Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι πιθανό να προωθήσει, το 2027, μεταρρυθμίσεις στον τραπεζικό τομέα που θα μειώσουν τα εσωτερικά εμπόδια στις διασυνοριακές τραπεζικές συναλλαγές, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος μέσω της αποτελεσματικότερης αξιοποίησης κεφαλαίων που σήμερα παραμένουν δεσμευμένα στις αποταμιεύσεις.
Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις αυτές δεν αναμένεται να οδηγήσουν σε ουσιαστικά μεγαλύτερο επιμερισμό δημοσιονομικών ή χρηματοπιστωτικών κινδύνων μεταξύ των κρατών-μελών. Στις 17 Ιουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση για τη μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα της Ε.Ε. με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς του.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια δημιουργίας μιας Ενωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investment Union – SIU), η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση της κατανομής των κεφαλαίων, ώστε να καλυφθούν οι μεγάλες και διαρκώς αυξανόμενες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ευρώπης. Η πρόταση επιδιώκει να περιορίσει τα εσωτερικά εμπόδια που σήμερα εμποδίζουν τις ευρωπαϊκές τράπεζες να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους σε άλλα κράτη-μέλη και να αποκτήσουν την κλίμακα που απαιτείται για να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αφού μετατραπεί σε νομοθετική πρόταση, θα πρέπει να εγκριθεί τόσο από τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτού οι μεταρρυθμίσεις αποκτήσουν ισχύ νόμου. Η πρόταση αποσκοπεί, επίσης, στην προώθηση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων τραπεζών, αντιμετωπίζοντας τη διαχρονική κατακερματισμένη δομή του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα κατά μήκος των εθνικών γραμμών.
Για αυτόν τον σκοπό, προβλέπει τον περιορισμό της δυνατότητας των εθνικών κυβερνήσεων να παρεμβαίνουν σε συγχωνεύσεις μεταξύ τραπεζών που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικά κράτη-μέλη, ακόμη και μέσω της απειλής επιβολής κυρώσεων.
Δεύτερον, η πρόταση επιδιώκει να εξορθολογίσει τις απαιτήσεις κεφαλαίου και ρευστότητας για τις ευρωπαϊκές τράπεζες, επιτρέποντας στους διασυνοριακούς τραπεζικούς ομίλους να καλύπτουν μεγαλύτερο μέρος αυτών των απαιτήσεων σε επίπεδο μητρικής εταιρίας, ενώ παράλληλα θα μειώνονται ή θα καταργούνται οι αντίστοιχες απαιτήσεις για τις θυγατρικές τους σε επιμέρους εθνικές δικαιοδοσίες.
Η αλλαγή αυτή θα επιτρέψει στους πανευρωπαϊκούς τραπεζικούς ομίλους να διαχειρίζονται τη ρευστότητά τους κεντρικά και να κατανέμουν τα κεφάλαια και τη χορήγηση δανείων με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και χαμηλότερο κόστος σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Τέλος, αντί να προωθήσει τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού κοινού συστήματος εγγύησης καταθέσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την υιοθέτηση ενός νέου σχεδίου που θα απλοποιεί και θα εναρμονίζει τους εθνικούς κανόνες εγγύησης καταθέσεων. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται η ενίσχυση της συνοχής του τραπεζικού πλαισίου της Ε.Ε., χωρίς όμως να προχωρήσει η αμοιβαιοποίηση των κινδύνων που συνεπάγεται ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων.
Διαβάστε Επίσης
Μεταρρύθμιση
Η μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα και η μεταρρύθμιση των κεφαλαιαγορών πρέπει να προχωρήσουν παράλληλα, εάν η Ευρώπη επιθυμεί να αποκτήσει ισχυρότερη θέση στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, να μειώσει την εξάρτησή της από τη χρηματοδότηση μέσω των κεφαλαιαγορών και, έμμεσα, από τις αμερικανικές τράπεζες. Υπό την ώθηση των εκθέσεων ανταγωνιστικότητας των Ενρίκο Λέτα (Απρίλιος 2024) και Μάριο Ντράγκι (Σεπτέμβριος 2024), η πρόταση της 17ης Ιουλίου εντάσσεται στο πλαίσιο της Ενωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investment Union – SIU).
Στόχος της είναι η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων, ώστε να μειωθεί το κόστος των επενδύσεων και να καταστεί πιο αποδοτική η χρηματοπιστωτική διαμεσολάβηση – δηλαδή η διοχέτευση των τραπεζικών καταθέσεων σε δάνεια και παραγωγικές επενδύσεις. Η ανάγκη αυτή καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική, λόγω των αυξανόμενων χρηματοδοτικών απαιτήσεων που συνδέονται με την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, την ενεργειακή μετάβαση και τις μεγάλες επενδύσεις σε τεχνολογίες υψηλής έντασης κεφαλαίου.
