Πριν καλά καλά στεγνώσει το μελάνι στο deal Ουάσιγκτον και Ριάντ για πυρηνική συνεργασία, ο Ντόναλντ Τραμπ έβαλε έναν νέο όρο προειδοποιώντας πως αν η Σαουδική Αραβία δεν αναγνωρίσει το Ισραήλ, η συμφωνία ακυρώνεται.
Ο Αμερικανός πρόεδρος διευκρίνισε με ανάρτηση στο Truth social πως η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ μόνο εάν η Σαουδική Αραβία προσχωρήσει στις Συμφωνίες του Αβραάμ, τις οποίες διαμεσολάβησαν οι ΗΠΑ και βάσει των οποίων αρκετά αραβικά κράτη έχουν συνάψει σχέσεις με το Ισραήλ.
«Η Συμφωνία Πολιτικής Πυρηνικής Ενέργειας (Δεν θα υπάρχει εμπλουτισμός υλικού!)… αφορά μόνο μη στρατιωτική χρήση, όπως αυτή που διαθέτουν ήδη το Ιράν και τα ΗΑΕ (και άλλοι), θα εγκριθεί, αλλά εξαρτάται πλήρως από την προσχώρηση της Σαουδικής Αραβίας στις πολύ σεβαστές και επιτυχημένες Συμφωνίες του Αβραάμ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι αντίθετες στις Πολιτικές (Μη Εμπλουτισμένες) Πυρηνικές Εγκαταστάσεις», έγραψε στην ανάρτησή του ο Τραμπ.
Ωστόσο το βασίλειο απορρίπτει εδώ και καιρό την προσχώρηση στις συμφωνίες αυτές χωρίς να υπάρχει μια πορεία προς την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν υπέγραψαν τις Συμφωνίες του Αβραάμ κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ το 2020, κι έγιναν τα πρώτα αραβικά κράτη που αναγνώρισαν το Ισραήλ μετά από τέταρτο του αιώνα. Το Μαρόκο και το Σουδάν ακολούθησαν το παράδειγμά τους, σύμφωνα με το Reuters.
Διαβάστε Επίσης
Το Ισραήλ, καλωσόρισε τον όρο αυτό την Πέμπτη (23/07), όπως ήταν αναμενόμενο.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου. REUTERS/Ronen Zvulun/Pool
«Η προσχώρηση της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ θα αποτελούσε ένα ιστορικό άλμα προς τα εμπρός για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή», ανέφερε σε δήλωσή του το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ, είπε ότι ο Τραμπ έχει μιλήσει πολλές φορές με συμμάχους του Κόλπου και αραβικές χώρες για τη σύνδεση της συμφωνίας με τις Συμφωνίες του Αβραάμ και ότι εάν το βασίλειο δεν προσχωρήσει σε αυτές, «η συμφωνία ακυρώνεται».
Η Λέβιτ δήλωσε ότι δεν γνώριζε αν ο Νετανιάχου είχε ζητήσει να εξαρτηθεί η συμφωνία από τις ευρύτερες συμφωνίες. «Όχι εξ όσων γνωρίζω, όχι», είπε στους δημοσιογράφους.
Οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσαν τη συμφωνία την Τετάρτη (22/07), επιτρέποντας στο Ριάντ να εμπλουτίζει ουράνιο και να κατασκευάζει πυρηνικούς αντιδραστήρες χρησιμοποιώντας αμερικανική τεχνολογία, χωρίς τις άμεσες επιθεωρήσεις του ΟΗΕ που η Ουάσινγκτον έχει απαιτήσει από το Ιράν.
Πρόκειται για μία συμφωνία-σταθμό που θα χρησιμοποιήσει αμερικανική τεχνολογία και τεχνογνωσία για τη δημιουργία ενός πολιτικού πυρηνικού προγράμματος στη χώρα του Κόλπου, μια κίνηση που έχει προκαλέσει συναγερμό σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και στους διαδρόμους εξουσίας της Ουάσινγκτον, με τους επικριτές της να υποστηρίζουν ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε εγχώριο εμπλουτισμό και να πυροδοτήσει μια περιφερειακή κούρσα εξοπλισμών.
