Γαϊδούρια κι αγελάδες σε ρόλο… πυροσβέστη, βοηθούν στην πρόληψη δασικών πυρκαγιών στην Ισπανία

Στην Ισπανία πάνω από 2.400.000 στρέμματα γης έχουν ήδη καταστραφεί από δασικές πυρκαγιές, με μια πρόσφατη φωτιά στον νότο να μετατρέπεται γρήγορα σε μία από τις πιο θανατηφόρες της χώρας.

Με την κλιματική αλλαγή να κάνει όλο και πιο συχνά τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι καύσωνες και η ξηρασία, ο κίνδυνος για δασικές πυρκαγιές έχει αυξηθεί και οι άνθρωποι που έχουν δοκιμαστεί στο παρελθόν από την καταστροφική μανία της φωτιάς, ξέρουν πως δεν μπορούν να αφήσουν τα πράγματα στην τύχη τους.

Ένας απ’ αυτούς είναι ο Ζουάν Σεδό Σανς, ο οποίος έχοντας νωπές στη μνήμη του τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Καταλονία το 2013, αποφάσισε να κάνει ένα πείραμα.

Πήρε κοντά του κακοποιημένα κι εγκαταλελειμμένα γαϊδούρια κι αφού τα περιέθαλψε, δοκίμασε να τα βάλει να δουλέψουν ως «πυροσβέστες». Τα γαϊδούρια έβοσκαν τα πιο εύφλεκτα χόρτα στα βουνά και τις αγροτικές περιοχές, δημιουργώντας έτσι φυσικές αντιπυρικές ζώνες στο ξερό μεσογειακό τοπίο.

Το πείραμα κρίθηκε επιτυχημένο και ο Σεδό αποφάσισε να μεγαλώσει την ομάδα «πυροσβεστών» του και πλέον διαθέτει ένα κοπάδι 62 ζώων, τα οποία μετακινούνται σε όλη την περιοχή καθαρίζοντας ιδιωτικές και δημόσιες εκτάσεις χάρη στην φαινομενικά αστείρευτη όρεξή τους.

Ο Σεδό πιστεύει ότι το έργο είναι αμοιβαία ωφέλιμο: Τα γαϊδούρια προλαμβάνουν τις πυρκαγιές και η εργασία αυτή τους προσφέρει μια «αξιοπρεπή ζωή», ένα κοπάδι στο οποίο ανήκουν, ιατρική φροντίδα από εθελοντή κτηνίατρο και συμπληρωματική τροφή από δωρεές προϊόντων τοπικών αγροκτημάτων και ενός κοντινού θεματικού πάρκου.

Και το έργο τους δεν ήταν ποτέ πιο κρίσιμο. Το 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέγραψε την πιο καταστροφική περίοδο δασικών πυρκαγιών στην ιστορία της, με την Ισπανία να χάνει σχεδόν 10 εκατομμύρια στρέμματα από τις πυρκαγιές.

Γιατί γαϊδούρια;

Τα γαϊδούρια βόσκωντας δημιουργούν αντιπυρικές ζώνες, κάτι που έχει αξιοποιηθεί σε περιοχές της Ισπανίας. Πηγή: Unsplash/Anthony Rae

Τα γαϊδούρια είναι βοσκητικά ζώα και προτιμούν τα χόρτα που ξεραίνονται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού σχηματίζοντας «λεπτή καύσιμη ύλη», τη φυτική βιομάζα που αναφλέγεται πιο εύκολα και επιταχύνει την εξάπλωση της φωτιάς, όπως εξήγησε στο CNN ο Δρ. Τζόρντι Μπαρτολομέ Φιλέγια, καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης (UAB) και ερευνητής στην οικολογία των φυτοφάγων.

Για ένα «πολύ ολοκληρωμένο αποτέλεσμα, λειτουργεί καλά ο συνδυασμός διαφορετικών τύπων φυτοφάγων», εξήγησε ο Μπαρτολομέ, «ώστε να δρουν στα διαφορετικά στρώματα και είδη της βλάστησης».

Η φωτιά ήταν πάντα ένα χαρακτηριστικό της Μεσογείου και η βόσκηση τόσο των άγριων όσο και των κατοικίδιων ζώων κρατούσε από παλιά τις ξηρές περιοχές υπό έλεγχο.

«Χωρίς μεγάλα φυτοφάγα ζώα, αργά ή γρήγορα αυτή η βιομάζα θα “φαγωθεί” από τη φωτιά. Σε αντίθεση με τα φυτοφάγα, η φωτιά την καταναλώνει ξαφνικά, με ευρείες συνέπειες για το οικοσύστημα και κινδύνους για τους ανθρώπους», δήλωσε ο Μπαρτολομέ.