Κατά τη δεύτερη κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, οι αμερικανικές εποπτικές Αρχές του τραπεζικού συστήματος έχουν δώσει έμφαση στην απορρύθμιση, στη μείωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων και την αναπροσαρμογή του εποπτικού πλαισίου, μέσω της απλούστευσης και της χαλάρωσης των κανονιστικών υποχρεώσεων των τραπεζών.
Οι πολιτικές αυτές ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα και την κερδοφορία των αμερικανικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων έναντι των ευρωπαϊκών τραπεζών. Παράλληλα, οι αμερικανικές τράπεζες αξιοποιούν τις οικονομίες κλίμακας που προσφέρει η ενιαία και ιδιαίτερα μεγάλη εγχώρια αγορά των ΗΠΑ. Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές τράπεζες δραστηριοποιούνται σε μια κατακερματισμένη τραπεζική αγορά, γεγονός που δυσχεραίνει την επίτευξη αντίστοιχων οικονομιών κλίμακας.
Οι μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στην αποτελεσματικότερη κινητοποίηση των καταθέσεων, διασφαλίζοντας ότι οι αποταμιεύσεις θα κατευθύνονται σε ολόκληρη την οικονομία της Ε.Ε. εκεί όπου μπορούν να στηρίξουν περισσότερο την οικονομική ανάπτυξη, αντί να παραμένουν εγκλωβισμένες εντός των εθνικών συνόρων εξαιτίας πολύπλοκων κανονιστικών εμποδίων. Η μεταρρύθμιση επιδιώκει, επίσης, να περιορίσει το σημαντικό επενδυτικό χάσμα που χωρίζει την Ε.Ε. από τις ΗΠΑ και την Κίνα, οι οποίες έχουν αποκτήσει προβάδισμα σε στρατηγικούς τομείς, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Παρά τις επίμονες διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών σχετικά με την περαιτέρω ενοποίηση του τραπεζικού τομέα, οι κυβερνήσεις της Ε.Ε. είναι πιθανό να καταλήξουν σε έναν συμβιβασμό που θα επιτρέψει την προώθηση του βασικού πακέτου τραπεζικών μεταρρυθμίσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εντός του 2027. Τους επόμενους μήνες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συζητήσει τις προτάσεις της με τα κράτη-μέλη. Το τελικό νομοθετικό πακέτο αναμένεται να αντανακλά σε γενικές γραμμές τις αρχικές προτάσεις της Επιτροπής, αν και ορισμένες διατάξεις θα αποδειχθούν περισσότερο αμφιλεγόμενες από άλλες.
Η μεταρρύθμιση των εθνικών συστημάτων εγγύησης καταθέσεων είναι πιθανό να προκαλέσει τις εντονότερες αντιδράσεις, καθώς εγείρει ανησυχίες σχετικά με την ανακατανομή δημοσιονομικών και χρηματοπιστωτικών κινδύνων μεταξύ των κρατών-μελών. Οι χώρες-πιστωτές, όπως η Γερμανία, οι Κάτω Χώρες και η Αυστρία, αναμένεται να παραμείνουν επιφυλακτικές απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή ευρύτερου επιμερισμού των κινδύνων, ενώ χρηματοπιστωτικά κέντρα όπως η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο ενδέχεται να αντιταχθούν σε μέτρα που θα μπορούσαν να περιορίσουν τα συγκριτικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματά τους. Αντίθετα, χώρες που διαθέτουν μεγάλες τράπεζες με σημαντική διεθνή παρουσία, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, έχουν ισχυρότερα κίνητρα να υποστηρίξουν τη μείωση των απαιτήσεων κεφαλαίου και ρευστότητας, προκειμένου να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα των τραπεζικών ομίλων τους σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ωστόσο, η Γερμανία -όπως και η Ιταλία, η Ισπανία και τα περισσότερα κράτη-μέλη- έχει παραδοσιακά αντιταχθεί στις διασυνοριακές εξαγορές τραπεζών, επιδιώκοντας να διατηρήσει τον εθνικό έλεγχο επί των σημαντικότερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της. Παρ’ όλα αυτά, η στρατηγική ανάγκη για αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων και για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των τραπεζών της Ε.Ε. καθιστά πιθανή την επίτευξη συμβιβασμού.
Οι κυβερνήσεις εκτιμάται ότι θα αποδεχθούν αυστηρότερους περιορισμούς στη δυνατότητά τους να παρεμποδίζουν διασυνοριακές συγχωνεύσεις τραπεζών, θα στηρίξουν μεγαλύτερη ευελιξία στις απαιτήσεις κεφαλαίου και ρευστότητας και θα συμφωνήσουν σε περαιτέρω εναρμόνιση των εθνικών κανόνων εγγύησης καταθέσεων, χωρίς όμως να προχωρήσουν σε εκτεταμένο επιμερισμό δημοσιονομικών κινδύνων.