Μεγάλο μέρος της συμφωνίας παραμένει ασαφές, αλλά οι ανησυχίες επικεντρώνονται στο αν η Σαουδική Αραβία θα έχει τη δυνατότητα να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός της και τι σημαίνει αυτό για τη διάδοση των πυρηνικών όπλων.
Τι προβλέπει η πυρηνική συμφωνία
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο Πρίγκιπας και Πρωθυπουργός της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν REUTERS/Evelyn Hockstein
Η 30ετής συμφωνία έχει σχεδιαστεί για να καλύψει τις «ενεργειακές ανάγκες» της πλούσιας σε πετρέλαιο Σαουδικής Αραβίας, σύμφωνα με δήλωση του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας, Κρις Ράιτ.
Στο πλαίσιο του οικονομικού σχεδίου του Πρίγκιπα Διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, η Σαουδική Αραβία στοχεύει στη χρήση πυρηνικής ενέργειας για μέρος της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας έτσι τις πωλήσεις πετρελαίου, αποδεσμεύοντας περισσότερες ποσότητες για εξαγωγή. Η συμφωνία θα καταστήσει τις αμερικανικές εταιρείες κεντρικές στην ανάπτυξη των πυρηνικών υποδομών της χώρας, στερώντας παράλληλα από ανταγωνιστές όπως η Κίνα και η Ρωσία την ευκαιρία να αποκτήσουν πάτημα στη χώρα.
Η συμφωνία θεωρείται ότι αξίζει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια και αποτελεί τη συνέχεια ενός σχεδίου που συνελήφθη αρχικά κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Μπάιντεν. Εκείνη η συμφωνία προέβλεπε ότι οι ΗΠΑ θα συμφωνούσαν σε πυρηνική συνεργασία με αντάλλαγμα τη σύναψη επίσημων διπλωματικών σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ.
Θα μπορεί η Σαουδική Αραβία να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός της;
Η συμφωνία φέρεται να προετοιμάζει το έδαφος για την κατασκευή μιας εγκατάστασης εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία, αλλά αυτό θα εξαρτηθεί από μια κοινή μελέτη ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας που θα καθορίσει εάν μια τέτοια εγκατάσταση είναι απαραίτητη.
Η μελέτη θα διαρκέσει δύο χρόνια, αφήνοντας ενδεχομένως στον διάδοχο του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο την απόφαση για το αν θα εγκρίνει τον εγχώριο εμπλουτισμό στη Σαουδική Αραβία.
Πολλές χώρες με βιομηχανίες πυρηνικής ενέργειας δεν εμπλουτίζουν ουράνιο στο έδαφός τους, μια διαδικασία που θα μπορούσε θεωρητικά να παράγει υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο για πυρηνικό όπλο. Αντίθετα, βασίζονται στην εισαγωγή καυσίμων για τους αντιδραστήρες.
Μέρος της αιτιολόγησης των ΗΠΑ για την υλοποίηση της συμφωνίας είναι ότι η Ουάσιγκτον θα έχει την εποπτεία τυχόν εμπλουτισμένου ουρανίου και καυσίμων από τους αντιδραστήρες, διασφαλίζοντας ότι δεν θα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν για την κατασκευή βόμβας.
Γιατί είναι αμφιλεγόμενη η συμφωνία
Σημαία Σαουδικής Αραβίας. REUTERS/Huseyin Aldemir/File Photo
Οργανώσεις κατά της διάδοσης των πυρηνικών όπλων προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να βάλει τη Σαουδική Αραβία σε τροχιά ανάπτυξης πυρηνικού όπλου. Το Ριάντ έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι θα χρειαζόταν πυρηνικό όπλο εάν ο περιφερειακός του ανταγωνιστής, το Ιράν, αποκτούσε ένα.
Οι ΗΠΑ εμπλέκονται σε πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος διεξάγεται εν μέρει για να αποτραπεί η Τεχεράνη από την απόκτηση πυρηνικής βόμβας ή τον εμπλουτισμό ουρανίου σε βαθμό οπλικής κατηγορίας.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, απέρριψε τις ανησυχίες σχετικά με τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ «δεν πρόκειται να καταλήξουν σε καμία συμφωνία με καμία χώρα στον κόσμο που να οδηγεί σε κίνδυνο πυρηνικής διάδοσης».