Οι ευρωπαϊκές δασικές πυρκαγιές απελευθέρωσαν το ρεκόρ των 13 εκατομμυρίων τόνων άνθρακα το 2025, και η ζημιά τους διαρκεί περισσότερο από τις φλόγες: Ένα καμένο δάσος σταματά να απορροφά CO₂ και ο καπνός μπορεί να επιμείνει για εβδομάδες, απειλώντας την ανθρώπινη υγεία ακόμα και χιλιάδες μίλια μακριά.

Οι κατσίκες, οι οποίες καθαρίζουν γρήγορα τα ξυλώδη φυτά, έχουν εμπνεύσει «επιχειρήσεις καθαρισμού με κατσίκες» στην Καλιφόρνια, οι οποίες νοικιάζουν κοπάδια για να βοσκήσουν σε πλαγιές λόφων που είναι δύσκολο να καθαριστούν από ανθρώπους.

Αντιπυρικές ζώνες από άλογα, κατσίκες, πρόβατα και αγελάδες

Αγελάδες Cachena βοηθούν στην αποκατάσταση της ισορροπίας των οικοσυστημάτων και τη μείωση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών, στο Γκοντόμαρ της Ισπανίας. Πηγή: REUTERS/Miguel Vidal

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα ζώα βοσκής μπορούν να αποτελέσουν αποτελεσματική άμυνα και είναι φθηνότερα από την κοπή αντιπυρικών ζωνών με μηχανήματα αλλά, όπως η πρόληψη των πυρκαγιών γενικότερα, δεν αποτελούν τη μαγική λύση. «Είναι δύσκολο να εγγυηθεί κανείς ότι με τη βόσκηση των ζώων δεν θα υπάρξουν πυρκαγιές», δήλωσε ο Μπαρτολομέ, «αλλά μπορεί να τις κάνει χαμηλότερης έντασης και επομένως ευκολότερο να σβηστούν».

Τα γαϊδούρια του Σεδό συνεργάζονται επίσης με ανθρώπους πυροσβέστες. Μερικές φορές, η ειδική μονάδα δασικών πυρκαγιών της Καταλονίας GRAF διεξάγει ασκήσεις εκπαίδευσης κόβοντας αντιπυρικές ζώνες στα ίδια βουνά. «Είναι αμοιβαία ωφέλιμο», δήλωσε ο Σεδό. «Εκείνοι ανοίγουν τις αντιπυρικές ζώνες, εμείς βάζουμε τα ζώα εκεί και τις κρατάμε καθαρές». Πρόσθεσε ότι τα μονοπάτια που πατούν τα γαϊδούρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν «για το πέρασμα μανικών αν ξεσπάσει πυρκαγιά».

Παρόμοιες προσπάθειες «ξεφυτρώνουν» σε όλη την Ισπανία. Στον νότο γαϊδούρια βόσκουν στις παρυφές του Εθνικού Πάρκου Doñana από το 2014. Στη Γαλικία, στα βορειοδυτικά, επαναφέρουν άγρια άλογα για να λειτουργήσουν ως «φυσικές κουρευτικές μηχανές γκαζόν» στην πιο ευάλωτη στις πυρκαγιές περιοχή της χώρας.

Στην Καταλονία, βοσκοί αιγοπροβάτων συνεργάζονται με τοπικούς πυροσβέστες για τη βόσκηση κρίσιμων ζωνών για τις πυρκαγιές. Το κρέας και το τυρί από αυτά τα κοπάδια πωλούνται με ετικέτα πρόληψης δασικών πυρκαγιών, ώστε οι καταναλωτές να βοηθούν στη χρηματοδότηση του έργου.

Στη Γαλικία, στη περιοχή Vincios προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, επαναφέροντας δυναμικά αυτόχρονα βοοειδή, τις αγελάδες «Cachena» για να αποκαταστήσουν την ισορροπία στα οικοσυστήματα και να μειώσουν τις δασικές πυρκαγιές σε μια περιοχή που βρέθηκε στο επίκεντρο της χειρότερης χρονιάς για τις πυρκαγιές στη χώρα το 2025.

Οι αγελάδες Cachena είναι γνωστές ως «αγελάδες-κατσίκες», καθώς τρώνε σχεδόν τα πάντα και μπορούν να κινηθούν σε ορεινά εδάφη όπου δεν μπορούν να φτάσουν οι πιο μεγαλόσωμες, σύμφωνα με το Reuters.

Οι αγελάδες κρατούν τη βλάστηση υπό έλεγχο χωρίς να την εξαλείφουν εντελώς, ενώ τα ζώα φορούν κολάρα GPS, γεγονός που τους επιτρέπει να περιπλανώνται και να βόσκουν ελεύθερα.

Το Vincios είναι μία από τις πιο πλήττομενες από δασικές πυρκαγιές περοχές στην Ισπανία, με σχεδόν 1.190.000 στρέμματα γης να έχουν καεί πέρυσι, έκταση διπλάσια από το μέγεθος της Μαδρίτης.