Στο όνομα της τεχνολογικής εξέλιξης ο άνθρωπος ως «σκοπός», που ήταν για αιώνες ως σημείο αναφοράς, εξέλιξης και προόδου, τείνει να γίνει «μέσο», ειδικά στις δυτικές κοινωνίες. Αυτή η μετα-ανθρώπινη πορεία και λογική σε πολεμικές περιόδους στηρίζεται στην τεχνολογική υπεροχή, στην αλγοριθμική διαχείριση του πολέμου και τη στρατηγική κυριαρχία. Οι σύγχρονες δυτικές στρατιωτικές δυνάμεις, ιδιαίτερα οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, χρησιμοποιούν τεχνολογίες, μετατρέποντας τον πόλεμο σε πεδίο υπολογισμού. Στον τεχνολογικό ορίζοντα τα πάντα, και μεταξύ αυτών ο άνθρωπος, εμφανίζονται ως «απόθεμα» προς διαχείριση.

Η λογική αυτή μας θυμίζει την έννοια της σύγχρονης μορφής εξουσίας ως «βιοπολιτική», όπως την περιέγραψε ο Γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκό. Δηλαδή, η εξουσία δεν περιορίζεται απλά μόνο στο να σκοτώνει, αλλά οργανώνει, διαχειρίζεται και κατανέμει τη ζωή. Απέναντι σε αυτήν την κυριαρχούσα νεωτερική λογική αντιστέκεται ακόμη η «ανθρωποκεντρική» η αλλιώς προ-νεωτερική αντίληψη. Σε αυτήν ο άνθρωπος δεν έχει χάσει ακόμα την ιερότητά του και την υπερασπίζεται, ακόμη κι αν χρειαστεί βιαίως. Η αντίθεση θυμίζει, όπως έγραψα στο πριν από δύο εβδομάδες άρθρο μου, την ένταση ανάμεσα στον Καντ και τον Μακιαβέλι. Ο πρώτος επέμενε στην ηθική αξία του ανθρώπου ως σκοπού κι ο δεύτερος στην αναγκαιότητα της ισχύος.

Αυτή η διαμάχη σήμερα στους πολέμους μπορεί να ιδωθεί ως σύγκρουση δύο τρόπων σκέψεως που διαπερνούν τις σύγχρονες κοινωνίες. Από τη μία η λογική της τεχνολογικής διαχείρισης, της αποδοτικότητας και της ισχύος κι από την άλλη η λογική του νοήματος, της ταυτότητας και της ηθικής αξίας. Οι δύο αυτοί τρόποι σκέψεως συγκρούονται σήμερα ανελέητα. Κι αυτή η σύγκρουση υπάρχει στη Δύση και στο μη δυτικό κόσμο. Υπάρχει κάποιο φως σύνθεσης των δύο πλευρών, μιας και χρειαζόμαστε την τεχνολογία αλλά και τις προεκτάσεις του ανθρωπισμού. Και εδώ τίθεται αμείλικτο το ερώτημα: ήρθε η ώρα να πορευτούμε προς αναζήτηση ενός μετα-ανθρώπινου τεχνολογικού ανθρωπισμού; Ο κίνδυνος ασταμάτητων πολέμων είναι μπροστά μας.

Ο Τόμας Χομπς είχε προβλέψει μία ζωή μοναχική, φτωχή, άσχημη, βίαιη και σύντομη. Ας ελπίσουμε ότι θα είναι λάθος πρόβλεψη. Χρειαζόμαστε ανανοηματοδότηση της ζωής μας, όπου η λογική της ισχύος θα ισορροπεί με τη λογική των αξιών. Χρειαζόμαστε έναν νέο ανθρωπισμό που θα λαμβάνει υπ’ όψιν του και την τεχνολογική πραγματικότητα.