Η συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας της κυβέρνησης Τραμπ υπεγράφη παράλληλα με μια ξεχωριστή «διμερή συμφωνία διασφαλίσεων», η οποία, όπως ανέφερε, θα παρείχε επαρκή παρακολούθηση.
Ωστόσο, ειδικοί έχουν εκφράσει την έντονη ανησυχία τους ότι η συμφωνία στερείται της εποπτείας και των δικλείδων ασφαλείας προηγούμενων πυρηνικών συμφωνιών. Η Σαουδική Αραβία φέρεται ότι δεν θα υπόκειται στην αυστηρότερη παρακολούθηση από τον διεθνή παρατηρητή πυρηνικών του ΟΗΕ, τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ/IAEA).
Το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο» του ΔΟΑΕ έχει εφαρμοστεί από δεκάδες χώρες και ήταν μία από τις απαιτήσεις της πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν επί εποχής Ομπάμα, από την οποία ο Τραμπ αποσύρθηκε το 2018. Περιλαμβάνει επιθεώρηση και επαλήθευση ώστε να διασφαλίζεται ότι οι χώρες χρησιμοποιούν πυρηνικό υλικό αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς.
Όταν οι ΗΠΑ συνήψαν μια παρόμοια συμφωνία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα ΗΑΕ συμφώνησαν να μην επιδιώξουν εμπλουτισμό ή επεξεργασία ατομικού καυσίμου, μέτρο που έγινε γνωστό ως το «χρυσό πρότυπο»για τα έθνη που επιθυμούν ατομική ενέργεια. Η συμφωνία Σαουδικής Αραβίας-ΗΠΑ φέρεται να μην περιλαμβάνει αυτό το «χρυσό πρότυπο».
Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας δήλωσε ότι αναμένει αίτημα από την Ουάσινγκτον και το Ριάντ για την εφαρμογή μέτρων επαλήθευσης βάσει της συμφωνίας, πριν ζητήσει εξουσιοδότηση από το διοικητικό του συμβούλιο.
Μπορεί να μπλοκαριστεί αυτή η συμφωνία;
Οι επικριτές υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι η παροχή ενός εγχώριου πυρηνικού προγράμματος στη Σαουδική Αραβία θα πυροδοτήσει μια κούρσα στη Μέση Ανατολή, με άλλες χώρες να επιδιώκουν παρόμοιες δυνατότητες. Το Ισραήλ, το οποίο είναι γνωστό ότι διαθέτει μυστικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, φέρεται να έχει εκφράσει ανησυχίες ότι η συμφωνία θα μπορούσε να ξεκινήσει μια περιφερειακή κούρσα εξοπλισμών.
Οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο έχουν εκφράσει παρόμοιες ανησυχίες, σύμφωνα με τον Guardian. Ο γερουσιαστής Κρις Μέρφι δήλωσε ότι η συμφωνία θα «πυροδοτούσε μια πυρηνική κούρσα στην περιοχή, αποθαρρύνοντας περαιτέρω το Ιράν από το να περιορίσει το δικό του πρόγραμμα».
Ωστόσο, ο Μέρφι και οι συνάδελφοί του στο Κογκρέσο πιθανότατα θα δυσκολευτούν να μπλοκάρουν τη συμφωνία. Η συμφωνία αναμένεται να υποβληθεί στο Κογκρέσο για έγκριση τις επόμενες ημέρες, αλλά για να την μπλοκάρει, το Κογκρέσο θα πρέπει να εγκρίνει κοινό ψήφισμα και να διαθέτει πλειοψηφία δύο τρίτων για να παρακάμψει το βέτο του προέδρου.
Το Κογκρέσο των ΗΠΑ θα έχει 90 ημέρες συνεδριάσεων για να επανεξετάσει τη συμφωνία πριν αυτή τεθεί σε ισχύ. Θα υπάρξει επίσης μια διετής μελέτη βιωσιμότητας για το σκέλος του εμπλουτισμού της συμφωνίας.
