπερτ Φράνσις Πρέβοστ σηματοδοτεί μια επιστροφή μόνο κατ’ όνομα.

Η κατοικία του βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο του κτιρίου, ανάμεσα στην Τρίτη Λότζια — από όπου ο Πάπας απευθύνει κάθε Κυριακή το μήνυμα του Αγγέλου — και στην οροφή. Πρόκειται για έναν αυτόνομο όροφο, ελάχιστα ορατό απ’ έξω, με μικρά παράθυρα που προεξέχουν πάνω από τα γνωστά ανοίγματα του παλατιού.

Στο Βατικανό τα αποκαλούν «σοφίτες»: χώροι που αρχικά προορίζονταν για βοηθητικές χρήσεις και με τα χρόνια μετατράπηκαν σε μικρά διαμερίσματα. Ένας ήσυχος, απομονωμένος χώρος, μακριά από τη μεγαλοπρέπεια που για δεκαετίες χαρακτήριζε την ιδιωτική ζωή των Ποντίφικων.

Λιτότητα, διακριτικότητα και πρακτικότητα

Η νέα κατοικία αντανακλά ένα σαφές ύφος. Είναι απλή, λειτουργική και χωρίς μνημειακά στοιχεία. Κυρίαρχο χρώμα το λευκό, όχι για συμβολικούς λόγους, αλλά ως έκφραση απλότητας. Το υπνοδωμάτιο δεν έχει θέα στην πλατεία του Αγίου Πέτρου — επιλογή που ερμηνεύεται ως ανάγκη ιδιωτικότητας και ασφάλειας.

Η επίπλωση είναι βασική, εμπορικής παραγωγής, χωρίς πολυτελείς κατασκευές ή εξατομικευμένες λεπτομέρειες. Το δωμάτιο δεν διαθέτει εσωτερικό μπάνιο, το οποίο βρίσκεται στον διάδρομο. Αντίθετα, έχει διαμορφωθεί μια μικρή κουζίνα, καθώς και χώροι για τους στενότερους συνεργάτες του Πάπα, ανάμεσά τους οι δύο προσωπικοί του γραμματείς, πατέρας Έντγκαρ Ιβάν Ριμαϊκούνα και πατέρας Μάρκο Μπιλέρι.

Κοντά στα δωμάτια υπάρχει και ένα παρεκκλήσι, μικρότερο από εκείνο της Τρίτης Λότζιας, φωτισμένο με σύγχρονο σύστημα LED αντί για παραδοσιακό πολυέλαιο.

Γυμναστήριο, ταράτσα και μια ζωή λιγότερο εκτεθειμένη

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χώρος του γυμναστηρίου, αρκετά ευρύχωρος, με θέα προς τον πύργο του IOR. Ένα στοιχείο που αποκαλύπτει τον πρακτικό χαρακτήρα του Ποντίφικα και τη σημασία που δίνει στη σωματική άσκηση.

Ο Πάπας θα μπορεί επίσης να αποσύρεται για προσευχή στην ταράτσα με τον κρεμαστό κήπο, όπου στο παρελθόν ο Ιωάννης Παύλος Β΄ είχε δημιουργήσει αντίγραφο της Σπηλιάς της Λούρδης και όπου υπήρχε ακόμη και μικρή πισίνα.

Η επιλογή αυτών των χώρων δημιουργεί σαφή απόσταση από το ιστορικό Παπικό Διαμέρισμα, το οποίο συνδέθηκε με εικόνες βαθιά χαραγμένες στη συλλογική μνήμη: από το φως που έμεινε αναμμένο τη νύχτα της 2ας Απριλίου 2005, όταν πέθανε ο Ιωάννης Παύλος Β΄, έως την αφήγηση του Γκέοργκ Γκένσβαϊν για τη στιγμή που έσβησε ο τελευταίος διακόπτης μετά την παραίτηση του Βενέδικτου ΙΣΤ΄. Σκηνές μιας άλλης εποχής.

Τα έργα και το βάρος της ιστορίας

Αμέσως μετά το Κονκλάβιο, ο Λέων ΙΔ΄ είχε αποφασίσει να εγκαταλείψει το διαμέρισμα που του είχε παραχωρηθεί ως καρδινάλιου στο κτίριο του πρώην Αγίου Γραφείου. Ωστόσο, οι εργασίες ανακαίνισης αποδείχθηκαν πιο δύσκολες απ’ ό,τι αρχικά εκτιμήθηκε.

Υπήρχαν προβλήματα υγρασίας, παλιές εγκαταστάσεις και σοβαρές φθορές. Χρειάστηκε πλήρης αντικατάσταση των ηλεκτρολογικών και υδραυλικών δικτύων, καθώς και προσαρμογή των χώρων στις σύγχρονες τεχνολογικές και ασφαλιστικές ανάγκες. Οι εργασίες καθυστέρησαν και λόγω του περιορισμένου αριθμού τεχνικών του Βατικανού.

Οι χώροι αυτοί, που δημιουργήθηκαν το 1939 κάτω από μια στέγη με κήπο, είχαν φιλοξενήσει επί δεκαετίες γραμματείς, μοναχές και ιδιωτικούς επισκέπτες. Σήμερα επιστρέφουν στο επίκεντρο της παπικής ζωής, ως σύμβολο ενός ποντιφικάτου που επιλέγει τη συνέχεια χωρίς νοσταλγία — και μια κανονικότητα διαφορετική από εκείνη του παρελθόντος.